120 shlokas
- 1
संजय उवाच
हस्तिभिस्तु महामात्रास्तव पुत्रेण चोदिताः
धृष्टद्युम्नं जिघांसन्तः क्रुद्धाः पार्षतम् अभ्ययुः
saṃjaya uvāca
hastibhistu mahāmātrāstava putreṇa coditāḥ
dhṛṣṭadyumnaṃ jighāṃsantaḥ kruddhāḥ pārṣatam abhyayuḥ
- 2
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च प्रवीरा गजयोधिनः
अङ्गा वङ्गाश्च पुण्ड्राश्च मागधास्ताम्रलिप्तकाः
prācyāśca dākṣiṇātyāśca pravīrā gajayodhinaḥ
aṅgā vaṅgāśca puṇḍrāśca māgadhāstāmraliptakāḥ
- 3
मेकलाः कोशला मद्रा दशार्णा निषधास्तथा
गजयुद्धेषु कुशलाः कलिङ्गैः सह भारत
mekalāḥ kośalā madrā daśārṇā niṣadhāstathā
gajayuddheṣu kuśalāḥ kaliṅgaiḥ saha bhārata
- 4
शरतोमरनाराचैर्वृष्टिमन्त इवाम्बुदाः
सिषिचुस्ते ततः सर्वे पाञ्चालाचलम् आहवे
śaratomaranārācairvṛṣṭimanta ivāmbudāḥ
siṣicuste tataḥ sarve pāñcālācalam āhave
- 5
तान्संमिमर्दिषुर्नागान्पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर्भृशम्
पोथितान्पार्षतो बाणैर्नाराचैश्चाभ्यवीवृषत्
tānsaṃmimardiṣurnāgānpārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśairbhṛśam
pothitānpārṣato bāṇairnārācaiścābhyavīvṛṣat
- 6
एकैकं दशभिः षड्भिर् अष्टाभिर् अपि भारत
द्विरदान् अभिविव्याध क्षिप्तैर्गिरिनिभाञ्शरैः
प्रच्छाद्यमानो द्विरदैर्मेघैर् इव दिवाकरः
ekaikaṃ daśabhiḥ ṣaḍbhir aṣṭābhir api bhārata
dviradān abhivivyādha kṣiptairgirinibhāñśaraiḥ
pracchādyamāno dviradairmeghair iva divākaraḥ
- 7
पर्यासुः पाण्डुपाञ्चाला नदन्तो निशितायुधाः
तान्नागान् अभिवर्षन्तो ज्यातन्त्रीशरनादितैः
paryāsuḥ pāṇḍupāñcālā nadanto niśitāyudhāḥ
tānnāgān abhivarṣanto jyātantrīśaranāditaiḥ
- 8
नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः
सात्यकिश्च शिखण्डी च चेकितानश्च वीर्यवान्
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ
sātyakiśca śikhaṇḍī ca cekitānaśca vīryavān
- 9
ते म्लेच्छैः प्रेषिता नागा नरान् अश्वान्रथान् अपि
हस्तैर् आक्षिप्य ममृदुः पद्भिश्चाप्य् अतिमन्यवः
te mlecchaiḥ preṣitā nāgā narān aśvānrathān api
hastair ākṣipya mamṛduḥ padbhiścāpy atimanyavaḥ
- 10
बिभिदुश्च विषाणाग्रैः समाक्षिप्य च चिक्षिपुः
विषाणलग्नैश्चाप्य् अन्ये परिपेतुर्विभीषणाः
bibhiduśca viṣāṇāgraiḥ samākṣipya ca cikṣipuḥ
viṣāṇalagnaiścāpy anye paripeturvibhīṣaṇāḥ
- 11
प्रमुखे वर्तमानं तु द्विपं वङ्गस्य सात्यकिः
नाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्मण्य् अपातयत्
pramukhe vartamānaṃ tu dvipaṃ vaṅgasya sātyakiḥ
nārācenogravegena bhittvā marmaṇy apātayat
- 12
तस्यावर्जितनागस्य द्विरदाद् उत्पतिष्यतः
नाराचेनाभिनद्वक्षः सो ऽपतद्भुवि सात्यकेः
tasyāvarjitanāgasya dviradād utpatiṣyataḥ
nārācenābhinadvakṣaḥ so 'patadbhuvi sātyakeḥ
- 13
पुण्ड्रस्यापततो नागं चलन्तम् इव पर्वतम्
सहदेवः प्रयत्नात्तैर्नाराचैर्व्यहनत्त्रिभिः
puṇḍrasyāpatato nāgaṃ calantam iva parvatam
sahadevaḥ prayatnāttairnārācairvyahanattribhiḥ
- 14
विपताकं वियन्तारं विवर्मध्वजजीवितम्
तं कृत्वा द्विरदं भूयः सहदेवो ऽङ्गम् अभ्यगात्
vipatākaṃ viyantāraṃ vivarmadhvajajīvitam
taṃ kṛtvā dviradaṃ bhūyaḥ sahadevo 'ṅgam abhyagāt
- 15
सहदेवं तु नकुलो वारयित्वाङ्गम् आर्दयत्
नाराचैर्यमदण्डाभैस्त्रिभिर्नागं शतेन च
sahadevaṃ tu nakulo vārayitvāṅgam ārdayat
nārācairyamadaṇḍābhaistribhirnāgaṃ śatena ca
- 16
दिवाकरकरप्रख्यान् अङ्गश्चिक्षेप तोमरान्
नकुलाय शतान्य् अष्टौ त्रिधैकैकं तु सो ऽछिनत्
divākarakaraprakhyān aṅgaścikṣepa tomarān
nakulāya śatāny aṣṭau tridhaikaikaṃ tu so 'chinat
- 17
तथार्धचन्द्रेण शिरस्तस्य चिछेद पाण्डवः
स पपात हतो म्लेच्छस्तेनैव सह दन्तिना
tathārdhacandreṇa śirastasya cicheda pāṇḍavaḥ
sa papāta hato mlecchastenaiva saha dantinā
- 18
आचार्यपुत्रे निहते हस्तिशिक्षाविशारदे
अङ्गाः क्रुद्धा महामात्रा नागैर्नकुलम् अभ्ययुः
ācāryaputre nihate hastiśikṣāviśārade
aṅgāḥ kruddhā mahāmātrā nāgairnakulam abhyayuḥ
- 19
चलत्पताकैः प्रमुखैर्हेमकक्ष्यातनुच्छदैः
मिमर्दिशन्तस्त्वरिताः प्रदीप्तैर् इव पर्वतैः
calatpatākaiḥ pramukhairhemakakṣyātanucchadaiḥ
mimardiśantastvaritāḥ pradīptair iva parvataiḥ
- 20
मेकलोत्कलकालिङ्गा निषादास्ताम्रलिप्तकाः
शरतोमरवर्षाणि विमुञ्चन्तो जिघांसवः
mekalotkalakāliṅgā niṣādāstāmraliptakāḥ
śaratomaravarṣāṇi vimuñcanto jighāṃsavaḥ
- 21
तैश्छाद्यमानं नकुलं दिवाकरम् इवाम्बुदैः
परि पेतुः सुसंरब्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः
taiśchādyamānaṃ nakulaṃ divākaram ivāmbudaiḥ
pari petuḥ susaṃrabdhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ
- 22
ततस्तद् अभवद्युद्धं रथिनां हस्तिभिः सह
सृजतां शरवर्षाणि तोमरांश्च सहस्रशः
tatastad abhavadyuddhaṃ rathināṃ hastibhiḥ saha
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi tomarāṃśca sahasraśaḥ
- 23
नागानां प्रस्फुटुः कुम्भा मर्माणि विविधानि च
दन्ताश्चैवातिविद्धानां नाराचैर्भूषणानि च
nāgānāṃ prasphuṭuḥ kumbhā marmāṇi vividhāni ca
dantāścaivātividdhānāṃ nārācairbhūṣaṇāni ca
- 24
तेषाम् अष्टौ महानागांश्चतुःषष्ट्या सुतेजनैः
सहदेवो जघानाशु ते पेतुः सह सादिभिः
teṣām aṣṭau mahānāgāṃścatuḥṣaṣṭyā sutejanaiḥ
sahadevo jaghānāśu te petuḥ saha sādibhiḥ
- 25
अञ्जोगतिभिर् आयम्य प्रयत्नाद्धनुर् उत्तमम्
नाराचैर् अहनन्नागान्नकुलः कुरनन्दन
añjogatibhir āyamya prayatnāddhanur uttamam
nārācair ahanannāgānnakulaḥ kuranandana
- 26
ततः शैनेयपाञ्चाल्यौ द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः
शिखण्डी च महानागान्सिषिचुः शरवृष्टिभिः
tataḥ śaineyapāñcālyau draupadeyāḥ prabhadrakāḥ
śikhaṇḍī ca mahānāgānsiṣicuḥ śaravṛṣṭibhiḥ
- 27
ते पाण्डुयोधाम्बुधरैः शत्रुद्विरदपर्वताः
बाणवर्षैर्हताः पेतुर्वज्रवर्षैर् इवाचलाः
te pāṇḍuyodhāmbudharaiḥ śatrudviradaparvatāḥ
bāṇavarṣairhatāḥ peturvajravarṣair ivācalāḥ
- 28
एवं हत्वा तव गजांस्ते पाण्डुनरकुञ्जराः
द्रुतं सेनाम् अवैक्षन्त भिन्नकूलाम् इवापगाम्
evaṃ hatvā tava gajāṃste pāṇḍunarakuñjarāḥ
drutaṃ senām avaikṣanta bhinnakūlām ivāpagām
- 29
ते तां सेनाम् अवालोक्य पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः
विक्षोभयित्वा च पुनः कर्णम् एवाभिदुद्रुवुः
te tāṃ senām avālokya pāṇḍuputrasya sainikāḥ
vikṣobhayitvā ca punaḥ karṇam evābhidudruvuḥ
- 30
सहदेवं ततः क्रुद्धं दहन्तं तव वाहिनीम्
दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरम् अभ्ययात्
sahadevaṃ tataḥ kruddhaṃ dahantaṃ tava vāhinīm
duḥśāsano mahārāja bhrātā bhrātaram abhyayāt

