58 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
ततो भग्नेषु सैन्येषु भीमसेनेन संयुगे
दुर्योधनो ऽब्रवीत्किं नु सौबलो वापि संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
tato bhagneṣu sainyeṣu bhīmasenena saṃyuge
duryodhano 'bravītkiṃ nu saubalo vāpi saṃjaya
- 2
कर्णो वा जयतां श्रेष्ठो योधा वा मामका युधि
कृपो वा कृतवर्मा च द्रौणिर्दुःशासनो ऽपि वा
karṇo vā jayatāṃ śreṣṭho yodhā vā māmakā yudhi
kṛpo vā kṛtavarmā ca drauṇirduḥśāsano 'pi vā
- 3
अत्यद्भुतम् इदं मन्ये पाण्डवेयस्य विक्रमम्
यथाप्रतिज्ञं योधानां राधेयः कृतवान् अपि
atyadbhutam idaṃ manye pāṇḍaveyasya vikramam
yathāpratijñaṃ yodhānāṃ rādheyaḥ kṛtavān api
- 4
कुरूणाम् अपि सर्वेषां कर्णः शत्रुनिषूदनः
शर्म वर्म प्रतिष्ठा च जीविताशा च संजय
kurūṇām api sarveṣāṃ karṇaḥ śatruniṣūdanaḥ
śarma varma pratiṣṭhā ca jīvitāśā ca saṃjaya
- 5
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा कौन्तेयेनामितौजसा
राधेयानाम् अधिरथः कर्णः किम् अकरोद्युधि
tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kaunteyenāmitaujasā
rādheyānām adhirathaḥ karṇaḥ kim akarodyudhi
- 6
पुत्रा वा मम दुर्धर्षा राजानो वा महारथाः
एतन्मे सर्वम् आचक्ष्व कुशलो ह्य् असि संजय
putrā vā mama durdharṣā rājāno vā mahārathāḥ
etanme sarvam ācakṣva kuśalo hy asi saṃjaya
- 7
संजय उवाच
अपराह्णे महाराज सूतपुत्रः प्रतापवान्
जघान सोमकान्सर्वान्भीमसेनस्य पश्यतः
भीमो ऽप्य् अतिबलः सैन्यं धार्तराष्ट्रं व्यपोथयत्
saṃjaya uvāca
aparāhṇe mahārāja sūtaputraḥ pratāpavān
jaghāna somakānsarvānbhīmasenasya paśyataḥ
bhīmo 'py atibalaḥ sainyaṃ dhārtarāṣṭraṃ vyapothayat
- 8
द्राव्यमाणं बलं दृष्ट्वा भीमसेनेन धीमता
यन्तारम् अब्रवीत्कर्णः पाञ्चालान् एव मा वह
drāvyamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena dhīmatā
yantāram abravītkarṇaḥ pāñcālān eva mā vaha
- 9
मद्रराजस्ततः शल्यः श्वेतान् अश्वान्महाजवान्
प्राहिणोच्चेदिपाञ्चालान्करूषांश्च महाबलः
madrarājastataḥ śalyaḥ śvetān aśvānmahājavān
prāhiṇoccedipāñcālānkarūṣāṃśca mahābalaḥ
- 10
प्रविश्य च स तां सेनां शल्यः परबलार्दनः
न्ययच्छत्तुरगान्हृष्टो यत्र यत्रैच्छद् अग्रणीः
praviśya ca sa tāṃ senāṃ śalyaḥ parabalārdanaḥ
nyayacchatturagānhṛṣṭo yatra yatraicchad agraṇīḥ
- 11
तं रथं मेघसंकाशं वैयाघ्रपरिवारणम्
संदृश्य पाण्डुपाञ्चालास्त्रस्ता आसन्विशां पते
taṃ rathaṃ meghasaṃkāśaṃ vaiyāghraparivāraṇam
saṃdṛśya pāṇḍupāñcālāstrastā āsanviśāṃ pate
- 12
ततो रथस्य निनदः प्रादुरासीन्महारणे
पर्जन्यसमनिर्घोषः पर्वतस्येव दीर्यतः
tato rathasya ninadaḥ prādurāsīnmahāraṇe
parjanyasamanirghoṣaḥ parvatasyeva dīryataḥ
- 13
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैः कर्णो ऽप्य् आकर्णनिःसृतैः
जघान पाण्डवबलं शतशो ऽथ सहस्रशः
tataḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ karṇo 'py ākarṇaniḥsṛtaiḥ
jaghāna pāṇḍavabalaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 14
तं तथा समरे कर्म कुर्वाणम् अतिमानुषम्
परिवव्रुर्महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः
taṃ tathā samare karma kurvāṇam atimānuṣam
parivavrurmaheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
- 15
तं शिखण्डी च भीमश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाः ससात्यकाः
परिवव्रुर्जिघांसन्तो राधेयं शरवृष्टिभिः
taṃ śikhaṇḍī ca bhīmaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāḥ sasātyakāḥ
parivavrurjighāṃsanto rādheyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ
- 16
सात्यकिस्तु ततः कर्णं विंशत्या निशितैः शरैः
अताडयद्रणे शूरो जत्रुदेशे नरोत्तमः
sātyakistu tataḥ karṇaṃ viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ
atāḍayadraṇe śūro jatrudeśe narottamaḥ
- 17
शिखण्डी पञ्चविंशत्या धृष्टद्युम्नश्च पञ्चभिः
द्रौपदेयाश्चतुःषष्ट्या सहदेवश्च सप्तभिः
नकुलश्च शतेनाजौ कर्णं विव्याध सायकैः
śikhaṇḍī pañcaviṃśatyā dhṛṣṭadyumnaśca pañcabhiḥ
draupadeyāścatuḥṣaṣṭyā sahadevaśca saptabhiḥ
nakulaśca śatenājau karṇaṃ vivyādha sāyakaiḥ
- 18
भीमसेनस्तु राधेयं नवत्या नतपर्वणाम्
विव्याध समरे क्रुद्धो जत्रुदेशे महाबलः
bhīmasenastu rādheyaṃ navatyā nataparvaṇām
vivyādha samare kruddho jatrudeśe mahābalaḥ
- 19
ततः प्रहस्याधिरथिर्विक्षिपन्धनुर् उत्तमम्
मुमोच निशितान्बाणान्पीडयन्सुमहाबलः
तान्प्रत्यविध्यद्राधेयः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
tataḥ prahasyādhirathirvikṣipandhanur uttamam
mumoca niśitānbāṇānpīḍayansumahābalaḥ
tānpratyavidhyadrādheyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
- 20
सात्यकेस्तु धनुश्छित्त्वा ध्वजं च पुरुषर्षभः
अथैनं नवभिर्बाणैर् आजघान स्तनान्तरे
sātyakestu dhanuśchittvā dhvajaṃ ca puruṣarṣabhaḥ
athainaṃ navabhirbāṇair ājaghāna stanāntare
- 21
भीमसेनस्तु तं क्रुद्धो विव्याध त्रिंशता शरैः
सारथिं च त्रिभिर्बाणैर् आजघान परंतपः
bhīmasenastu taṃ kruddho vivyādha triṃśatā śaraiḥ
sārathiṃ ca tribhirbāṇair ājaghāna paraṃtapaḥ
- 22
विरथान्द्रौपदेयांश्च चकार पुरुषर्षभः
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण तद् अद्भुतम् इवाभवत्
virathāndraupadeyāṃśca cakāra puruṣarṣabhaḥ
akṣṇornimeṣamātreṇa tad adbhutam ivābhavat
- 23
विमुखीकृत्य तान्सर्वाञ्शरैः संनतपर्वभिः
पाञ्चालान् अहनच्छूरश्चेदीनां च महारथान्
vimukhīkṛtya tānsarvāñśaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
pāñcālān ahanacchūraścedīnāṃ ca mahārathān
- 24
ते वध्यमानाः समरे चेदिमत्स्या विशां पते
कर्णम् एकम् अभिद्रुत्य शरसंघैः समार्दयन्
ताञ्जघान शितैर्बाणैः सूतपुत्रो महारथः
te vadhyamānāḥ samare cedimatsyā viśāṃ pate
karṇam ekam abhidrutya śarasaṃghaiḥ samārdayan
tāñjaghāna śitairbāṇaiḥ sūtaputro mahārathaḥ
- 25
एतद् अत्यद्भुतं कर्णे दृष्टवान् अस्मि भारत
यद् एकः समरे शूरान्सूतपुत्रः प्रतापवान्
etad atyadbhutaṃ karṇe dṛṣṭavān asmi bhārata
yad ekaḥ samare śūrānsūtaputraḥ pratāpavān
- 26
यतमानान्परं शक्त्यायोधयत्तांश्च धन्विनः
पाण्डवेयान्महाराज शरैर्वारितवान्रणे
yatamānānparaṃ śaktyāyodhayattāṃśca dhanvinaḥ
pāṇḍaveyānmahārāja śarairvāritavānraṇe
- 27
तत्र भारत कर्णस्य लाघवेन महात्मनः
तुतुषुर्देवताः सर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
tatra bhārata karṇasya lāghavena mahātmanaḥ
tutuṣurdevatāḥ sarvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ
- 28
अपूजयन्महेष्वासा धार्तराष्ट्रा नरोत्तमम्
कर्णं रथवरश्रेष्ठं श्रेष्ठं सर्वधनुष्मताम्
apūjayanmaheṣvāsā dhārtarāṣṭrā narottamam
karṇaṃ rathavaraśreṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ sarvadhanuṣmatām
- 29
ततः कर्णो महाराज ददाह रिपुवाहिनीम्
कक्षम् इद्धो यथा वह्निर्निदाघे ज्वलितो महान्
tataḥ karṇo mahārāja dadāha ripuvāhinīm
kakṣam iddho yathā vahnirnidāghe jvalito mahān
- 30
ते वध्यमानाः कर्णेन पाण्डवेयास्ततस्ततः
प्राद्रवन्त रणे भीताः कर्णं दृष्ट्वा महाबलम्
te vadhyamānāḥ karṇena pāṇḍaveyāstatastataḥ
prādravanta raṇe bhītāḥ karṇaṃ dṛṣṭvā mahābalam

