54 shlokas
- 1
संजय उवाच
पुत्रस्तव महाराज मद्रराजम् इदं वचः
विनयेनोपसंगम्य प्रणयाद्वाक्यम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
putrastava mahārāja madrarājam idaṃ vacaḥ
vinayenopasaṃgamya praṇayādvākyam abravīt
- 2
सत्यव्रत महाभाग द्विषताम् अघवर्धन
मद्रेश्वर रणे शूर परसैन्यभयंकर
satyavrata mahābhāga dviṣatām aghavardhana
madreśvara raṇe śūra parasainyabhayaṃkara
- 3
श्रुतवान् असि कर्णस्य ब्रुवतो वदतां वर
यथा नृपतिसिंहानां मध्ये त्वां वरयत्य् अयम्
śrutavān asi karṇasya bruvato vadatāṃ vara
yathā nṛpatisiṃhānāṃ madhye tvāṃ varayaty ayam
- 4
तस्मात्पार्थविनाशार्थं हितार्थं मम चैव हि
सारथ्यं रथिनां श्रेष्ठ सुमनाः कर्तुम् अर्हसि
tasmātpārthavināśārthaṃ hitārthaṃ mama caiva hi
sārathyaṃ rathināṃ śreṣṭha sumanāḥ kartum arhasi
- 5
अस्याभीशुग्रहो लोके नान्यो ऽस्ति भवता समः
स पातु सर्वतः कर्णं भवान्ब्रह्मेव शंकरम्
asyābhīśugraho loke nānyo 'sti bhavatā samaḥ
sa pātu sarvataḥ karṇaṃ bhavānbrahmeva śaṃkaram
- 6
पार्थस्य सचिवः कृष्णो यथाभीशुग्रहो वरः
तथा त्वम् अपि राधेयं सर्वतः परिपालय
pārthasya sacivaḥ kṛṣṇo yathābhīśugraho varaḥ
tathā tvam api rādheyaṃ sarvataḥ paripālaya
- 7
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो भवान्भोजश्च वीर्यवान्
शकुनिः सौबलो द्रौणिर् अहम् एव च नो बलम्
एषाम् एव कृतो भागो नवधा पृतनापते
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo bhavānbhojaśca vīryavān
śakuniḥ saubalo drauṇir aham eva ca no balam
eṣām eva kṛto bhāgo navadhā pṛtanāpate
- 8
नैव भागो ऽत्र भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनः
ताभ्याम् अतीत्य तौ भागौ निहता मम शत्रवः
naiva bhāgo 'tra bhīṣmasya droṇasya ca mahātmanaḥ
tābhyām atītya tau bhāgau nihatā mama śatravaḥ
- 9
वृद्धौ हि तौ नरव्याघ्रौ छलेन निहतौ च तौ
कृत्वा नसुकरं कर्म गतौ स्वर्गम् इतो ऽनघ
vṛddhau hi tau naravyāghrau chalena nihatau ca tau
kṛtvā nasukaraṃ karma gatau svargam ito 'nagha
- 10
तथान्ये पुरुषव्याघ्राः परैर्विनिहता युधि
अस्मदीयाश्च बहवः स्वर्गायोपगता रणे
त्यक्त्वा प्राणान्यथाशक्ति चेष्टाः कृत्वा च पुष्कलाः
tathānye puruṣavyāghrāḥ parairvinihatā yudhi
asmadīyāśca bahavaḥ svargāyopagatā raṇe
tyaktvā prāṇānyathāśakti ceṣṭāḥ kṛtvā ca puṣkalāḥ
- 11
कर्णो ह्य् एको महाबाहुर् अस्मत्प्रियहिते रतः
भवांश्च पुरुषव्याघ्र सर्वलोकमहारथः
तस्मिञ्जयाशा विपुला मम मद्रजनाधिप
karṇo hy eko mahābāhur asmatpriyahite rataḥ
bhavāṃśca puruṣavyāghra sarvalokamahārathaḥ
tasmiñjayāśā vipulā mama madrajanādhipa
- 12
पार्थस्य समरे कृष्णो यथाभीशुवरग्रहः
तेन युक्तो रणे पार्थो रक्ष्यमाणश्च पार्थिव
यानि कर्माणि कुरुते प्रत्यक्षाणि तथैव ते
pārthasya samare kṛṣṇo yathābhīśuvaragrahaḥ
tena yukto raṇe pārtho rakṣyamāṇaśca pārthiva
yāni karmāṇi kurute pratyakṣāṇi tathaiva te
- 13
पूर्वं न समरे ह्य् एवम् अवधीद् अर्जुनो रिपून्
अहन्य् अहनि मद्रेश द्रावयन्दृश्यते युधि
pūrvaṃ na samare hy evam avadhīd arjuno ripūn
ahany ahani madreśa drāvayandṛśyate yudhi
- 14
भागो ऽवशिष्टः कर्णस्य तव चैव महाद्युते
तं भागं सह कर्णेन युगपन्नाशयाहवे
bhāgo 'vaśiṣṭaḥ karṇasya tava caiva mahādyute
taṃ bhāgaṃ saha karṇena yugapannāśayāhave
- 15
सूर्यारुणौ यथा दृष्ट्वा तमो नश्यति मारिष
तथा नश्यन्तु कौन्तेयाः सपाञ्चालाः ससृञ्जयाः
sūryāruṇau yathā dṛṣṭvā tamo naśyati māriṣa
tathā naśyantu kaunteyāḥ sapāñcālāḥ sasṛñjayāḥ
- 16
रथानां प्रवरः कर्णो यन्तॄणां प्रवरो भवान्
संनिपातः समो लोके भवतोर्नास्ति कश्चन
rathānāṃ pravaraḥ karṇo yantṝṇāṃ pravaro bhavān
saṃnipātaḥ samo loke bhavatornāsti kaścana
- 17
यथा सर्वास्व् अवस्थासु वार्ष्णेयः पाति पाण्डवम्
तथा भवान्परित्रातु कर्णं वैकर्तनं रणे
yathā sarvāsv avasthāsu vārṣṇeyaḥ pāti pāṇḍavam
tathā bhavānparitrātu karṇaṃ vaikartanaṃ raṇe
- 18
त्वया सारथिना ह्य् एष अप्रधृष्यो भविष्यति
देवतानाम् अपि रणे सशक्राणां महीपते
किं पुनः पाण्डवेयानां मातिशङ्कीर्वचो मम
tvayā sārathinā hy eṣa apradhṛṣyo bhaviṣyati
devatānām api raṇe saśakrāṇāṃ mahīpate
kiṃ punaḥ pāṇḍaveyānāṃ mātiśaṅkīrvaco mama
- 19
दुर्योधनवचः श्रुत्वा शल्यः क्रोधसमन्वितः
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा धुन्वन्हस्तौ पुनः पुनः
duryodhanavacaḥ śrutvā śalyaḥ krodhasamanvitaḥ
triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā dhunvanhastau punaḥ punaḥ
- 20
क्रोधरक्ते महानेत्रे परिवर्त्य महाभुजः
कुलैश्वर्यश्रुतिबलैर्दृप्तः शल्यो ऽब्रवीद् इदम्
krodharakte mahānetre parivartya mahābhujaḥ
kulaiśvaryaśrutibalairdṛptaḥ śalyo 'bravīd idam
- 21
अवमन्यसे मां गान्धारे ध्रुवं मां परिशङ्कसे
यन्मां ब्रवीषि विस्रब्धं सारथ्यं क्रियताम् इति
avamanyase māṃ gāndhāre dhruvaṃ māṃ pariśaṅkase
yanmāṃ bravīṣi visrabdhaṃ sārathyaṃ kriyatām iti
- 22
अस्मत्तो ऽभ्यधिकं कर्णं मन्यमानः प्रशंससि
न चाहं युधि राधेयं गणये तुल्यम् आत्मना
asmatto 'bhyadhikaṃ karṇaṃ manyamānaḥ praśaṃsasi
na cāhaṃ yudhi rādheyaṃ gaṇaye tulyam ātmanā
- 23
आदिश्यताम् अभ्यधिको ममांशः पृथिवीपते
तम् अहं समरे हत्वा गमिष्यामि यथागतम्
ādiśyatām abhyadhiko mamāṃśaḥ pṛthivīpate
tam ahaṃ samare hatvā gamiṣyāmi yathāgatam
- 24
अथ वाप्य् एक एवाहं योत्स्यामि कुरुनन्दन
पश्य वीर्यं ममाद्य त्वं संग्रामे दहतो रिपून्
atha vāpy eka evāhaṃ yotsyāmi kurunandana
paśya vīryaṃ mamādya tvaṃ saṃgrāme dahato ripūn
- 25
न चाभिकामान्कौरव्य विधाय हृदये पुमान्
अस्मद्विधः प्रवर्तेत मा मा त्वम् अतिशङ्किथाः
na cābhikāmānkauravya vidhāya hṛdaye pumān
asmadvidhaḥ pravarteta mā mā tvam atiśaṅkithāḥ
- 26
युधि चाप्य् अवमानो मे न कर्तव्यः कथंचन
पश्य हीमौ मम भुजौ वज्रसंहननोपमौ
yudhi cāpy avamāno me na kartavyaḥ kathaṃcana
paśya hīmau mama bhujau vajrasaṃhananopamau
- 27
धनुः पश्य च मे चित्रं शरांश्चाशीविषोपमान्
रथं पश्य च मे क्ᄆप्तं सदश्वैर्वातवेगितैः
गदां च पश्य गान्धारे हेमपट्टविभूषिताम्
dhanuḥ paśya ca me citraṃ śarāṃścāśīviṣopamān
rathaṃ paśya ca me kᄆptaṃ sadaśvairvātavegitaiḥ
gadāṃ ca paśya gāndhāre hemapaṭṭavibhūṣitām
- 28
दारयेयं महीं क्रुद्धो विकिरेयं च पर्वतान्
शोषयेयं समुद्रांश्च तेजसा स्वेन पार्थिव
dārayeyaṃ mahīṃ kruddho vikireyaṃ ca parvatān
śoṣayeyaṃ samudrāṃśca tejasā svena pārthiva
- 29
तन्माम् एवंविधं जानन्समर्थम् अरिनिग्रहे
कस्माद्युनक्षि सारथ्ये न्यूनस्याधिरथेर्नृप
tanmām evaṃvidhaṃ jānansamartham arinigrahe
kasmādyunakṣi sārathye nyūnasyādhirathernṛpa
- 30
न नाम धुरि राजेन्द्र प्रयोक्तुं त्वम् इहार्हसि
न हि पापीयसः श्रेयान्भूत्वा प्रेष्यत्वम् उत्सहे
na nāma dhuri rājendra prayoktuṃ tvam ihārhasi
na hi pāpīyasaḥ śreyānbhūtvā preṣyatvam utsahe

