74 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराजः करिष्यति
कृष्णाद् अभ्यधिको यन्ता देवेन्द्रस्येव मातलिः
duryodhana uvāca
ayaṃ te karṇa sārathyaṃ madrarājaḥ kariṣyati
kṛṣṇād abhyadhiko yantā devendrasyeva mātaliḥ
- 2
यथा हरिहयैर्युक्तं संगृह्णाति स मातलिः
शल्यस्तव तथाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम्
yathā harihayairyuktaṃ saṃgṛhṇāti sa mātaliḥ
śalyastava tathādyāyaṃ saṃyantā rathavājinām
- 3
योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ
रथश्रेष्ठो ध्रुवं संख्ये पार्थो नाभिभविष्यति
yodhe tvayi rathasthe ca madrarāje ca sārathau
rathaśreṣṭho dhruvaṃ saṃkhye pārtho nābhibhaviṣyati
- 4
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम्
उवाच राजन्संग्रामे संयच्छन्तं हयोत्तमान्
saṃjaya uvāca
tato duryodhano bhūyo madrarājaṃ tarasvinam
uvāca rājansaṃgrāme saṃyacchantaṃ hayottamān
- 5
त्वयाभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनंजयम्
इत्य् उक्तो रथम् आस्थाय तथेति प्राह भारत
tvayābhigupto rādheyo vijeṣyati dhanaṃjayam
ity ukto ratham āsthāya tatheti prāha bhārata
- 6
शल्ये ऽभ्युपगते कर्णः सारथिं सुमनो ऽब्रवीत्
स्वं सूत स्यन्दनं मह्यं कल्पयेत्य् असकृत्त्वरन्
śalye 'bhyupagate karṇaḥ sārathiṃ sumano 'bravīt
svaṃ sūta syandanaṃ mahyaṃ kalpayety asakṛttvaran
- 7
ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम्
विधिवत्कल्पितं भर्त्रे जयेत्य् उक्त्वा न्यवेदयत्
tato jaitraṃ rathavaraṃ gandharvanagaropamam
vidhivatkalpitaṃ bhartre jayety uktvā nyavedayat
- 8
तं रथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णो ऽभ्यर्च्य यथाविधि
सम्पादितं ब्रह्मविदा पूर्वम् एव पुरोधसा
taṃ rathaṃ rathināṃ śreṣṭhaḥ karṇo 'bhyarcya yathāvidhi
sampāditaṃ brahmavidā pūrvam eva purodhasā
- 9
कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नाद् उपस्थाय च भास्करम्
समीपस्थं मद्रराजं समारोपयद् अग्रतः
kṛtvā pradakṣiṇaṃ yatnād upasthāya ca bhāskaram
samīpasthaṃ madrarājaṃ samāropayad agrataḥ
- 10
ततः कर्णस्य दुर्धर्षं स्यन्दनप्रवरं महत्
आरुरोह महातेजाः शल्यः सिंह इवाचलम्
tataḥ karṇasya durdharṣaṃ syandanapravaraṃ mahat
āruroha mahātejāḥ śalyaḥ siṃha ivācalam
- 11
ततः शल्यास्थितं राजन्कर्णः स्वरथम् उत्तमम्
अध्यतिष्ठद्यथाम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकरः
tataḥ śalyāsthitaṃ rājankarṇaḥ svaratham uttamam
adhyatiṣṭhadyathāmbhodaṃ vidyutvantaṃ divākaraḥ
- 12
ताव् एकरथम् आरूढाव् आदित्याग्निसमत्विषौ
व्यभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि
tāv ekaratham ārūḍhāv ādityāgnisamatviṣau
vyabhrājetāṃ yathā meghaṃ sūryāgnī sahitau divi
- 13
संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तरौ
ऋत्विक्सदस्यैर् इन्द्राग्नी हूयमानाव् इवाध्वरे
saṃstūyamānau tau vīrau tadāstāṃ dyutimattarau
ṛtviksadasyair indrāgnī hūyamānāv ivādhvare
- 14
स शल्यसंगृहीताश्वे रथे कर्णः स्थितो ऽभवत्
धनुर्विस्फारयन्घोरं परिवेषीव भास्करः
sa śalyasaṃgṛhītāśve rathe karṇaḥ sthito 'bhavat
dhanurvisphārayanghoraṃ pariveṣīva bhāskaraḥ
- 15
आस्थितः स रथश्रेष्ठं कर्णः शरगभस्तिमान्
प्रबभौ पुरुषव्याघ्रो मन्दरस्थ इवांशुमान्
āsthitaḥ sa rathaśreṣṭhaṃ karṇaḥ śaragabhastimān
prababhau puruṣavyāghro mandarastha ivāṃśumān
- 16
तं रथस्थं महावीरं यान्तं चामिततेजसम्
दुर्योधनः स्म राधेयम् इदं वचनम् अब्रवीत्
taṃ rathasthaṃ mahāvīraṃ yāntaṃ cāmitatejasam
duryodhanaḥ sma rādheyam idaṃ vacanam abravīt
- 17
अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे
कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम्
akṛtaṃ droṇabhīṣmābhyāṃ duṣkaraṃ karma saṃyuge
kuruṣvādhirathe vīra miṣatāṃ sarvadhanvinām
- 18
मनोगतं मम ह्य् आसीद्भीष्मद्रोणौ महारथौ
अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराव् इति ध्रुवम्
manogataṃ mama hy āsīdbhīṣmadroṇau mahārathau
arjunaṃ bhīmasenaṃ ca nihantārāv iti dhruvam
- 19
ताभ्यां यद् अकृतं वीर वीरकर्म महामृधे
तत्कर्म कुरु राधेय वज्रपाणिर् इवापरः
tābhyāṃ yad akṛtaṃ vīra vīrakarma mahāmṛdhe
tatkarma kuru rādheya vajrapāṇir ivāparaḥ
- 20
गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनंजयम्
भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्रौ यमाव् अपि
gṛhāṇa dharmarājaṃ vā jahi vā tvaṃ dhanaṃjayam
bhīmasenaṃ ca rādheya mādrīputrau yamāv api
- 21
जयश्च ते ऽस्तु भद्रं च प्रयाहि पुरुषर्षभ
पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात्
jayaśca te 'stu bhadraṃ ca prayāhi puruṣarṣabha
pāṇḍuputrasya sainyāni kuru sarvāṇi bhasmasāt
- 22
ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणाम् अयुतानि च
वाद्यमानान्य् अरोचन्त मेघशब्दा यथा दिवि
tatastūryasahasrāṇi bherīṇām ayutāni ca
vādyamānāny arocanta meghaśabdā yathā divi
- 23
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं रथस्थो रथसत्तमः
अभ्यभाषत राधेयः शल्यं युद्धविशारदम्
pratigṛhya tu tadvākyaṃ rathastho rathasattamaḥ
abhyabhāṣata rādheyaḥ śalyaṃ yuddhaviśāradam
- 24
चोदयाश्वान्महाबाहो यावद्धन्मि धनंजयम्
भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम्
codayāśvānmahābāho yāvaddhanmi dhanaṃjayam
bhīmasenaṃ yamau cobhau rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram
- 25
अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्यं धनंजयः
अस्यतः कङ्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च
adya paśyatu me śalya bāhuvīryaṃ dhanaṃjayaḥ
asyataḥ kaṅkapatrāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca
- 26
अद्य क्षेप्स्याम्य् अहं शल्य शरान्परमतेजनान्
पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च
adya kṣepsyāmy ahaṃ śalya śarānparamatejanān
pāṇḍavānāṃ vināśāya duryodhanajayāya ca
- 27
शल्य उवाच
सूतपुत्र कथं नु त्वं पाण्डवान् अवमन्यसे
सर्वास्त्रज्ञान्महेष्वासान्सर्वान् एव महारथान्
śalya uvāca
sūtaputra kathaṃ nu tvaṃ pāṇḍavān avamanyase
sarvāstrajñānmaheṣvāsānsarvān eva mahārathān
- 28
अनिवर्तिनो महाभागान् अजेयान्सत्यविक्रमान्
अपि संजनयेयुर्ये भयं साक्षाच्छतक्रतोः
anivartino mahābhāgān ajeyānsatyavikramān
api saṃjanayeyurye bhayaṃ sākṣācchatakratoḥ
- 29
यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
राधेय गाण्डिवस्याजौ तदा नैवं वदिष्यसि
yadā śroṣyasi nirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
rādheya gāṇḍivasyājau tadā naivaṃ vadiṣyasi
- 30
संजय उवाच
अनादृत्य तु तद्वाक्यं मद्रराजेन भाषितम्
द्रक्ष्यस्य् अद्येत्य् अवोचद्वै शल्यं कर्णो नरेश्वर
saṃjaya uvāca
anādṛtya tu tadvākyaṃ madrarājena bhāṣitam
drakṣyasy adyety avocadvai śalyaṃ karṇo nareśvara

