36 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
इदं तु मे महद्दुःखं यत्प्रवक्ष्यामि भारत
न मे ऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखाद् एतद्ब्रवीम्यहम्
draupadyuvāca
idaṃ tu me mahadduḥkhaṃ yatpravakṣyāmi bhārata
na me 'bhyasūyā kartavyā duḥkhād etadbravīmyaham
- 2
शार्दूलैर्महिषैः सिंहैर् आगारे युध्यसे यदा
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलो भवेत्
śārdūlairmahiṣaiḥ siṃhair āgāre yudhyase yadā
kaikeyyāḥ prekṣamāṇāyāstadā me kaśmalo bhavet
- 3
प्रेक्षासमुत्थिता चापि कैकेयी ताः स्त्रियो वदेत्
प्रेक्ष्य माम् अनवद्याङ्गी कश्मलोपहताम् इव
prekṣāsamutthitā cāpi kaikeyī tāḥ striyo vadet
prekṣya mām anavadyāṅgī kaśmalopahatām iva
- 4
स्नेहात्संवासजान्मन्ये सूदम् एषा शुचिस्मिता
योध्यमानं महावीर्यैर् इमं समनुशोचति
snehātsaṃvāsajānmanye sūdam eṣā śucismitā
yodhyamānaṃ mahāvīryair imaṃ samanuśocati
- 5
कल्याणरूपा सैरन्ध्री बल्लवश्चातिसुन्दरः
स्त्रीणां च चित्तं दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ च मे मतौ
kalyāṇarūpā sairandhrī ballavaścātisundaraḥ
strīṇāṃ ca cittaṃ durjñeyaṃ yuktarūpau ca me matau
- 6
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवेदिनी
अस्मिन्राजकुले चेमौ तुल्यकालनिवासिनौ
sairandhrī priyasaṃvāsānnityaṃ karuṇavedinī
asminrājakule cemau tulyakālanivāsinau
- 7
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यम् अवेदयत्
क्रुध्यन्तीं मां च सम्प्रेक्ष्य समशङ्कत मां त्वयि
iti bruvāṇā vākyāni sā māṃ nityam avedayat
krudhyantīṃ māṃ ca samprekṣya samaśaṅkata māṃ tvayi
- 8
तस्यां तथा ब्रुवत्यां तु दुःखं मां महद् आविशत्
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुम् उत्सहे
tasyāṃ tathā bruvatyāṃ tu duḥkhaṃ māṃ mahad āviśat
śoke yaudhiṣṭhire magnā nāhaṃ jīvitum utsahe
- 9
यः सदेवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथो ऽजयत्
सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा
yaḥ sadevānmanuṣyāṃśca sarpāṃścaikaratho 'jayat
so 'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvā
- 10
यो ऽतर्पयद् अमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम्
सो ऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपे ऽग्निर् इव संवृतः
yo 'tarpayad ameyātmā khāṇḍave jātavedasam
so 'ntaḥpuragataḥ pārthaḥ kūpe 'gnir iva saṃvṛtaḥ
- 11
यस्माद्भयम् अमित्राणां सदैव पुरुषर्षभात्
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः
yasmādbhayam amitrāṇāṃ sadaiva puruṣarṣabhāt
sa lokaparibhūtena veṣeṇāste dhanaṃjayaḥ
- 12
यस्य ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः
स्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिताः पर्युपासते
yasya jyātalanirghoṣātsamakampanta śatravaḥ
striyo gītasvanaṃ tasya muditāḥ paryupāsate
- 13
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धनि शोभते
वेणीविकृतकेशान्तः सो ऽयम् अद्य धनंजयः
kirīṭaṃ sūryasaṃkāśaṃ yasya mūrdhani śobhate
veṇīvikṛtakeśāntaḥ so 'yam adya dhanaṃjayaḥ
- 14
यस्मिन्न् अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि
आधारः सर्वविद्यानां स धारयति कुण्डले
yasminn astrāṇi divyāni samastāni mahātmani
ādhāraḥ sarvavidyānāṃ sa dhārayati kuṇḍale
- 15
यं स्म राजसहस्राणि तेजसाप्रतिमानि वै
समरे नातिवर्तन्ते वेलाम् इव महार्णवः
yaṃ sma rājasahasrāṇi tejasāpratimāni vai
samare nātivartante velām iva mahārṇavaḥ
- 16
सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः
so 'yaṃ rājño virāṭasya kanyānāṃ nartako yuvā
āste veṣapraticchannaḥ kanyānāṃ paricārakaḥ
- 17
यस्य स्म रथघोषेण समकम्पत मेदिनी
सपर्वतवना भीम सहस्थावरजङ्गमा
yasya sma rathaghoṣeṇa samakampata medinī
saparvatavanā bhīma sahasthāvarajaṅgamā
- 18
यस्मिञ्जाते महाभागे कुन्त्याः शोको व्यनश्यत
स शोचयति माम् अद्य भीमसेन तवानुजः
yasmiñjāte mahābhāge kuntyāḥ śoko vyanaśyata
sa śocayati mām adya bhīmasena tavānujaḥ
- 19
भूषितं तम् अलंकारैः कुण्डलैः परिहाटकैः
कम्बुपाणिनम् आयान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः
bhūṣitaṃ tam alaṃkāraiḥ kuṇḍalaiḥ parihāṭakaiḥ
kambupāṇinam āyāntaṃ dṛṣṭvā sīdati me manaḥ
- 20
तं वेणीकृतकेशान्तं भीमधन्वानम् अर्जुनम्
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा भीम सीदति मे मनः
taṃ veṇīkṛtakeśāntaṃ bhīmadhanvānam arjunam
kanyāparivṛtaṃ dṛṣṭvā bhīma sīdati me manaḥ
- 21
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम्
प्रभिन्नम् इव मातङ्गं परिकीर्णं करेणुभिः
yadā hyenaṃ parivṛtaṃ kanyābhirdevarūpiṇam
prabhinnam iva mātaṅgaṃ parikīrṇaṃ kareṇubhiḥ
- 22
मत्स्यम् अर्थपतिं पार्थं विराटं समुपस्थितम्
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दिशो नश्यन्ति मे तदा
matsyam arthapatiṃ pārthaṃ virāṭaṃ samupasthitam
paśyāmi tūryamadhyasthaṃ diśo naśyanti me tadā
- 23
नूनम् आर्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम्
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं दुर्द्यूतदेविनम्
nūnam āryā na jānāti kṛcchraṃ prāptaṃ dhanaṃjayam
ajātaśatruṃ kauravyaṃ magnaṃ durdyūtadevinam
- 24
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधां पतिम्
गोषु गोवेषम् आयान्तं पाण्डुभूतास्मि भारत
tathā dṛṣṭvā yavīyāṃsaṃ sahadevaṃ yudhāṃ patim
goṣu goveṣam āyāntaṃ pāṇḍubhūtāsmi bhārata
- 25
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनः पुनः
न विन्दामि महाबाहो सहदेवस्य दुष्कृतम्
यस्मिन्न् एवंविधं दुःखं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः
sahadevasya vṛttāni cintayantī punaḥ punaḥ
na vindāmi mahābāho sahadevasya duṣkṛtam
yasminn evaṃvidhaṃ duḥkhaṃ prāpnuyātsatyavikramaḥ
- 26
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम्
गोषु गोवृषसंकाशं मत्स्येनाभिनिवेशितम्
dūyāmi bharataśreṣṭha dṛṣṭvā te bhrātaraṃ priyam
goṣu govṛṣasaṃkāśaṃ matsyenābhiniveśitam
- 27
संरब्धं रक्तनेपथ्यं गोपालानां पुरोगमम्
विराटम् अभिनन्दन्तम् अथ मे भवति ज्वरः
saṃrabdhaṃ raktanepathyaṃ gopālānāṃ purogamam
virāṭam abhinandantam atha me bhavati jvaraḥ
- 28
सहदेवं हि मे वीरं नित्यम् आर्या प्रशंसति
महाभिजनसम्पन्नो वृत्तवाञ्शीलवान् इति
sahadevaṃ hi me vīraṃ nityam āryā praśaṃsati
mahābhijanasampanno vṛttavāñśīlavān iti
- 29
ह्रीनिषेधो मधुरवाग्धार्मिकश्च प्रियश्च मे
स ते ऽरण्येषु बोद्धव्यो याज्ञसेनि क्षपास्वपि
hrīniṣedho madhuravāgdhārmikaśca priyaśca me
sa te 'raṇyeṣu boddhavyo yājñaseni kṣapāsvapi
- 30
तं दृष्ट्वा व्यापृतं गोषु वत्सचर्मक्षपाशयम्
सहदेवं युधां श्रेष्ठं किं नु जीवामि पाण्डव
taṃ dṛṣṭvā vyāpṛtaṃ goṣu vatsacarmakṣapāśayam
sahadevaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kiṃ nu jīvāmi pāṇḍava

