32 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च
तवाहं संजयाश्रौषं पुत्राणां मम संक्षयम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
atitīvrāṇi duḥkhāni duḥsahāni bahūni ca
tavāhaṃ saṃjayāśrauṣaṃ putrāṇāṃ mama saṃkṣayam
- 2
तथा तु मे कथयसे यथा युद्धं तु वर्तते
न सन्ति सूत कौरव्या इति मे नैष्ठिकी मतिः
tathā tu me kathayase yathā yuddhaṃ tu vartate
na santi sūta kauravyā iti me naiṣṭhikī matiḥ
- 3
दुर्योधनस्तु विरथः कृतस्तत्र महारणे
धर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्मिन्वा नृपतिः कथम्
duryodhanastu virathaḥ kṛtastatra mahāraṇe
dharmaputraḥ kathaṃ cakre tasminvā nṛpatiḥ katham
- 4
अपराह्णे कथं युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम्
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्य् असि संजय
aparāhṇe kathaṃ yuddham abhavallomaharṣaṇam
tanmamācakṣva tattvena kuśalo hy asi saṃjaya
- 5
संजय उवाच
संसक्तेषु च सैन्येषु युध्यमानेषु भागशः
रथम् अन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशां पते
saṃjaya uvāca
saṃsakteṣu ca sainyeṣu yudhyamāneṣu bhāgaśaḥ
ratham anyaṃ samāsthāya putrastava viśāṃ pate
- 6
क्रोधेन महताविष्टः सविषो भुजगो यथा
दुर्योधनस्तु दृष्ट्वा वै धर्मराजं युधिष्ठिरम्
उवाच सूत त्वरितं याहि याहीति भारत
krodhena mahatāviṣṭaḥ saviṣo bhujago yathā
duryodhanastu dṛṣṭvā vai dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
uvāca sūta tvaritaṃ yāhi yāhīti bhārata
- 7
अत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डवः
ध्रियमाणेन छत्रेण राजा राजति दंशितः
atra māṃ prāpaya kṣipraṃ sārathe yatra pāṇḍavaḥ
dhriyamāṇena chatreṇa rājā rājati daṃśitaḥ
- 8
स सूतश्चोदितो राज्ञा राज्ञः स्यन्दनम् उत्तमम्
युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे
sa sūtaścodito rājñā rājñaḥ syandanam uttamam
yudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ preṣayāmāsa saṃyuge
- 9
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धः प्रमत्त इव सद्गवः
सारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधनः
tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhaḥ pramatta iva sadgavaḥ
sārathiṃ codayāmāsa yāhi yatra suyodhanaḥ
- 10
तौ समाजग्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौ
समेत्य च महावीर्यौ संनद्धौ युद्धदुर्मदौ
ततक्षतुर्महेष्वासौ शरैर् अन्योन्यम् आहवे
tau samājagmaturvīrau bhrātarau rathasattamau
sametya ca mahāvīryau saṃnaddhau yuddhadurmadau
tatakṣaturmaheṣvāsau śarair anyonyam āhave
- 11
ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिष
शिलाशितेन भल्लेन धनुश्चिछेद संयुगे
तं नामृष्यत संक्रुद्धो व्यवसायं युधिष्ठिरः
tato duryodhano rājā dharmaśīlasya māriṣa
śilāśitena bhallena dhanuścicheda saṃyuge
taṃ nāmṛṣyata saṃkruddho vyavasāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ
- 12
अपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधसंरक्तलोचनः
अन्यत्कार्मुकम् आदाय धर्मपुत्रश्चमूमुखे
apavidhya dhanuśchinnaṃ krodhasaṃraktalocanaḥ
anyatkārmukam ādāya dharmaputraścamūmukhe
- 13
दुर्योधनस्य चिछेद ध्वजं कार्मुकम् एव च
अथान्यद्धनुर् आदाय प्रत्यविध्यत पाण्डवम्
duryodhanasya cicheda dhvajaṃ kārmukam eva ca
athānyaddhanur ādāya pratyavidhyata pāṇḍavam
- 14
ताव् अन्योन्यं सुसंरब्धौ शरवर्षाण्य् अमुञ्चताम्
सिंहाव् इव सुसंक्रुद्धौ परस्परजिगीषया
tāv anyonyaṃ susaṃrabdhau śaravarṣāṇy amuñcatām
siṃhāv iva susaṃkruddhau parasparajigīṣayā
- 15
अन्योन्यं जघ्नतुश्चैव नर्दमानौ वृषाव् इव
अन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च चेरतुस्तौ महारथौ
anyonyaṃ jaghnatuścaiva nardamānau vṛṣāv iva
anyonyaṃ prekṣamāṇau ca ceratustau mahārathau
- 16
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यं सुकृतव्रणौ
विरेजतुर्महाराज पुष्पिताव् इव किंशुकौ
tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyaṃ sukṛtavraṇau
virejaturmahārāja puṣpitāv iva kiṃśukau
- 17
ततो राजन्प्रतिभयान्सिंहनादान्मुहुर्मुहुः
तलयोश्च तथा शब्दान्धनुषोश्च महाहवे
tato rājanpratibhayānsiṃhanādānmuhurmuhuḥ
talayośca tathā śabdāndhanuṣośca mahāhave
- 18
शङ्खशब्दरवांश्चैव चक्रतुस्तौ रथोत्तमौ
अन्योन्यं च महाराज पीडयांचक्रतुर्भृशम्
śaṅkhaśabdaravāṃścaiva cakratustau rathottamau
anyonyaṃ ca mahārāja pīḍayāṃcakraturbhṛśam
- 19
ततो युधिष्ठिरो राजा तव पुत्रं त्रिभिः शरैः
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगो दुरासदः
tato yudhiṣṭhiro rājā tava putraṃ tribhiḥ śaraiḥ
ājaghānorasi kruddho vajravego durāsadaḥ
- 20
प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिम्
पञ्चभिर्निशितैर्बाणैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
prativivyādha taṃ tūrṇaṃ tava putro mahīpatim
pañcabhirniśitairbāṇairhemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
- 21
ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारत
सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा
tato duryodhano rājā śaktiṃ cikṣepa bhārata
sarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ maholkāpratimāṃ tadā
- 22
ताम् आपतन्तीं सहसा धर्मराजः शिलाशितैः
त्रिभिश्चिछेद सहसा तं च विव्याध सप्तभिः
tām āpatantīṃ sahasā dharmarājaḥ śilāśitaiḥ
tribhiścicheda sahasā taṃ ca vivyādha saptabhiḥ
- 23
निपपात ततः साथ हेमदण्डा महाघना
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसंनिभा
nipapāta tataḥ sātha hemadaṇḍā mahāghanā
nipatantī maholkeva vyarājacchikhisaṃnibhā
- 24
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशां पते
नवभिर्निशितैर्भल्लैर्निजघान युधिष्ठिरम्
śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putrastava viśāṃ pate
navabhirniśitairbhallairnijaghāna yudhiṣṭhiram
- 25
सो ऽतिविद्धो बलवताम् अग्रणीः शत्रुतापनः
दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः
so 'tividdho balavatām agraṇīḥ śatrutāpanaḥ
duryodhanaṃ samuddiśya bāṇaṃ jagrāha satvaraḥ
- 26
समाधत्त च तं बाणं धनुष्य् उग्रं महाबलः
चिक्षेप च ततो राजा राज्ञः क्रुद्धः पराक्रमी
samādhatta ca taṃ bāṇaṃ dhanuṣy ugraṃ mahābalaḥ
cikṣepa ca tato rājā rājñaḥ kruddhaḥ parākramī
- 27
स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम्
व्यमोहयत राजानं धरणीं च जगाम ह
sa tu bāṇaḥ samāsādya tava putraṃ mahāratham
vyamohayata rājānaṃ dharaṇīṃ ca jagāma ha
- 28
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदाम् उद्यम्य वेगितः
विधित्सुः कलहस्यान्तम् अभिदुद्राव पाण्डवम्
tato duryodhanaḥ kruddho gadām udyamya vegitaḥ
vidhitsuḥ kalahasyāntam abhidudrāva pāṇḍavam
- 29
तम् आलक्ष्योद्यतगदं दण्डहस्तम् इवान्तकम्
धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत्तव सूनवे
दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलिताम् इव
tam ālakṣyodyatagadaṃ daṇḍahastam ivāntakam
dharmarājo mahāśaktiṃ prāhiṇottava sūnave
dīpyamānāṃ mahāvegāṃ maholkāṃ jvalitām iva
- 30
रथस्थः स तया विद्धो वर्म भित्त्वा महाहवे
भृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च
rathasthaḥ sa tayā viddho varma bhittvā mahāhave
bhṛśaṃ saṃvignahṛdayaḥ papāta ca mumoha ca

