18 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति
कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण यथावद्योद्धुम् इच्छति
bhīṣma uvāca
sādhu paśyati vai droṇaḥ kṛpaḥ sādhvanupaśyati
karṇastu kṣatradharmeṇa yathāvadyoddhum icchati
- 2
आचार्यो नाभिषक्तव्यः पुरुषेण विजानता
देशकालौ तु सम्प्रेक्ष्य योद्धव्यम् इति मे मतिः
ācāryo nābhiṣaktavyaḥ puruṣeṇa vijānatā
deśakālau tu samprekṣya yoddhavyam iti me matiḥ
- 3
यस्य सूर्यसमाः पञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः
कथम् अभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः
yasya sūryasamāḥ pañca sapatnāḥ syuḥ prahāriṇaḥ
katham abhyudaye teṣāṃ na pramuhyeta paṇḍitaḥ
- 4
स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति ये ऽपि धर्मविदो जनाः
तस्माद्राजन्ब्रवीम्येष वाक्यं ते यदि रोचते
svārthe sarve vimuhyanti ye 'pi dharmavido janāḥ
tasmādrājanbravīmyeṣa vākyaṃ te yadi rocate
- 5
कर्णो यद् अभ्यवोचन्नस्तेजःसंजननाय तत्
आचार्यपुत्रः क्षमतां महत्कार्यम् उपस्थितम्
karṇo yad abhyavocannastejaḥsaṃjananāya tat
ācāryaputraḥ kṣamatāṃ mahatkāryam upasthitam
- 6
नायं कालो विरोधस्य कौन्तेये समुपस्थिते
क्षन्तव्यं भवता सर्वम् आचार्येण कृपेण च
nāyaṃ kālo virodhasya kaunteye samupasthite
kṣantavyaṃ bhavatā sarvam ācāryeṇa kṛpeṇa ca
- 7
भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथादित्ये प्रभा तथा
यथा चन्द्रमसो लक्ष्म सर्वथा नापकृष्यते
एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम्
bhavatāṃ hi kṛtāstratvaṃ yathāditye prabhā tathā
yathā candramaso lakṣma sarvathā nāpakṛṣyate
evaṃ bhavatsu brāhmaṇyaṃ brahmāstraṃ ca pratiṣṭhitam
- 8
चत्वार एकतो वेदाः क्षात्रम् एकत्र दृश्यते
नैतत्समस्तम् उभयं कस्मिंश्चिद् अनुशुश्रुमः
catvāra ekato vedāḥ kṣātram ekatra dṛśyate
naitatsamastam ubhayaṃ kasmiṃścid anuśuśrumaḥ
- 9
अन्यत्र भारताचार्यात्सपुत्राद् इति मे मतिः
ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतद् अन्यत्र दृश्यते
anyatra bhāratācāryātsaputrād iti me matiḥ
brahmāstraṃ caiva vedāśca naitad anyatra dṛśyate
- 10
आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालः स्वभेदने
सर्वे संहत्य युध्यामः पाकशासनिम् आगतम्
ācāryaputraḥ kṣamatāṃ nāyaṃ kālaḥ svabhedane
sarve saṃhatya yudhyāmaḥ pākaśāsanim āgatam
- 11
बलस्य व्यसनानीह यान्युक्तानि मनीषिभिः
मुख्यो भेदो हि तेषां वै पापिष्ठो विदुषां मतः
balasya vyasanānīha yānyuktāni manīṣibhiḥ
mukhyo bhedo hi teṣāṃ vai pāpiṣṭho viduṣāṃ mataḥ
- 12
अश्वत्थामोवाच
आचार्य एव क्षमतां शान्तिर् अत्र विधीयताम्
अभिषज्यमाने हि गुरौ तद्वृत्तं रोषकारितम्
aśvatthāmovāca
ācārya eva kṣamatāṃ śāntir atra vidhīyatām
abhiṣajyamāne hi gurau tadvṛttaṃ roṣakāritam
- 13
वैशंपायन उवाच
ततो दुर्योधनो द्रोणं क्षमयामास भारत
सह कर्णेन भीष्मेण कृपेण च महात्मना
vaiśaṃpāyana uvāca
tato duryodhano droṇaṃ kṣamayāmāsa bhārata
saha karṇena bhīṣmeṇa kṛpeṇa ca mahātmanā
- 14
द्रोण उवाच
यद् एव प्रथमं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
तेनैवाहं प्रसन्नो वै परम् अत्र विधीयताम्
droṇa uvāca
yad eva prathamaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
tenaivāhaṃ prasanno vai param atra vidhīyatām
- 15
यथा दुर्योधने ऽयत्ते नागः स्पृशति सैनिकान्
साहसाद्यदि वा मोहात्तथा नीतिर्विधीयताम्
yathā duryodhane 'yatte nāgaḥ spṛśati sainikān
sāhasādyadi vā mohāttathā nītirvidhīyatām
- 16
वनवासे ह्यनिर्वृत्ते दर्शयेन्न धनंजयः
धनं वालभमानो ऽत्र नाद्य नः क्षन्तुम् अर्हति
vanavāse hyanirvṛtte darśayenna dhanaṃjayaḥ
dhanaṃ vālabhamāno 'tra nādya naḥ kṣantum arhati
- 17
यथा नायं समायुज्याद्धार्तराष्ट्रान्कथंचन
यथा च न पराजय्यात्तथा नीतिर्विधीयताम्
yathā nāyaṃ samāyujyāddhārtarāṣṭrānkathaṃcana
yathā ca na parājayyāttathā nītirvidhīyatām
- 18
उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद्वाक्यम् ईदृशम्
तद् अनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद्वक्तुम् अर्हसि
uktaṃ duryodhanenāpi purastādvākyam īdṛśam
tad anusmṛtya gāṅgeya yathāvadvaktum arhasi

