33 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः कर्णः कुरुषु प्रद्रुतेषु वरूथिना श्वेतहयेन राजन्
पाञ्चालपुत्रान्व्यधमत्सूतपुत्रो महेषुभिर्वात इवाभ्रसंघान्
saṃjaya uvāca
tataḥ karṇaḥ kuruṣu pradruteṣu varūthinā śvetahayena rājan
pāñcālaputrānvyadhamatsūtaputro maheṣubhirvāta ivābhrasaṃghān
- 2
सूतं रथाद् अञ्जलिकेन पात्य जघान चाश्वाञ्जनमेजयस्य
शतानीकं सुतसोमं च भल्लैर् अवाकिरद्धनुषी चाप्य् अकृन्तत्
sūtaṃ rathād añjalikena pātya jaghāna cāśvāñjanamejayasya
śatānīkaṃ sutasomaṃ ca bhallair avākiraddhanuṣī cāpy akṛntat
- 3
धृष्टद्युम्नं निर्बिभेदाथ षड्भिर्जघान चाश्वं दक्षिणं तस्य संख्ये
हत्वा चाश्वान्सात्यकेः सूतपुत्रः कैकेयपुत्रं न्यवधीद्विशोकम्
dhṛṣṭadyumnaṃ nirbibhedātha ṣaḍbhirjaghāna cāśvaṃ dakṣiṇaṃ tasya saṃkhye
hatvā cāśvānsātyakeḥ sūtaputraḥ kaikeyaputraṃ nyavadhīdviśokam
- 4
तम् अभ्यधावन्निहते कुमारे कैकेयसेनापतिर् उग्रधन्वा
शरैर्विभिन्नं भृशम् उग्रवेगैः कर्णात्मजं सो ऽभ्यहनत्सुषेणम्
tam abhyadhāvannihate kumāre kaikeyasenāpatir ugradhanvā
śarairvibhinnaṃ bhṛśam ugravegaiḥ karṇātmajaṃ so 'bhyahanatsuṣeṇam
- 5
तस्यार्धचन्द्रैस्त्रिभिर् उच्चकर्त प्रसह्य बाहू च शिरश्च कर्णः
स स्यन्दनाद्गाम् अपतद्गतासुः परश्वधैः शाल इवावरुग्णः
tasyārdhacandraistribhir uccakarta prasahya bāhū ca śiraśca karṇaḥ
sa syandanādgām apatadgatāsuḥ paraśvadhaiḥ śāla ivāvarugṇaḥ
- 6
हताश्वम् अञ्जोगतिभिः सुषेणः शिनिप्रवीरं निशितैः पृषत्कैः
प्रच्छाद्य नृत्यन्न् इव सौतिपुत्रः शैनेयबाणाभिहतः पपात
hatāśvam añjogatibhiḥ suṣeṇaḥ śinipravīraṃ niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ
pracchādya nṛtyann iva sautiputraḥ śaineyabāṇābhihataḥ papāta
- 7
पुत्रे हते क्रोधपरीतचेताः कर्णः शिनीनाम् ऋषभं जिघांसुः
हतो ऽसि शैनेय इति ब्रुवन्स व्यवासृजद्बाणम् अमित्रसाहम्
putre hate krodhaparītacetāḥ karṇaḥ śinīnām ṛṣabhaṃ jighāṃsuḥ
hato 'si śaineya iti bruvansa vyavāsṛjadbāṇam amitrasāham
- 8
स तस्य चिछेद शरं शिखण्डी त्रिभिस्त्रिभिश्च प्रतुतोद कर्णम्
शिखण्डिनः कार्मुकं स ध्वजं च छित्त्वा शराभ्याम् अहनत्सुजातम्
sa tasya cicheda śaraṃ śikhaṇḍī tribhistribhiśca pratutoda karṇam
śikhaṇḍinaḥ kārmukaṃ sa dhvajaṃ ca chittvā śarābhyām ahanatsujātam
- 9
शिखण्डिनं षड्भिर् अविध्यद् उग्रो दान्तो धार्ष्टद्युम्नशिरश्चकर्त
अथाभिनत्सुतसोमं शरेण स संशितेनाधिरथिर्महात्मा
śikhaṇḍinaṃ ṣaḍbhir avidhyad ugro dānto dhārṣṭadyumnaśiraścakarta
athābhinatsutasomaṃ śareṇa sa saṃśitenādhirathirmahātmā
- 10
अथाक्रन्दे तुमुले वर्तमाने धार्ष्टद्युम्ने निहते तत्र कृष्णः
अपाञ्चाल्यं क्रियते याहि पार्थ कर्णं जहीत्य् अब्रवीद्राजसिंह
athākrande tumule vartamāne dhārṣṭadyumne nihate tatra kṛṣṇaḥ
apāñcālyaṃ kriyate yāhi pārtha karṇaṃ jahīty abravīdrājasiṃha
- 11
ततः प्रहस्याशु नरप्रवीरो रथं रथेनाधिरथेर्जगाम
भये तेषां त्राणम् इच्छन्सुबाहुर् अभ्याहतानां रथयूथपेन
tataḥ prahasyāśu narapravīro rathaṃ rathenādhiratherjagāma
bhaye teṣāṃ trāṇam icchansubāhur abhyāhatānāṃ rathayūthapena
- 12
विस्फार्य गाण्डीवम् अथोग्रघोषं ज्यया समाहत्य तले भृशं च
बाणान्धकारं सहसैव कृत्वा जघान नागाश्वरथान्नरांश्च
visphārya gāṇḍīvam athograghoṣaṃ jyayā samāhatya tale bhṛśaṃ ca
bāṇāndhakāraṃ sahasaiva kṛtvā jaghāna nāgāśvarathānnarāṃśca
- 13
तं भीमसेनो ऽनु ययौ रथेन पृष्ठे रक्षन्पाण्डवम् एकवीरम्
तौ राजपुत्रौ त्वरितौ रथाभ्यां कर्णाय याताव् अरिभिर्विमुक्तौ
taṃ bhīmaseno 'nu yayau rathena pṛṣṭhe rakṣanpāṇḍavam ekavīram
tau rājaputrau tvaritau rathābhyāṃ karṇāya yātāv aribhirvimuktau
- 14
अत्रान्तरे सुमहत्सूतपुत्रश्चक्रे युद्धं सोमकान्संप्रमृद्नन्
रथाश्वमातङ्गगणाञ्जघान प्रच्छादयामास दिशः शरैश्च
atrāntare sumahatsūtaputraścakre yuddhaṃ somakānsaṃpramṛdnan
rathāśvamātaṅgagaṇāñjaghāna pracchādayāmāsa diśaḥ śaraiśca
- 15
तम् उत्तमौजा जनमेजयश्च क्रुद्धौ युधामन्युशिखण्डिनौ च
कर्णं विनेदुः सहिताः पृषत्कैः संमर्दमानाः सह पार्षतेन
tam uttamaujā janamejayaśca kruddhau yudhāmanyuśikhaṇḍinau ca
karṇaṃ vineduḥ sahitāḥ pṛṣatkaiḥ saṃmardamānāḥ saha pārṣatena
- 16
ते पञ्च पाञ्चालरथाः सुरूपैर्वैकर्तनं कर्णम् अभिद्रवन्तः
तस्माद्रथाच्च्यावयितुं न शेकुर्धैर्यात्कृतात्मानम् इवेन्द्रियाणि
te pañca pāñcālarathāḥ surūpairvaikartanaṃ karṇam abhidravantaḥ
tasmādrathāccyāvayituṃ na śekurdhairyātkṛtātmānam ivendriyāṇi
- 17
तेषां धनूंषि ध्वजवाजिसूतांस्तूणं पताकाश्च निकृत्य बाणैः
तान्पञ्चभिः स त्व् अहनत्पृषत्कैः कर्णस्ततः सिंह इवोन्ननाद
teṣāṃ dhanūṃṣi dhvajavājisūtāṃstūṇaṃ patākāśca nikṛtya bāṇaiḥ
tānpañcabhiḥ sa tv ahanatpṛṣatkaiḥ karṇastataḥ siṃha ivonnanāda
- 18
तस्यास्यतस्तान् अभिनिघ्नतश्च ज्याबाणहस्तस्य धनुःस्वनेन
साद्रिद्रुमा स्यात्पृथिवी विशीर्णा इत्य् एव मत्वा जनता व्यषीदत्
tasyāsyatastān abhinighnataśca jyābāṇahastasya dhanuḥsvanena
sādridrumā syātpṛthivī viśīrṇā ity eva matvā janatā vyaṣīdat
- 19
स शक्रचापप्रतिमेन धन्वना भृशाततेनाधिरथिः शरान्सृजन्
बभौ रणे दीप्तमरीचिमण्डलो यथांशुमाली परिवेषवांस्तथा
sa śakracāpapratimena dhanvanā bhṛśātatenādhirathiḥ śarānsṛjan
babhau raṇe dīptamarīcimaṇḍalo yathāṃśumālī pariveṣavāṃstathā
- 20
शिखण्डिनं द्वादशभिः पराभिनच्छितैः शरैः षड्भिर् अथोत्तमौजसम्
त्रिभिर्युधामन्युम् अविध्यद् आशुगैस्त्रिभिस्त्रिभिः सोमकपार्षतात्मजौ
śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhiḥ parābhinacchitaiḥ śaraiḥ ṣaḍbhir athottamaujasam
tribhiryudhāmanyum avidhyad āśugaistribhistribhiḥ somakapārṣatātmajau
- 21
पराजिताः पञ्च महारथास्तु ते महाहवे सूतसुतेन मारिष
निरुद्यमास्तस्थुर् अमित्रमर्दना यथेन्द्रियार्थात्मवता पराजिताः
parājitāḥ pañca mahārathāstu te mahāhave sūtasutena māriṣa
nirudyamāstasthur amitramardanā yathendriyārthātmavatā parājitāḥ
- 22
निमज्जतस्तान् अथ कर्णसागरे विपन्ननावो वणिजो यथार्णवे
उद्दध्रिरे नौभिर् इवार्णवाद्रथैः सुकल्पितैर्द्रौपदिजाः स्वमातुलान्
nimajjatastān atha karṇasāgare vipannanāvo vaṇijo yathārṇave
uddadhrire naubhir ivārṇavādrathaiḥ sukalpitairdraupadijāḥ svamātulān
- 23
ततः शिनीनाम् ऋषभः शितैः शरैर्निकृत्य कर्णप्रहितान् इषून्बहून्
विदार्य कर्णं निशितैर् अयस्मयैस्तवात्मजं ज्येष्ठम् अविध्यद् अष्टभिः
tataḥ śinīnām ṛṣabhaḥ śitaiḥ śarairnikṛtya karṇaprahitān iṣūnbahūn
vidārya karṇaṃ niśitair ayasmayaistavātmajaṃ jyeṣṭham avidhyad aṣṭabhiḥ
- 24
कृपो ऽथ भोजश्च तवात्मजस्तथा स्वयं च कर्णो निशितैर् अताडयत्
स तैश्चतुर्भिर्युयुधे यदूत्तमो दिगीश्वरैर्दैत्यपतिर्यथा तथा
kṛpo 'tha bhojaśca tavātmajastathā svayaṃ ca karṇo niśitair atāḍayat
sa taiścaturbhiryuyudhe yadūttamo digīśvarairdaityapatiryathā tathā
- 25
समानतेनेष्वसनेन कूजता भृशाततेनामितबाणवर्षिणा
बभूव दुर्धर्षतरः स सात्यकिः शरन्नभोमध्यगतो यथा रविः
samānateneṣvasanena kūjatā bhṛśātatenāmitabāṇavarṣiṇā
babhūva durdharṣataraḥ sa sātyakiḥ śarannabhomadhyagato yathā raviḥ
- 26
पुनः समासाद्य रथान्सुदंशिताः शिनिप्रवीरं जुगुपुः परंतपाः
समेत्य पाञ्चालरथा महारणे मरुद्गणाः शक्रम् इवारिनिग्रहे
punaḥ samāsādya rathānsudaṃśitāḥ śinipravīraṃ jugupuḥ paraṃtapāḥ
sametya pāñcālarathā mahāraṇe marudgaṇāḥ śakram ivārinigrahe
- 27
ततो ऽभवद्युद्धम् अतीव दारुणं तवाहितानां तव सैनिकैः सह
रथाश्वमातङ्गविनाशनं तथा यथा सुराणाम् असुरैः पुराभवत्
tato 'bhavadyuddham atīva dāruṇaṃ tavāhitānāṃ tava sainikaiḥ saha
rathāśvamātaṅgavināśanaṃ tathā yathā surāṇām asuraiḥ purābhavat
- 28
रथद्विपा वाजिपदातयो ऽपि वा भ्रमन्ति नानाविधशस्त्रवेष्टिताः
परस्परेणाभिहताश्च चस्खलुर्विनेदुर् आर्ता व्यसवो ऽपतन्त च
rathadvipā vājipadātayo 'pi vā bhramanti nānāvidhaśastraveṣṭitāḥ
paraspareṇābhihatāśca caskhalurvinedur ārtā vyasavo 'patanta ca
- 29
तथा गते भीमम् अभीस्तवात्मजः ससार राजावरजः किरञ्शरैः
तम् अभ्यधावत्त्वरितो वृकोदरो महारुरुं सिंह इवाभिपेतिवान्
tathā gate bhīmam abhīstavātmajaḥ sasāra rājāvarajaḥ kirañśaraiḥ
tam abhyadhāvattvarito vṛkodaro mahāruruṃ siṃha ivābhipetivān
- 30
ततस्तयोर्युद्धम् अतीतमानुषं प्रदीव्यतोः प्राणदुरोदरे ऽभवत्
परस्परेणाभिनिविष्टरोषयोर् उदग्रयोः शम्बरशक्रयोर्यथा
tatastayoryuddham atītamānuṣaṃ pradīvyatoḥ prāṇadurodare 'bhavat
paraspareṇābhiniviṣṭaroṣayor udagrayoḥ śambaraśakrayoryathā

