44 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः शांतनवो भीष्मो दुराधर्षः प्रतापवान्
वध्यमानेषु योधेषु धनंजयम् उपाद्रवत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo durādharṣaḥ pratāpavān
vadhyamāneṣu yodheṣu dhanaṃjayam upādravat
- 2
प्रगृह्य कार्मुकश्रेष्ठं जातरूपपरिष्कृतम्
शरान् आदाय तीक्ष्णाग्रान्मर्मभेदप्रमाथिनः
pragṛhya kārmukaśreṣṭhaṃ jātarūpapariṣkṛtam
śarān ādāya tīkṣṇāgrānmarmabhedapramāthinaḥ
- 3
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि
शुशुभे स नरव्याघ्रो गिरिः सूर्योदये यथा
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani
śuśubhe sa naravyāghro giriḥ sūryodaye yathā
- 4
प्रध्माय शङ्खं गाङ्गेयो धार्तराष्ट्रान्प्रहर्षयन्
प्रदक्षिणम् उपावृत्य बीभत्सुं समवारयत्
pradhmāya śaṅkhaṃ gāṅgeyo dhārtarāṣṭrānpraharṣayan
pradakṣiṇam upāvṛtya bībhatsuṃ samavārayat
- 5
तम् उद्वीक्ष्य तथायान्तं कौन्तेयः परवीरहा
प्रत्यगृह्णात्प्रहृष्टात्मा धाराधरम् इवाचलः
tam udvīkṣya tathāyāntaṃ kaunteyaḥ paravīrahā
pratyagṛhṇātprahṛṣṭātmā dhārādharam ivācalaḥ
- 6
ततो भीष्मः शरान् अष्टौ ध्वजे पार्थस्य वीर्यवान्
समपर्यन्महावेगाञ्श्वसमानान् इवोरगान्
tato bhīṣmaḥ śarān aṣṭau dhvaje pārthasya vīryavān
samaparyanmahāvegāñśvasamānān ivoragān
- 7
ते ध्वजं पाण्डुपुत्रस्य समासाद्य पतत्रिणः
ज्वलन्तः कपिम् आजघ्नुर्ध्वजाग्रनिलयांश्च तान्
te dhvajaṃ pāṇḍuputrasya samāsādya patatriṇaḥ
jvalantaḥ kapim ājaghnurdhvajāgranilayāṃśca tān
- 8
ततो भल्लेन महता पृथुधारेण पाण्डवः
छत्रं चिछेद भीष्मस्य तूर्णं तद् अपतद्भुवि
tato bhallena mahatā pṛthudhāreṇa pāṇḍavaḥ
chatraṃ cicheda bhīṣmasya tūrṇaṃ tad apatadbhuvi
- 9
ध्वजं चैवास्य कौन्तेयः शरैर् अभ्यहनद्दृढम्
शीघ्रकृद्रथवाहांश्च तथोभौ पार्ष्णिसारथी
dhvajaṃ caivāsya kaunteyaḥ śarair abhyahanaddṛḍham
śīghrakṛdrathavāhāṃśca tathobhau pārṣṇisārathī
- 10
तयोस्तद् अभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
भीष्मस्य सह पार्थेन बलिवासवयोर् इव
tayostad abhavadyuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
bhīṣmasya saha pārthena balivāsavayor iva
- 11
भल्लैर्भल्लाः समागम्य भीष्मपाण्डवयोर्युधि
अन्तरिक्षे व्यराजन्त खद्योताः प्रावृषीव हि
bhallairbhallāḥ samāgamya bhīṣmapāṇḍavayoryudhi
antarikṣe vyarājanta khadyotāḥ prāvṛṣīva hi
- 12
अग्निचक्रम् इवाविद्धं सव्यदक्षिणम् अस्यतः
गाण्डीवम् अभवद्राजन्पार्थस्य सृजतः शरान्
agnicakram ivāviddhaṃ savyadakṣiṇam asyataḥ
gāṇḍīvam abhavadrājanpārthasya sṛjataḥ śarān
- 13
स तैः संछादयामास भीष्मं शरशतैः शितैः
पर्वतं वारिधाराभिश्छादयन्न् इव तोयदः
sa taiḥ saṃchādayāmāsa bhīṣmaṃ śaraśataiḥ śitaiḥ
parvataṃ vāridhārābhiśchādayann iva toyadaḥ
- 14
तां स वेलाम् इवोद्धूतां शरवृष्टिं समुत्थिताम्
व्यधमत्सायकैर्भीष्मो ऽर्जुनं संनिवारयत्
tāṃ sa velām ivoddhūtāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitām
vyadhamatsāyakairbhīṣmo 'rjunaṃ saṃnivārayat
- 15
ततस्तानि निकृत्तानि शरजालानि भागशः
समरे ऽभिव्यशीर्यन्त फल्गुनस्य रथं प्रति
tatastāni nikṛttāni śarajālāni bhāgaśaḥ
samare 'bhivyaśīryanta phalgunasya rathaṃ prati
- 16
ततः कनकपुङ्खानां शरवृष्टिं समुत्थिताम्
पाण्डवस्य रथात्तूर्णं शलभानाम् इवायतिम्
व्यधमत्तां पुनस्तस्य भीष्मः शरशतैः शितैः
tataḥ kanakapuṅkhānāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitām
pāṇḍavasya rathāttūrṇaṃ śalabhānām ivāyatim
vyadhamattāṃ punastasya bhīṣmaḥ śaraśataiḥ śitaiḥ
- 17
ततस्ते कुरवः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्
दुष्करं कृतवान्भीष्मो यद् अर्जुनम् अयोधयत्
tataste kuravaḥ sarve sādhu sādhviti cābruvan
duṣkaraṃ kṛtavānbhīṣmo yad arjunam ayodhayat
- 18
बलवांस्तरुणो दक्षः क्षिप्रकारी च पाण्डवः
को ऽन्यः समर्थः पार्थस्य वेगं धारयितुं रणे
balavāṃstaruṇo dakṣaḥ kṣiprakārī ca pāṇḍavaḥ
ko 'nyaḥ samarthaḥ pārthasya vegaṃ dhārayituṃ raṇe
- 19
ऋते शांतनवाद्भीष्मात्कृष्णाद्वा देवकीसुतात्
आचार्यप्रवराद्वापि भारद्वाजान्महाबलात्
ṛte śāṃtanavādbhīṣmātkṛṣṇādvā devakīsutāt
ācāryapravarādvāpi bhāradvājānmahābalāt
- 20
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य क्रीडतः पुरुषर्षभौ
चक्षूंषि सर्वभूतानां मोहयन्तौ महाबलौ
astrair astrāṇi saṃvārya krīḍataḥ puruṣarṣabhau
cakṣūṃṣi sarvabhūtānāṃ mohayantau mahābalau
- 21
प्राजापत्यं तथैवैन्द्रम् आग्नेयं च सुदारुणम्
कौबेरं वारुणं चैव याम्यं वायव्यम् एव च
प्रयुञ्जानौ महात्मानौ समरे तौ विचेरतुः
prājāpatyaṃ tathaivaindram āgneyaṃ ca sudāruṇam
kauberaṃ vāruṇaṃ caiva yāmyaṃ vāyavyam eva ca
prayuñjānau mahātmānau samare tau viceratuḥ
- 22
विस्मितान्यथ भूतानि तौ दृष्ट्वा संयुगे तदा
साधु पार्थ महाबाहो साधु भीष्मेति चाब्रुवन्
vismitānyatha bhūtāni tau dṛṣṭvā saṃyuge tadā
sādhu pārtha mahābāho sādhu bhīṣmeti cābruvan
- 23
नेदं युक्तं मनुष्येषु यो ऽयं संदृश्यते महान्
महास्त्राणां संप्रयोगः समरे भीष्मपार्थयोः
nedaṃ yuktaṃ manuṣyeṣu yo 'yaṃ saṃdṛśyate mahān
mahāstrāṇāṃ saṃprayogaḥ samare bhīṣmapārthayoḥ
- 24
एवं सर्वास्त्रविदुषोर् अस्त्रयुद्धम् अवर्तत
अथ जिष्णुर् उपावृत्य पृथुधारेण कार्मुकम्
चकर्त भीष्मस्य तदा जातरूपपरिष्कृतम्
evaṃ sarvāstraviduṣor astrayuddham avartata
atha jiṣṇur upāvṛtya pṛthudhāreṇa kārmukam
cakarta bhīṣmasya tadā jātarūpapariṣkṛtam
- 25
निमेषान्तरमात्रेण भीष्मो ऽन्यत्कार्मुकं रणे
समादाय महाबाहुः सज्यं चक्रे महाबलः
शरांश्च सुबहून्क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये
nimeṣāntaramātreṇa bhīṣmo 'nyatkārmukaṃ raṇe
samādāya mahābāhuḥ sajyaṃ cakre mahābalaḥ
śarāṃśca subahūnkruddho mumocāśu dhanaṃjaye
- 26
अर्जुनो ऽपि शरांश्चित्रान्भीष्माय निशितान्बहून्
चिक्षेप सुमहातेजास्तथा भीष्मश्च पाण्डवे
arjuno 'pi śarāṃścitrānbhīṣmāya niśitānbahūn
cikṣepa sumahātejāstathā bhīṣmaśca pāṇḍave
- 27
तयोर्दिव्यास्त्रविदुषोर् अस्यतोर् अनिशं शरान्
न विशेषस्तदा राजंल्लक्ष्यते स्म महात्मनोः
tayordivyāstraviduṣor asyator aniśaṃ śarān
na viśeṣastadā rājaṃllakṣyate sma mahātmanoḥ
- 28
अथावृणोद्दश दिशः शरैर् अतिरथस्तदा
किरीटमाली कौन्तेयः शूरः शांतनवस्तथा
athāvṛṇoddaśa diśaḥ śarair atirathastadā
kirīṭamālī kaunteyaḥ śūraḥ śāṃtanavastathā
- 29
अतीव पाण्डवो भीष्मं भीष्मश्चातीव पाण्डवम्
बभूव तस्मिन्संग्रामे राजंल्लोके तद् अद्भुतम्
atīva pāṇḍavo bhīṣmaṃ bhīṣmaścātīva pāṇḍavam
babhūva tasminsaṃgrāme rājaṃlloke tad adbhutam
- 30
पाण्डवेन हताः शूरा भीष्मस्य रथरक्षिणः
शेरते स्म तदा राजन्कौन्तेयस्याभितो रथम्
pāṇḍavena hatāḥ śūrā bhīṣmasya ratharakṣiṇaḥ
śerate sma tadā rājankaunteyasyābhito ratham

