40 shlokas
- 1
संजय उवाच
मद्राधिपस्याधिरथिस्तदैवं वचो निशम्याप्रियम् अप्रतीतः
उवाच शल्यं विदितं ममैतद्यथाविधाव् अर्जुनवासुदेवौ
saṃjaya uvāca
madrādhipasyādhirathistadaivaṃ vaco niśamyāpriyam apratītaḥ
uvāca śalyaṃ viditaṃ mamaitadyathāvidhāv arjunavāsudevau
- 2
शौरे रथं वाहयतो ऽर्जुनस्य बलं महास्त्राणि च पाण्डवस्य
अहं विजानामि यथावद् अद्य परोक्षभूतं तव तत्तु शल्य
śaure rathaṃ vāhayato 'rjunasya balaṃ mahāstrāṇi ca pāṇḍavasya
ahaṃ vijānāmi yathāvad adya parokṣabhūtaṃ tava tattu śalya
- 3
तौ चाप्रधृष्यौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ व्यपेतभीर्योधयिष्यामि कृष्णौ
संतापयत्य् अभ्यधिकं तु रामाच्छापो ऽद्य मां ब्राह्मणसत्तमाच्च
tau cāpradhṛṣyau śastrabhṛtāṃ variṣṭhau vyapetabhīryodhayiṣyāmi kṛṣṇau
saṃtāpayaty abhyadhikaṃ tu rāmācchāpo 'dya māṃ brāhmaṇasattamācca
- 4
अवात्सं वै ब्राह्मणच्छद्मनाहं रामे पुरा दिव्यम् अस्त्रं चिकीर्षुः
तत्रापि मे देवराजेन विघ्नो हितार्थिना फल्गुनस्यैव शल्य
avātsaṃ vai brāhmaṇacchadmanāhaṃ rāme purā divyam astraṃ cikīrṣuḥ
tatrāpi me devarājena vighno hitārthinā phalgunasyaiva śalya
- 5
कृतो ऽवभेदेन ममोरुम् एत्य प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम्
गुरोर्भयाच्चापि न चेलिवान् अहं तच्चावबुद्धो ददृशे स विप्रः
kṛto 'vabhedena mamorum etya praviśya kīṭasya tanuṃ virūpām
gurorbhayāccāpi na celivān ahaṃ taccāvabuddho dadṛśe sa vipraḥ
- 6
पृष्टश्चाहं तम् अवोचं महर्षिं सूतो ऽहम् अस्मीति स मां शशाप
सूतोपधाव् आप्तम् इदं त्वयास्त्रं न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्
pṛṣṭaścāhaṃ tam avocaṃ maharṣiṃ sūto 'ham asmīti sa māṃ śaśāpa
sūtopadhāv āptam idaṃ tvayāstraṃ na karmakāle pratibhāsyati tvām
- 7
अन्यत्र यस्मात्तव मृत्युकालाद् अब्राह्मणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात्
तद् अद्य पर्याप्तम् अतीव शस्त्रम् अस्मिन्संग्रामे तुमुले तात भीमे
anyatra yasmāttava mṛtyukālād abrāhmaṇe brahma na hi dhruvaṃ syāt
tad adya paryāptam atīva śastram asminsaṃgrāme tumule tāta bhīme
- 8
अपां पतिर्वेगवान् अप्रमेयो निमज्जयिष्यन्निवहान्प्रजानाम्
महानगं यः कुरुते समुद्रं वेलैव तं वारयत्य् अप्रमेयम्
apāṃ patirvegavān aprameyo nimajjayiṣyannivahānprajānām
mahānagaṃ yaḥ kurute samudraṃ velaiva taṃ vārayaty aprameyam
- 9
प्रमुञ्चन्तं बाणसंघान् अमोघान्मर्मच्छिदो वीरहणः सपत्रान्
कुन्तीपुत्रं प्रतियोत्स्यामि युद्धे ज्याकर्षिणाम् उत्तमम् अद्य लोके
pramuñcantaṃ bāṇasaṃghān amoghānmarmacchido vīrahaṇaḥ sapatrān
kuntīputraṃ pratiyotsyāmi yuddhe jyākarṣiṇām uttamam adya loke
- 10
एवं बलेनातिबलं महास्त्रं समुद्रकल्पं सुदुरापम् उग्रम्
शरौघिणं पार्थिवान्मज्जयन्तं वेलेव पार्थम् इषुभिः संसहिष्ये
evaṃ balenātibalaṃ mahāstraṃ samudrakalpaṃ sudurāpam ugram
śaraughiṇaṃ pārthivānmajjayantaṃ veleva pārtham iṣubhiḥ saṃsahiṣye
- 11
अद्याहवे यस्य न तुल्यम् अन्यं मन्ये मनुष्यं धनुर् आददानम्
सुरासुरान्वै युधि यो जयेत तेनाद्य मे पश्य युद्धं सुघोरम्
adyāhave yasya na tulyam anyaṃ manye manuṣyaṃ dhanur ādadānam
surāsurānvai yudhi yo jayeta tenādya me paśya yuddhaṃ sughoram
- 12
अतिमानी पाण्डवो युद्धकामो अमानुषैर् एष्यति मे महास्त्रैः
तस्यास्त्रम् अस्त्रैर् अभिहत्य संख्ये शरोत्तमैः पातयिष्यामि पार्थम्
atimānī pāṇḍavo yuddhakāmo amānuṣair eṣyati me mahāstraiḥ
tasyāstram astrair abhihatya saṃkhye śarottamaiḥ pātayiṣyāmi pārtham
- 13
दिवाकरेणापि समं तपन्तं समाप्तरश्मिं यशसा ज्वलन्तम्
तमोनुदं मेघ इवातिमात्रो धनंजयं छादयिष्यामि बाणैः
divākareṇāpi samaṃ tapantaṃ samāptaraśmiṃ yaśasā jvalantam
tamonudaṃ megha ivātimātro dhanaṃjayaṃ chādayiṣyāmi bāṇaiḥ
- 14
वैश्वानरं धूमशिखं ज्वलन्तं तेजस्विनं लोकम् इमं दहन्तम्
मेघो भूत्वा शरवर्षैर्यथाग्निं तथा पार्थं शमयिष्यामि युद्धे
vaiśvānaraṃ dhūmaśikhaṃ jvalantaṃ tejasvinaṃ lokam imaṃ dahantam
megho bhūtvā śaravarṣairyathāgniṃ tathā pārthaṃ śamayiṣyāmi yuddhe
- 15
प्रमाथिनं बलवन्तं प्रहारिणं प्रभञ्जनं मातरिश्वानम् उग्रम्
युद्धे सहिष्ये हिमवान् इवाचलो धनंजयं क्रुद्धम् अमृष्यमाणम्
pramāthinaṃ balavantaṃ prahāriṇaṃ prabhañjanaṃ mātariśvānam ugram
yuddhe sahiṣye himavān ivācalo dhanaṃjayaṃ kruddham amṛṣyamāṇam
- 16
विशारदं रथमार्गेष्व् असक्तं धुर्यं नित्यं समरेषु प्रवीरम्
लोके वरं सर्वधनुर्धराणां धनंजयं संयुगे संसहिष्ये
viśāradaṃ rathamārgeṣv asaktaṃ dhuryaṃ nityaṃ samareṣu pravīram
loke varaṃ sarvadhanurdharāṇāṃ dhanaṃjayaṃ saṃyuge saṃsahiṣye
- 17
अद्याहवे यस्य न तुल्यम् अन्यं मध्येमनुष्यं धनुर् आददानम्
सर्वाम् इमां यः पृथिवीं सहेत तथा विद्वान्योत्स्यमानो ऽस्मि तेन
adyāhave yasya na tulyam anyaṃ madhyemanuṣyaṃ dhanur ādadānam
sarvām imāṃ yaḥ pṛthivīṃ saheta tathā vidvānyotsyamāno 'smi tena
- 18
यः सर्वभूतानि सदेवकानि प्रस्थे ऽजयत्खाण्डवे सव्यसाची
को जीवितं रक्षमाणो हि तेन युयुत्सते माम् ऋते मानुषो ऽन्यः
yaḥ sarvabhūtāni sadevakāni prasthe 'jayatkhāṇḍave savyasācī
ko jīvitaṃ rakṣamāṇo hi tena yuyutsate mām ṛte mānuṣo 'nyaḥ
- 19
अहं तस्य पौरुषं पाण्डवस्य ब्रूयां हृष्टः समितौ क्षत्रियाणाम्
किं त्वं मूर्खः प्रभषन्मूढचेता माम् अवोचः पौरुषम् अर्जुनस्य
ahaṃ tasya pauruṣaṃ pāṇḍavasya brūyāṃ hṛṣṭaḥ samitau kṣatriyāṇām
kiṃ tvaṃ mūrkhaḥ prabhaṣanmūḍhacetā mām avocaḥ pauruṣam arjunasya
- 20
अप्रियो यः परुषो निष्ठुरो हि क्षुद्रः क्षेप्ता क्षमिणश्चाक्षमावान्
हन्याम् अहं तादृशानां शतानि क्षमामि त्वां क्षमया कालयोगात्
apriyo yaḥ paruṣo niṣṭhuro hi kṣudraḥ kṣeptā kṣamiṇaścākṣamāvān
hanyām ahaṃ tādṛśānāṃ śatāni kṣamāmi tvāṃ kṣamayā kālayogāt
- 21
अवोचस्त्वं पाण्डवार्थे ऽप्रियाणि प्रधर्षयन्मां मूढवत्पापकर्मन्
मय्य् आर्जवे जिह्मगतिर्हतस्त्वं मित्रद्रोही सप्तपदं हि मित्रम्
avocastvaṃ pāṇḍavārthe 'priyāṇi pradharṣayanmāṃ mūḍhavatpāpakarman
mayy ārjave jihmagatirhatastvaṃ mitradrohī saptapadaṃ hi mitram
- 22
कालस्त्व् अयं मृत्युमयो ऽतिदारुणो दुर्योधनो युद्धम् उपागमद्यत्
तस्यार्थसिद्धिम् अभिकाङ्क्षमाणस्तम् अभ्येष्ये यत्र नैकान्त्यम् अस्ति
kālastv ayaṃ mṛtyumayo 'tidāruṇo duryodhano yuddham upāgamadyat
tasyārthasiddhim abhikāṅkṣamāṇastam abhyeṣye yatra naikāntyam asti
- 23
मित्रं मिदेर्नन्दतेः प्रीयतेर्वा संत्रायतेर्मानद मोदतेर्वा
ब्रवीति तच्चामुत विप्रपूर्वात्तच्चापि सर्वं मम दुर्योधने ऽस्ति
mitraṃ midernandateḥ prīyatervā saṃtrāyatermānada modatervā
bravīti taccāmuta viprapūrvāttaccāpi sarvaṃ mama duryodhane 'sti
- 24
शत्रुः शदेः शासतेः शायतेर्वा शृणातेर्वा श्वयतेर्वापि सर्गे
उपसर्गाद्बहुधा सूदतेश्च प्रायेण सर्वं त्वयि तच्च मह्यम्
śatruḥ śadeḥ śāsateḥ śāyatervā śṛṇātervā śvayatervāpi sarge
upasargādbahudhā sūdateśca prāyeṇa sarvaṃ tvayi tacca mahyam
- 25
दुर्योधनार्थं तव चाप्रियार्थं यशोऽर्थम् आत्मार्थम् अपीश्वरार्थम्
तस्माद् अहं पाण्डववासुदेवौ योत्स्ये यत्नात्कर्म तत्पश्य मे ऽद्य
duryodhanārthaṃ tava cāpriyārthaṃ yaśo'rtham ātmārtham apīśvarārtham
tasmād ahaṃ pāṇḍavavāsudevau yotsye yatnātkarma tatpaśya me 'dya
- 26
अस्त्राणि पश्याद्य ममोत्तमानि ब्राह्माणि दिव्यान्य् अथ मानुषाणि
आसादयिष्याम्य् अहम् उग्रवीर्यं द्विपोत्तमं मत्तम् इवाभिमत्तः
astrāṇi paśyādya mamottamāni brāhmāṇi divyāny atha mānuṣāṇi
āsādayiṣyāmy aham ugravīryaṃ dvipottamaṃ mattam ivābhimattaḥ
- 27
अस्त्रं ब्राह्मं मनसा तद्ध्य् अजय्यं क्षेप्स्ये पार्थायाप्रतिमं जयाय
तेनापि मे नैव मुच्येत युद्धे न चेत्पतेद्विषमे मे ऽद्य चक्रम्
astraṃ brāhmaṃ manasā taddhy ajayyaṃ kṣepsye pārthāyāpratimaṃ jayāya
tenāpi me naiva mucyeta yuddhe na cetpatedviṣame me 'dya cakram
- 28
वैवस्वताद्दण्डहस्ताद्वरुणाद्वापि पाशिनः
सगदाद्वा धनपतेः सवज्राद्वापि वासवात्
vaivasvatāddaṇḍahastādvaruṇādvāpi pāśinaḥ
sagadādvā dhanapateḥ savajrādvāpi vāsavāt
- 29
नान्यस्माद् अपि कस्माच्चिद्बिभिमो ह्य् आततायिनः
इति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्य् अभीः
nānyasmād api kasmāccidbibhimo hy ātatāyinaḥ
iti śalya vijānīhi yathā nāhaṃ bibhemy abhīḥ
- 30
तस्माद्भयं न मे पार्थान्नापि चैव जनार्दनात्
अद्य युद्धं हि ताभ्यां मे संपराये भविष्यति
tasmādbhayaṃ na me pārthānnāpi caiva janārdanāt
adya yuddhaṃ hi tābhyāṃ me saṃparāye bhaviṣyati

