40 shlokas
- 1
संजय उवाच
क्षत्रियास्ते महाराज परस्परवधैषिणः
अन्योन्यं समरे जघ्नुः कृतवैराः परस्परम्
saṃjaya uvāca
kṣatriyāste mahārāja parasparavadhaiṣiṇaḥ
anyonyaṃ samare jaghnuḥ kṛtavairāḥ parasparam
- 2
रथौघाश्च हयौघाश्च नरौघाश्च समन्ततः
गजौघाश्च महाराज संसक्ताः स्म परस्परम्
rathaughāśca hayaughāśca naraughāśca samantataḥ
gajaughāśca mahārāja saṃsaktāḥ sma parasparam
- 3
गदानां परिघाणां च कणपानां च सर्पताम्
प्रासानां भिण्डिपालानां भुशुण्डीनां च सर्वशः
gadānāṃ parighāṇāṃ ca kaṇapānāṃ ca sarpatām
prāsānāṃ bhiṇḍipālānāṃ bhuśuṇḍīnāṃ ca sarvaśaḥ
- 4
संपातं चान्वपश्याम संग्रामे भृशदारुणे
शलभा इव संपेतुः समन्ताच्छरवृष्टयः
saṃpātaṃ cānvapaśyāma saṃgrāme bhṛśadāruṇe
śalabhā iva saṃpetuḥ samantāccharavṛṣṭayaḥ
- 5
नागा नागान्समासाद्य व्यधमन्त परस्परम्
हया हयांश्च समरे रथिनो रथिनस्तथा
पत्तयः पत्तिसंघैश्च हयसंघैर्हयास्तथा
nāgā nāgānsamāsādya vyadhamanta parasparam
hayā hayāṃśca samare rathino rathinastathā
pattayaḥ pattisaṃghaiśca hayasaṃghairhayāstathā
- 6
पत्तयो रथमातङ्गान्रथा हस्त्यश्वम् एव च
नागाश्च समरे त्र्यङ्गं ममृदुः शीघ्रगा नृप
pattayo rathamātaṅgānrathā hastyaśvam eva ca
nāgāśca samare tryaṅgaṃ mamṛduḥ śīghragā nṛpa
- 7
पततां तत्र शूराणां क्रोशतां च परस्परम्
घोरम् आयोधनं जज्ञे पशूनां वैशसं यथा
patatāṃ tatra śūrāṇāṃ krośatāṃ ca parasparam
ghoram āyodhanaṃ jajñe paśūnāṃ vaiśasaṃ yathā
- 8
रुधिरेण समास्तीर्णा भाति भारत मेदिनी
शक्रगोपगणाकीर्णा प्रावृषीव यथा धरा
rudhireṇa samāstīrṇā bhāti bhārata medinī
śakragopagaṇākīrṇā prāvṛṣīva yathā dharā
- 9
यथा वा वाससी शुक्ले महारजनरञ्जिते
बिभृयाद्युवतिः श्यामा तद्वद् आसीद्वसुंधरा
मांसशोणितचित्रेव शातकौम्भमयीव च
yathā vā vāsasī śukle mahārajanarañjite
bibhṛyādyuvatiḥ śyāmā tadvad āsīdvasuṃdharā
māṃsaśoṇitacitreva śātakaumbhamayīva ca
- 10
छिन्नानां चोत्तमाङ्गानां बाहूनां चोरुभिः सह
कुण्डलानां प्रविद्धानां भूषणानां च भारत
chinnānāṃ cottamāṅgānāṃ bāhūnāṃ corubhiḥ saha
kuṇḍalānāṃ praviddhānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca bhārata
- 11
निष्काणाम् अधिसूत्राणां शरीराणां च धन्विनाम्
वर्मणां सपताकानां संघास्तत्रापतन्भुवि
niṣkāṇām adhisūtrāṇāṃ śarīrāṇāṃ ca dhanvinām
varmaṇāṃ sapatākānāṃ saṃghāstatrāpatanbhuvi
- 12
गजान्गजाः समासाद्य विषाणाग्रैर् अदारयन्
विषाणाभिहतास्ते च भ्राजन्ते द्विरदा यथा
gajāngajāḥ samāsādya viṣāṇāgrair adārayan
viṣāṇābhihatāste ca bhrājante dviradā yathā
- 13
रुधिरेणावसिक्ताङ्गा गैरिकप्रस्रवा इव
यथा भ्राजन्ति स्यन्दन्तः पर्वता धातुमण्डिताः
rudhireṇāvasiktāṅgā gairikaprasravā iva
yathā bhrājanti syandantaḥ parvatā dhātumaṇḍitāḥ
- 14
तोमरान्गजिभिर्मुक्तान्प्रतीपान् आस्थितान्बहून्
हस्तैर्विचेरुस्ते नागा बभञ्जुश्चापरे तथा
tomarāngajibhirmuktānpratīpān āsthitānbahūn
hastairviceruste nāgā babhañjuścāpare tathā
- 15
नाराचैश्छिन्नवर्माणो भ्राजन्ते स्म गजोत्तमाः
हिमागमे महाराज व्यभ्रा इव महीधराः
nārācaiśchinnavarmāṇo bhrājante sma gajottamāḥ
himāgame mahārāja vyabhrā iva mahīdharāḥ
- 16
शरैः कनकपुङ्खैस्तु चिता रेजुर्गजोत्तमाः
उल्काभिः संप्रदीप्ताग्राः पर्वता इव मारिष
śaraiḥ kanakapuṅkhaistu citā rejurgajottamāḥ
ulkābhiḥ saṃpradīptāgrāḥ parvatā iva māriṣa
- 17
केचिद् अभ्याहता नागा नागैर्नगनिभा भुवि
निपेतुः समरे तस्मिन्पक्षवन्त इवाद्रयः
kecid abhyāhatā nāgā nāgairnaganibhā bhuvi
nipetuḥ samare tasminpakṣavanta ivādrayaḥ
- 18
अपरे प्राद्रवन्नागाः शल्यार्ता व्रणपीडिताः
प्रतिमानैश्च कुम्भैश्च पेतुर् उर्व्यां महाहवे
apare prādravannāgāḥ śalyārtā vraṇapīḍitāḥ
pratimānaiśca kumbhaiśca petur urvyāṃ mahāhave
- 19
निषेदुः सिंहवच्चान्ये नदन्तो भैरवान्रवान्
मम्लुश्च बहवो राजंश्चुकूजुश्चापरे तथा
niṣeduḥ siṃhavaccānye nadanto bhairavānravān
mamluśca bahavo rājaṃścukūjuścāpare tathā
- 20
हयाश्च निहता बाणैः स्वर्णभाण्डपरिच्छदाः
निषेदुश्चैव मम्लुश्च बभ्रमुश्च दिशो दश
hayāśca nihatā bāṇaiḥ svarṇabhāṇḍaparicchadāḥ
niṣeduścaiva mamluśca babhramuśca diśo daśa
- 21
अपरे कृष्यमाणाश्च विवेष्टन्तो महीतले
भावान्बहुविधांश्चक्रुस्ताडिताः शरतोमरैः
apare kṛṣyamāṇāśca viveṣṭanto mahītale
bhāvānbahuvidhāṃścakrustāḍitāḥ śaratomaraiḥ
- 22
नरास्तु निहता भूमौ कूजन्तस्तत्र मारिष
दृष्ट्वा च बान्धवान् अन्ये पितॄन् अन्ये पितामहान्
narāstu nihatā bhūmau kūjantastatra māriṣa
dṛṣṭvā ca bāndhavān anye pitṝn anye pitāmahān
- 23
धावमानान्परांश्चैव दृष्ट्वान्ये तत्र भारत
गोत्रनामानि ख्यातानि शशंसुर् इतरेतरम्
dhāvamānānparāṃścaiva dṛṣṭvānye tatra bhārata
gotranāmāni khyātāni śaśaṃsur itaretaram
- 24
तेषां छिन्ना महाराज भुजाः कनकभूषणाः
उद्वेष्टन्ते विवेष्टन्ते पतन्ते चोत्पतन्ति च
teṣāṃ chinnā mahārāja bhujāḥ kanakabhūṣaṇāḥ
udveṣṭante viveṣṭante patante cotpatanti ca
- 25
निपतन्ति तथा भूमौ स्फुरन्ति च सहस्रशः
वेगांश्चान्ये रणे चक्रुः स्फुरन्त इव पन्नगाः
nipatanti tathā bhūmau sphuranti ca sahasraśaḥ
vegāṃścānye raṇe cakruḥ sphuranta iva pannagāḥ
- 26
ते भुजा भोगिभोगाभाश्चन्दनाक्ता विशां पते
लोहितार्द्रा भृशं रेजुस्तपनीयध्वजा इव
te bhujā bhogibhogābhāścandanāktā viśāṃ pate
lohitārdrā bhṛśaṃ rejustapanīyadhvajā iva
- 27
वर्तमाने तथा घोरे संकुले सर्वतोदिशम्
अविज्ञाताः स्म युध्यन्ते विनिघ्नन्तः परस्परम्
vartamāne tathā ghore saṃkule sarvatodiśam
avijñātāḥ sma yudhyante vinighnantaḥ parasparam
- 28
भौमेन रजसा कीर्णे शस्त्रसंपातसंकुले
नैव स्वे न परे राजन्व्यज्ञायन्त तमोवृते
bhaumena rajasā kīrṇe śastrasaṃpātasaṃkule
naiva sve na pare rājanvyajñāyanta tamovṛte
- 29
तथा तद् अभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम्
शोणितोदा महानद्यः प्रसस्रुस्तत्र चासकृत्
tathā tad abhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam
śoṇitodā mahānadyaḥ prasasrustatra cāsakṛt
- 30
शीर्षपाषाणसंछन्नाः केशशैवलशाद्वलाः
अस्थिसंघातसंकीर्णा धनुःशरवरोत्तमाः
śīrṣapāṣāṇasaṃchannāḥ keśaśaivalaśādvalāḥ
asthisaṃghātasaṃkīrṇā dhanuḥśaravarottamāḥ

