15 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
सहदेवो ऽपि गोपानां कृत्वा वेषम् अनुत्तमम्
भाषां चैषां समास्थाय विराटम् उपयाद् अथ
vaiśaṃpāyana uvāca
sahadevo 'pi gopānāṃ kṛtvā veṣam anuttamam
bhāṣāṃ caiṣāṃ samāsthāya virāṭam upayād atha
- 2
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम्
समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम्
tam āyāntam abhiprekṣya bhrājamānaṃ nararṣabham
samupasthāya vai rājā papraccha kurunandanam
- 3
कस्य वा त्वं कुतो वा त्वं किं वा तात चिकीर्षसि
न हि मे दृष्टपूर्वस्त्वं तत्त्वं ब्रूहि नरर्षभ
kasya vā tvaṃ kuto vā tvaṃ kiṃ vā tāta cikīrṣasi
na hi me dṛṣṭapūrvastvaṃ tattvaṃ brūhi nararṣabha
- 4
स प्राप्य राजानम् अमित्रतापनस्ततो ऽब्रवीन्मेघमहौघनिःस्वनः
वैश्यो ऽस्मि नाम्नाहम् अरिष्टनेमिर्गोसंख्य आसं कुरुपुंगवानाम्
sa prāpya rājānam amitratāpanastato 'bravīnmeghamahaughaniḥsvanaḥ
vaiśyo 'smi nāmnāham ariṣṭanemirgosaṃkhya āsaṃ kurupuṃgavānām
- 5
वस्तुं त्वयीच्छामि विशां वरिष्ठ तान्राजसिंहान्न हि वेद्मि पार्थान्
न शक्यते जीवितुम् अन्यकर्मणा न च त्वद् अन्यो मम रोचते नृपः
vastuṃ tvayīcchāmi viśāṃ variṣṭha tānrājasiṃhānna hi vedmi pārthān
na śakyate jīvitum anyakarmaṇā na ca tvad anyo mama rocate nṛpaḥ
- 6
विराट उवाच
त्वं ब्राह्मणो यदि वा क्षत्रियो ऽसि समुद्रनेमीश्वररूपवान् असि
आचक्ष्व मे तत्त्वम् अमित्रकर्शन न वैश्यकर्म त्वयि विद्यते समम्
virāṭa uvāca
tvaṃ brāhmaṇo yadi vā kṣatriyo 'si samudranemīśvararūpavān asi
ācakṣva me tattvam amitrakarśana na vaiśyakarma tvayi vidyate samam
- 7
कस्यासि राज्ञो विषयाद् इहागतः किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम्
कथं त्वम् अस्मासु निवत्स्यसे सदा वदस्व किं चापि तवेह वेतनम्
kasyāsi rājño viṣayād ihāgataḥ kiṃ cāpi śilpaṃ tava vidyate kṛtam
kathaṃ tvam asmāsu nivatsyase sadā vadasva kiṃ cāpi taveha vetanam
- 8
सहदेव उवाच
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः
तस्याष्टशतसाहस्रा गवां वर्गाः शतं शताः
sahadeva uvāca
pañcānāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ
tasyāṣṭaśatasāhasrā gavāṃ vargāḥ śataṃ śatāḥ
- 9
अपरे दशसाहस्रा द्विस्तावन्तस्तथापरे
तेषां गोसंख्य आसं वै तन्तिपालेति मां विदुः
apare daśasāhasrā dvistāvantastathāpare
teṣāṃ gosaṃkhya āsaṃ vai tantipāleti māṃ viduḥ
- 10
भूतं भव्यं भविष्यच्च यच्च संख्यागतं क्वचित्
न मे ऽस्त्यविदितं किंचित्समन्ताद्दशयोजनम्
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca yacca saṃkhyāgataṃ kvacit
na me 'styaviditaṃ kiṃcitsamantāddaśayojanam
- 11
गुणाः सुविदिता ह्यासन्मम तस्य महात्मनः
आसीच्च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः
guṇāḥ suviditā hyāsanmama tasya mahātmanaḥ
āsīcca sa mayā tuṣṭaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ
- 12
क्षिप्रं हि गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चित्
तैस्तैर् उपायैर्विदितं मयैतद् एतानि शिल्पानि मयि स्थितानि
kṣipraṃ hi gāvo bahulā bhavanti na tāsu rogo bhavatīha kaścit
taistair upāyairviditaṃ mayaitad etāni śilpāni mayi sthitāni
- 13
वृषभांश्चापि जानामि राजन्पूजितलक्षणान्
येषां मूत्रम् उपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते
vṛṣabhāṃścāpi jānāmi rājanpūjitalakṣaṇān
yeṣāṃ mūtram upāghrāya api vandhyā prasūyate
- 14
विराट उवाच
शतं सहस्राणि समाहितानि वर्णस्य वर्णस्य विनिश्चिता गुणैः
पशून्सपालान्भवते ददाम्यहं त्वदाश्रया मे पशवो भवन्त्विह
virāṭa uvāca
śataṃ sahasrāṇi samāhitāni varṇasya varṇasya viniścitā guṇaiḥ
paśūnsapālānbhavate dadāmyahaṃ tvadāśrayā me paśavo bhavantviha
- 15
वैशंपायन उवाच
तथा स राज्ञो ऽविदितो विशां पते उवास तत्रैव सुखं नरेश्वरः
न चैनम् अन्ये ऽपि विदुः कथंचन प्रादाच्च तस्मै भरणं यथेप्सितम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā sa rājño 'vidito viśāṃ pate uvāsa tatraiva sukhaṃ nareśvaraḥ
na cainam anye 'pi viduḥ kathaṃcana prādācca tasmai bharaṇaṃ yathepsitam

