45 shlokas
- 1
संजय उवाच
तं तु यान्तं महावेगैर् अश्वैः कपिवरध्वजम्
युद्धायाभ्यद्रवन्वीराः कुरूणां नवती रथाः
परिवव्रुर्नरव्याघ्रा नरव्याघ्रं रणे ऽर्जुनम्
saṃjaya uvāca
taṃ tu yāntaṃ mahāvegair aśvaiḥ kapivaradhvajam
yuddhāyābhyadravanvīrāḥ kurūṇāṃ navatī rathāḥ
parivavrurnaravyāghrā naravyāghraṃ raṇe 'rjunam
- 2
कृष्णः श्वेतान्महावेगान् अश्वान्कनकभूषणान्
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नान्प्रैषीत्कर्णरथं प्रति
kṛṣṇaḥ śvetānmahāvegān aśvānkanakabhūṣaṇān
muktājālapraticchannānpraiṣītkarṇarathaṃ prati
- 3
ततः कर्णरथं यान्तम् अरीन्घ्नन्तं धनंजयम्
बाणवर्षैर् अभिघ्नन्तः संशप्तकरथा ययुः
tataḥ karṇarathaṃ yāntam arīnghnantaṃ dhanaṃjayam
bāṇavarṣair abhighnantaḥ saṃśaptakarathā yayuḥ
- 4
त्वरमाणांस्तु तान्सर्वान्ससूतेष्वसनध्वजान्
जघान नवतिं वीरान् अर्जुनो निशितैः शरैः
tvaramāṇāṃstu tānsarvānsasūteṣvasanadhvajān
jaghāna navatiṃ vīrān arjuno niśitaiḥ śaraiḥ
- 5
ते ऽपतन्त हता बाणैर्नानारूपैः किरीटिना
सविमाना यथा सिद्धाः स्वर्गात्पुण्यक्षये तथा
te 'patanta hatā bāṇairnānārūpaiḥ kirīṭinā
savimānā yathā siddhāḥ svargātpuṇyakṣaye tathā
- 6
ततः सरथनागाश्वाः कुरवः कुरुसत्तम
निर्भया भरतश्रेष्ठम् अभ्यवर्तन्त फल्गुनम्
tataḥ sarathanāgāśvāḥ kuravaḥ kurusattama
nirbhayā bharataśreṣṭham abhyavartanta phalgunam
- 7
तद् आयस्तम् अमुक्तास्त्रम् उदीर्णवरवारणम्
पुत्राणां ते महत्सैन्यं समरौत्सीद्धनंजयः
tad āyastam amuktāstram udīrṇavaravāraṇam
putrāṇāṃ te mahatsainyaṃ samarautsīddhanaṃjayaḥ
- 8
शक्त्यृष्टितोमरप्रासैर्गदानिस्त्रिंशसायकैः
प्राच्छादयन्महेष्वासाः कुरवः कुरुनन्दनम्
śaktyṛṣṭitomaraprāsairgadānistriṃśasāyakaiḥ
prācchādayanmaheṣvāsāḥ kuravaḥ kurunandanam
- 9
तां कुरूणां प्रविततां शस्त्रवृष्टिं समुद्यताम्
व्यधमत्पाण्डवो बाणैस्तमः सूर्य इवांशुभिः
tāṃ kurūṇāṃ pravitatāṃ śastravṛṣṭiṃ samudyatām
vyadhamatpāṇḍavo bāṇaistamaḥ sūrya ivāṃśubhiḥ
- 10
ततो म्लेच्छाः स्थितैर्मत्तैस्त्रयोदशशतैर्गजैः
पार्श्वतो ऽभ्यहनन्पार्थं तव पुत्रस्य शासनात्
tato mlecchāḥ sthitairmattaistrayodaśaśatairgajaiḥ
pārśvato 'bhyahananpārthaṃ tava putrasya śāsanāt
- 11
कर्णिनालीकनाराचैस्तोमरैः प्रासशक्तिभिः
कम्पनैर्भिण्डिपालैश्च रथस्थं पार्थम् आर्दयन्
karṇinālīkanārācaistomaraiḥ prāsaśaktibhiḥ
kampanairbhiṇḍipālaiśca rathasthaṃ pārtham ārdayan
- 12
ताम् अस्त्रवृष्टिं प्रहितां द्विपस्थैर्यवनैः स्मयन्
चिछेद निशितैर्भल्लैर् अर्धचन्द्रैश्च फल्गुनः
tām astravṛṣṭiṃ prahitāṃ dvipasthairyavanaiḥ smayan
cicheda niśitairbhallair ardhacandraiśca phalgunaḥ
- 13
अथ तान्द्विरदान्सर्वान्नानालिङ्गैर्महाशरैः
सपताकान्सहारोहान्गिरीन्वज्रैर् इवाभिनत्
atha tāndviradānsarvānnānāliṅgairmahāśaraiḥ
sapatākānsahārohāngirīnvajrair ivābhinat
- 14
ते हेमपुङ्खैर् इषुभिर् आचिता हेममालिनः
हताः पेतुर्महानागाः साग्निज्वाला इवाद्रयः
te hemapuṅkhair iṣubhir ācitā hemamālinaḥ
hatāḥ peturmahānāgāḥ sāgnijvālā ivādrayaḥ
- 15
ततो गाण्डीवनिर्घोषो महान् आसीद्विशां पते
स्तनतां कूजतां चैव मनुष्यगजवाजिनाम्
tato gāṇḍīvanirghoṣo mahān āsīdviśāṃ pate
stanatāṃ kūjatāṃ caiva manuṣyagajavājinām
- 16
कुञ्जराश्च हता राजन्प्राद्रवंस्ते समन्ततः
अश्वाश्च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश
kuñjarāśca hatā rājanprādravaṃste samantataḥ
aśvāśca paryadhāvanta hatārohā diśo daśa
- 17
रथा हीना महाराज रथिभिर्वाजिभिस्तथा
गन्धर्वनगराकारा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः
rathā hīnā mahārāja rathibhirvājibhistathā
gandharvanagarākārā dṛśyante sma sahasraśaḥ
- 18
अश्वारोहा महाराज धावमानास्ततस्ततः
तत्र तत्रैव दृश्यन्ते पतिताः पार्थसायकैः
aśvārohā mahārāja dhāvamānāstatastataḥ
tatra tatraiva dṛśyante patitāḥ pārthasāyakaiḥ
- 19
तस्मिन्क्षणे पाण्डवस्य बाह्वोर्बलम् अदृश्यत
यत्सादिनो वारणांश्च रथांश्चैको ऽजयद्युधि
tasminkṣaṇe pāṇḍavasya bāhvorbalam adṛśyata
yatsādino vāraṇāṃśca rathāṃścaiko 'jayadyudhi
- 20
ततस्त्र्यङ्गेण महता बलेन भरतर्षभ
दृष्ट्वा परिवृतं राजन्भीमसेनः किरीटिनम्
tatastryaṅgeṇa mahatā balena bharatarṣabha
dṛṣṭvā parivṛtaṃ rājanbhīmasenaḥ kirīṭinam
- 21
हतावशेषान् उत्सृज्य त्वदीयान्कतिचिद्रथान्
जवेनाभ्यद्रवद्राजन्धनंजयरथं प्रति
hatāvaśeṣān utsṛjya tvadīyānkaticidrathān
javenābhyadravadrājandhanaṃjayarathaṃ prati
- 22
ततस्तत्प्राद्रवत्सैन्यं हतभूयिष्ठम् आतुरम्
दृष्ट्वा यद् अर्जुनं भीमो जगाम भ्रातरं प्रति
tatastatprādravatsainyaṃ hatabhūyiṣṭham āturam
dṛṣṭvā yad arjunaṃ bhīmo jagāma bhrātaraṃ prati
- 23
हतावशिष्टांस्तुरगान् अर्जुनेन महाजवान्
भीमो व्यधमद् अभ्रान्तो गदापाणिर्महाहवे
hatāvaśiṣṭāṃsturagān arjunena mahājavān
bhīmo vyadhamad abhrānto gadāpāṇirmahāhave
- 24
कालरात्रिम् इवात्युग्रां नरनागाश्वभोजनाम्
प्राकाराट्टपुरद्वारदारणीम् अतिदारुणाम्
kālarātrim ivātyugrāṃ naranāgāśvabhojanām
prākārāṭṭapuradvāradāraṇīm atidāruṇām
- 25
ततो गदां नृनागाश्वेष्व् आशु भीमो व्यवासृजत्
सा जघान बहून् अश्वान् अश्वारोहांश्च मारिष
tato gadāṃ nṛnāgāśveṣv āśu bhīmo vyavāsṛjat
sā jaghāna bahūn aśvān aśvārohāṃśca māriṣa
- 26
कांस्यायसतनुत्रांस्तान्नरान् अश्वांश्च पाण्डवः
पोथयामास गदया सशब्दं ते ऽपतन्हताः
kāṃsyāyasatanutrāṃstānnarān aśvāṃśca pāṇḍavaḥ
pothayāmāsa gadayā saśabdaṃ te 'patanhatāḥ
- 27
हत्वा तु तद्गजानीकं भीमसेनो महाबलः
पुनः स्वरथम् आस्थाय पृष्ठतो ऽर्जुनम् अन्वगात्
hatvā tu tadgajānīkaṃ bhīmaseno mahābalaḥ
punaḥ svaratham āsthāya pṛṣṭhato 'rjunam anvagāt
- 28
हतं पराङ्मुखप्रायं निरुत्साहं परं बलम्
व्यालम्बत महाराज प्रायशः शस्त्रवेष्टितम्
hataṃ parāṅmukhaprāyaṃ nirutsāhaṃ paraṃ balam
vyālambata mahārāja prāyaśaḥ śastraveṣṭitam
- 29
विलम्बमानं तत्सैन्यम् अप्रगल्भम् अवस्थितम्
दृष्ट्वा प्राच्छादयद्बाणैर् अर्जुनः प्राणतापनैः
vilambamānaṃ tatsainyam apragalbham avasthitam
dṛṣṭvā prācchādayadbāṇair arjunaḥ prāṇatāpanaiḥ
- 30
ततः कुरूणाम् अभवद् आर्तनादो महामृधे
रथाश्वनागासुहरैर्वध्यताम् अर्जुनेषुभिः
tataḥ kurūṇām abhavad ārtanādo mahāmṛdhe
rathāśvanāgāsuharairvadhyatām arjuneṣubhiḥ

