57 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः पुनः समाजग्मुर् अभीताः कुरुसृञ्जयाः
युधिष्ठिरमुखाः पार्था वैकर्तनमुखा वयम्
saṃjaya uvāca
tataḥ punaḥ samājagmur abhītāḥ kurusṛñjayāḥ
yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthā vaikartanamukhā vayam
- 2
ततः प्रववृते भीमः संग्रामो लोमहर्षणः
कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः
tataḥ pravavṛte bhīmaḥ saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ
karṇasya pāṇḍavānāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ
- 3
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे तुमुले शोणितोदके
संशप्तकेषु शूरेषु किंचिच्छिष्टेषु भारत
tasminpravṛtte saṃgrāme tumule śoṇitodake
saṃśaptakeṣu śūreṣu kiṃcicchiṣṭeṣu bhārata
- 4
धृष्टद्युम्नो महाराज सहितः सर्वराजभिः
कर्णम् एवाभिदुद्राव पाण्डवाश्च महारथाः
dhṛṣṭadyumno mahārāja sahitaḥ sarvarājabhiḥ
karṇam evābhidudrāva pāṇḍavāśca mahārathāḥ
- 5
आगच्छमानांस्तान्संख्ये प्रहृष्टान्विजयैषिणः
दधारैको रणे कर्णो जलौघान् इव पर्वतः
āgacchamānāṃstānsaṃkhye prahṛṣṭānvijayaiṣiṇaḥ
dadhāraiko raṇe karṇo jalaughān iva parvataḥ
- 6
तम् आसाद्य तु ते कर्णं व्यशीर्यन्त महारथाः
यथाचलं समासाद्य जलौघाः सर्वतोदिशम्
तयोर् आसीन्महाराज संग्रामो लोमहर्षणः
tam āsādya tu te karṇaṃ vyaśīryanta mahārathāḥ
yathācalaṃ samāsādya jalaughāḥ sarvatodiśam
tayor āsīnmahārāja saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ
- 7
धृष्टद्युम्नस्तु राधेयं शरेण नतपर्वणा
ताडयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
dhṛṣṭadyumnastu rādheyaṃ śareṇa nataparvaṇā
tāḍayāmāsa saṃkruddhastiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 8
विजयं तु धनुःश्रेष्ठं विधुन्वानो महारथः
पार्षतस्य धनुश्छित्त्वा शरान् आशीविषोपमान्
ताडयामास संक्रुद्धः पार्षतं नवभिः शरैः
vijayaṃ tu dhanuḥśreṣṭhaṃ vidhunvāno mahārathaḥ
pārṣatasya dhanuśchittvā śarān āśīviṣopamān
tāḍayāmāsa saṃkruddhaḥ pārṣataṃ navabhiḥ śaraiḥ
- 9
ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा तस्य महात्मनः
शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ
te varma hemavikṛtaṃ bhittvā tasya mahātmanaḥ
śoṇitāktā vyarājanta śakragopā ivānagha
- 10
तद् अपास्य धनुश्छिन्नं धृष्टद्युम्नो महारथः
अन्यद्धनुर् उपादाय शरांश्चाशीविषोपमान्
कर्णं विव्याध सप्तत्या शरैः संनतपर्वभिः
tad apāsya dhanuśchinnaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ
anyaddhanur upādāya śarāṃścāśīviṣopamān
karṇaṃ vivyādha saptatyā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 11
तथैव राजन्कर्णो ऽपि पार्षतं शत्रुतापनम्
द्रोणशत्रुं महेष्वासो विव्याध निशितैः शरैः
tathaiva rājankarṇo 'pi pārṣataṃ śatrutāpanam
droṇaśatruṃ maheṣvāso vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
- 12
तस्य कर्णो महाराज शरं कनकभूषणम्
प्रेषयामास संक्रुद्धो मृत्युदण्डम् इवापरम्
tasya karṇo mahārāja śaraṃ kanakabhūṣaṇam
preṣayāmāsa saṃkruddho mṛtyudaṇḍam ivāparam
- 13
तम् आपतन्तं सहसा घोररूपं विशां पते
चिछेद सप्तधा राजञ्शैनेयः कृतहस्तवत्
tam āpatantaṃ sahasā ghorarūpaṃ viśāṃ pate
cicheda saptadhā rājañśaineyaḥ kṛtahastavat
- 14
दृष्ट्वा विनिहितं बाणं शरैः कर्णो विशां पते
सात्यकिं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयत्
dṛṣṭvā vinihitaṃ bāṇaṃ śaraiḥ karṇo viśāṃ pate
sātyakiṃ śaravarṣeṇa samantātparyavārayat
- 15
विव्याध चैनं समरे नाराचैस्तत्र सप्तभिः
तं प्रत्यविध्यच्छैनेयः शरैर्हेमविभूषितैः
vivyādha cainaṃ samare nārācaistatra saptabhiḥ
taṃ pratyavidhyacchaineyaḥ śarairhemavibhūṣitaiḥ
- 16
ततो युद्धम् अतीवासीच्चक्षुःश्रोत्रभयावहम्
राजन्घोरं च चित्रं च प्रेक्षणीयं समन्ततः
tato yuddham atīvāsīccakṣuḥśrotrabhayāvaham
rājanghoraṃ ca citraṃ ca prekṣaṇīyaṃ samantataḥ
- 17
सर्वेषां तत्र भूतानां लोमहर्षो व्यजायत
तद्दृष्ट्वा समरे कर्म कर्णशैनेययोर्नृप
sarveṣāṃ tatra bhūtānāṃ lomaharṣo vyajāyata
taddṛṣṭvā samare karma karṇaśaineyayornṛpa
- 18
एतस्मिन्न् अन्तरे द्रौणिर् अभ्ययात्सुमहाबलम्
पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम्
etasminn antare drauṇir abhyayātsumahābalam
pārṣataṃ śatrudamanaṃ śatruvīryāsunāśanam
- 19
अभ्यभाषत संक्रुद्धो द्रौणिर्दूरे धनंजये
तिष्ठ तिष्ठाद्य ब्रह्मघ्न न मे जीवन्विमोक्ष्यसे
abhyabhāṣata saṃkruddho drauṇirdūre dhanaṃjaye
tiṣṭha tiṣṭhādya brahmaghna na me jīvanvimokṣyase
- 20
इत्य् उक्त्वा सुभृशं वीरः शीघ्रकृन्निशितैः शरैः
पार्षतं छादयामास घोररूपैः सुतेजनैः
यतमानं परं शक्त्या यतमानो महारथः
ity uktvā subhṛśaṃ vīraḥ śīghrakṛnniśitaiḥ śaraiḥ
pārṣataṃ chādayāmāsa ghorarūpaiḥ sutejanaiḥ
yatamānaṃ paraṃ śaktyā yatamāno mahārathaḥ
- 21
यथा हि समरे द्रौणिः पार्षतं वीक्ष्य मारिष
तथा द्रौणिं रणे दृष्ट्वा पार्षतः परवीरहा
नातिहृष्टमना भूत्वा मन्यते मृत्युम् आत्मनः
yathā hi samare drauṇiḥ pārṣataṃ vīkṣya māriṣa
tathā drauṇiṃ raṇe dṛṣṭvā pārṣataḥ paravīrahā
nātihṛṣṭamanā bhūtvā manyate mṛtyum ātmanaḥ
- 22
द्रौणिस्तु दृष्ट्वा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नं रणे स्थितम्
क्रोधेन निःश्वसन्वीरः पार्षतं समुपाद्रवत्
ताव् अन्योन्यं तु दृष्ट्वैव संरम्भं जग्मतुः परम्
drauṇistu dṛṣṭvā rājendra dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe sthitam
krodhena niḥśvasanvīraḥ pārṣataṃ samupādravat
tāv anyonyaṃ tu dṛṣṭvaiva saṃrambhaṃ jagmatuḥ param
- 23
अथाब्रवीन्महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
धृष्टद्युम्नं समीपस्थं त्वरमाणो विशां पते
पाञ्चालापसदाद्य त्वां प्रेषयिष्यामि मृत्यवे
athābravīnmahārāja droṇaputraḥ pratāpavān
dhṛṣṭadyumnaṃ samīpasthaṃ tvaramāṇo viśāṃ pate
pāñcālāpasadādya tvāṃ preṣayiṣyāmi mṛtyave
- 24
पापं हि यत्त्वया कर्म घ्नता द्रोणं पुरा कृतम्
अद्य त्वा पत्स्यते तद्वै यथा ह्य् अकुशलं तथा
pāpaṃ hi yattvayā karma ghnatā droṇaṃ purā kṛtam
adya tvā patsyate tadvai yathā hy akuśalaṃ tathā
- 25
अरक्ष्यमाणः पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे
नापक्रमसि वा मूढ सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
arakṣyamāṇaḥ pārthena yadi tiṣṭhasi saṃyuge
nāpakramasi vā mūḍha satyam etadbravīmi te
- 26
एवम् उक्तः प्रत्युवाच धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
प्रतिवाक्यं स एवासिर्मामको दास्यते तव
येनैव ते पितुर्दत्तं यतमानस्य संयुगे
evam uktaḥ pratyuvāca dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān
prativākyaṃ sa evāsirmāmako dāsyate tava
yenaiva te piturdattaṃ yatamānasya saṃyuge
- 27
यदि तावन्मया द्रोणो निहतो ब्राह्मणब्रुवः
त्वाम् इदानीं कथं युद्धे न हनिष्यामि विक्रमात्
yadi tāvanmayā droṇo nihato brāhmaṇabruvaḥ
tvām idānīṃ kathaṃ yuddhe na haniṣyāmi vikramāt
- 28
एवम् उक्त्वा महाराज सेनापतिर् अमर्षणः
निशितेनाथ बाणेन द्रौणिं विव्याध पार्षतः
evam uktvā mahārāja senāpatir amarṣaṇaḥ
niśitenātha bāṇena drauṇiṃ vivyādha pārṣataḥ
- 29
ततो द्रौणिः सुसंक्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः
प्राच्छादयद्दिशो राजन्धृष्टद्युम्नस्य संयुगे
tato drauṇiḥ susaṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
prācchādayaddiśo rājandhṛṣṭadyumnasya saṃyuge
- 30
नैवान्तरिक्षं न दिशो नैव योधाः समन्ततः
दृश्यन्ते वै महाराज शरैश्छन्नाः सहस्रशः
naivāntarikṣaṃ na diśo naiva yodhāḥ samantataḥ
dṛśyante vai mahārāja śaraiśchannāḥ sahasraśaḥ

