110 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः पुनर् अमेयात्मा केशवो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
कृतसंकल्पम् आयस्तं वधे कर्णस्य सर्वशः
saṃjaya uvāca
tataḥ punar ameyātmā keśavo 'rjunam abravīt
kṛtasaṃkalpam āyastaṃ vadhe karṇasya sarvaśaḥ
- 2
अद्य सप्तदशाहानि वर्तमानस्य भारत
विनाशस्यातिघोरस्य नरवारणवाजिनाम्
adya saptadaśāhāni vartamānasya bhārata
vināśasyātighorasya naravāraṇavājinām
- 3
भूत्वा हि विपुला सेना तावकानां परैः सह
अन्योन्यं समरे प्राप्य किंचिच्छेषा विशां पते
bhūtvā hi vipulā senā tāvakānāṃ paraiḥ saha
anyonyaṃ samare prāpya kiṃciccheṣā viśāṃ pate
- 4
भूत्वा हि कौरवाः पार्थ प्रभूतगजवाजिनः
त्वां वै शत्रुं समासाद्य विनष्टा रणमूर्धनि
bhūtvā hi kauravāḥ pārtha prabhūtagajavājinaḥ
tvāṃ vai śatruṃ samāsādya vinaṣṭā raṇamūrdhani
- 5
एते च सर्वे पाञ्चालाः सृञ्जयाश्च सहान्वयाः
त्वां समासाद्य दुर्धर्षं पाण्डवाश्च व्यवस्थिताः
ete ca sarve pāñcālāḥ sṛñjayāśca sahānvayāḥ
tvāṃ samāsādya durdharṣaṃ pāṇḍavāśca vyavasthitāḥ
- 6
पाञ्चालैः पाण्डवैर्मत्स्यैः कारूषैश्चेदिकेकयैः
त्वया गुप्तैर् अमित्रघ्न कृतः शत्रुगणक्षयः
pāñcālaiḥ pāṇḍavairmatsyaiḥ kārūṣaiścedikekayaiḥ
tvayā guptair amitraghna kṛtaḥ śatrugaṇakṣayaḥ
- 7
को हि शक्तो रणे जेतुं कौरवांस्तात संगतान्
अन्यत्र पाण्डवान्युद्धे त्वया गुप्तान्महारथान्
ko hi śakto raṇe jetuṃ kauravāṃstāta saṃgatān
anyatra pāṇḍavānyuddhe tvayā guptānmahārathān
- 8
त्वं हि शक्तो रणे जेतुं ससुरासुरमानुषान्
त्रींल्लोकान्समम् उद्युक्तान्किं पुनः कौरवं बलम्
tvaṃ hi śakto raṇe jetuṃ sasurāsuramānuṣān
trīṃllokānsamam udyuktānkiṃ punaḥ kauravaṃ balam
- 9
भगदत्तं हि राजानं को ऽन्यः शक्तस्त्वया विना
जेतुं पुरुषशार्दूल यो ऽपि स्याद्वासवोपमः
bhagadattaṃ hi rājānaṃ ko 'nyaḥ śaktastvayā vinā
jetuṃ puruṣaśārdūla yo 'pi syādvāsavopamaḥ
- 10
तथेमां विपुलां सेनां गुप्तां पार्थ त्वयानघ
न शेकुः पार्थिवाः सर्वे चक्षुर्भिर् अभिवीक्षितुम्
tathemāṃ vipulāṃ senāṃ guptāṃ pārtha tvayānagha
na śekuḥ pārthivāḥ sarve cakṣurbhir abhivīkṣitum
- 11
तथैव सततं पार्थ रक्षिताभ्यां त्वया रणे
धृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां भीष्मद्रोणौ निपातितौ
tathaiva satataṃ pārtha rakṣitābhyāṃ tvayā raṇe
dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍibhyāṃ bhīṣmadroṇau nipātitau
- 12
को हि शक्तो रणे पार्थ पाञ्चालानां महारथौ
भीष्मद्रोणौ युधा जेतुं शक्रतुल्यपराक्रमौ
ko hi śakto raṇe pārtha pāñcālānāṃ mahārathau
bhīṣmadroṇau yudhā jetuṃ śakratulyaparākramau
- 13
को हि शांतनवं संख्ये द्रोणं वैकर्तनं कृपम्
द्रौणिं च सौमदत्तिं च कृतवर्माणम् एव च
सैन्धवं मद्रराजं च राजानं च सुयोधनम्
ko hi śāṃtanavaṃ saṃkhye droṇaṃ vaikartanaṃ kṛpam
drauṇiṃ ca saumadattiṃ ca kṛtavarmāṇam eva ca
saindhavaṃ madrarājaṃ ca rājānaṃ ca suyodhanam
- 14
वीरान्कृतास्त्रान्समरे सर्वान् एवानुवर्तिनः
अक्षौहिणीपतीन् उग्रान्संरब्धान्युद्धदुर्मदान्
vīrānkṛtāstrānsamare sarvān evānuvartinaḥ
akṣauhiṇīpatīn ugrānsaṃrabdhānyuddhadurmadān
- 15
श्रेण्यश्च बहुलाः क्षीणाः प्रदीर्णाश्वरथद्विपाः
नानाजनपदाश्चोग्राः क्षत्रियाणाम् अमर्षिणाम्
śreṇyaśca bahulāḥ kṣīṇāḥ pradīrṇāśvarathadvipāḥ
nānājanapadāścogrāḥ kṣatriyāṇām amarṣiṇām
- 16
गोवासदासमीयानां वसातीनां च भारत
व्रात्यानां वाटधानानां भोजानां चापि मानिनाम्
govāsadāsamīyānāṃ vasātīnāṃ ca bhārata
vrātyānāṃ vāṭadhānānāṃ bhojānāṃ cāpi māninām
- 17
उदीर्णाश्च महासेना ब्रह्मक्षत्रस्य भारत
त्वां समासाद्य निधनं गताः साश्वरथद्विपाः
udīrṇāśca mahāsenā brahmakṣatrasya bhārata
tvāṃ samāsādya nidhanaṃ gatāḥ sāśvarathadvipāḥ
- 18
उग्राश्च क्रूरकर्माणस्तुखारा यवनाः खशाः
दार्वाभिसारा दरदाः शका रमठतङ्गणाः
ugrāśca krūrakarmāṇastukhārā yavanāḥ khaśāḥ
dārvābhisārā daradāḥ śakā ramaṭhataṅgaṇāḥ
- 19
अन्ध्रकाश्च पुलिन्दाश्च किराताश्चोग्रविक्रमाः
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च सागरानूपवासिनः
संरम्भिणो युद्धशौण्डा बलिनो दृब्धपाणयः
andhrakāśca pulindāśca kirātāścogravikramāḥ
mlecchāśca pārvatīyāśca sāgarānūpavāsinaḥ
saṃrambhiṇo yuddhaśauṇḍā balino dṛbdhapāṇayaḥ
- 20
एते सुयोधनस्यार्थे संरब्धाः कुरुभिः सह
न शक्या युधि निर्जेतुं त्वद् अन्येन परंतप
ete suyodhanasyārthe saṃrabdhāḥ kurubhiḥ saha
na śakyā yudhi nirjetuṃ tvad anyena paraṃtapa
- 21
धार्तराष्ट्रम् उदग्रं हि व्यूढं दृष्ट्वा महाबलम्
यस्य त्वं न भवेस्त्राता प्रतीयात्को नु मानवः
dhārtarāṣṭram udagraṃ hi vyūḍhaṃ dṛṣṭvā mahābalam
yasya tvaṃ na bhavestrātā pratīyātko nu mānavaḥ
- 22
तत्सागरम् इवोद्धूतं रजसा संवृतं बलम्
विदार्य पाण्डवैः क्रुद्धैस्त्वया गुप्तैर्हतं विभो
tatsāgaram ivoddhūtaṃ rajasā saṃvṛtaṃ balam
vidārya pāṇḍavaiḥ kruddhaistvayā guptairhataṃ vibho
- 23
मागधानाम् अधिपतिर्जयत्सेनो महाबलः
अद्य सप्तैव चाहानि हतः संख्ये ऽभिमन्युना
māgadhānām adhipatirjayatseno mahābalaḥ
adya saptaiva cāhāni hataḥ saṃkhye 'bhimanyunā
- 24
ततो दश सहस्राणि गजानां भीमकर्मणाम्
जघान गदया भीमस्तस्य राज्ञः परिच्छदम्
ततो ऽन्ये ऽपि हता नागा रथाश्च शतशो बलात्
tato daśa sahasrāṇi gajānāṃ bhīmakarmaṇām
jaghāna gadayā bhīmastasya rājñaḥ paricchadam
tato 'nye 'pi hatā nāgā rathāśca śataśo balāt
- 25
तद् एवं समरे तात वर्तमाने महाभये
भीमसेनं समासाद्य त्वां च पाण्डव कौरवाः
सवाजिरथनागाश्च मृत्युलोकम् इतो गताः
tad evaṃ samare tāta vartamāne mahābhaye
bhīmasenaṃ samāsādya tvāṃ ca pāṇḍava kauravāḥ
savājirathanāgāśca mṛtyulokam ito gatāḥ
- 26
तथा सेनामुखे तत्र निहते पार्थ पाण्डवैः
भीष्मः प्रासृजद् उग्राणि शरवर्षाणि मारिष
tathā senāmukhe tatra nihate pārtha pāṇḍavaiḥ
bhīṣmaḥ prāsṛjad ugrāṇi śaravarṣāṇi māriṣa
- 27
स चेदिकाशिपाञ्चालान्करूषान्मत्स्यकेकयान्
शरैः प्रच्छाद्य निधनम् अनयत्परुषास्त्रवित्
sa cedikāśipāñcālānkarūṣānmatsyakekayān
śaraiḥ pracchādya nidhanam anayatparuṣāstravit
- 28
तस्य चापच्युतैर्बाणैः परदेहविदारणैः
पूर्णम् आकाशम् अभवद्रुक्मपुङ्खैर् अजिह्मगैः
tasya cāpacyutairbāṇaiḥ paradehavidāraṇaiḥ
pūrṇam ākāśam abhavadrukmapuṅkhair ajihmagaiḥ
- 29
गत्या दशम्या ते गत्वा जघ्नुर्वाजिरथद्विपान्
हित्वा नव गतीर्दुष्टाः स बाणान्व्यायतो ऽमुचत्
gatyā daśamyā te gatvā jaghnurvājirathadvipān
hitvā nava gatīrduṣṭāḥ sa bāṇānvyāyato 'mucat
- 30
दिनानि दश भीष्मेण निघ्नता तावकं बलम्
शून्याः कृता रथोपस्था हताश्च गजवाजिनः
dināni daśa bhīṣmeṇa nighnatā tāvakaṃ balam
śūnyāḥ kṛtā rathopasthā hatāśca gajavājinaḥ

