30 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
अहं सैरन्ध्रिवेषेण चरन्ती राजवेश्मनि
शौचदास्मि सुदेष्णाया अक्षधूर्तस्य कारणात्
draupadyuvāca
ahaṃ sairandhriveṣeṇa carantī rājaveśmani
śaucadāsmi sudeṣṇāyā akṣadhūrtasya kāraṇāt
- 2
विक्रियां पश्य मे तीव्रां राजपुत्र्याः परंतप
आसे कालम् उपासीना सर्वं दुःखं किलार्तवत्
vikriyāṃ paśya me tīvrāṃ rājaputryāḥ paraṃtapa
āse kālam upāsīnā sarvaṃ duḥkhaṃ kilārtavat
- 3
अनित्या किल मर्त्यानाम् अर्थसिद्धिर्जयाजयौ
इति कृत्वा प्रतीक्षामि भर्तॄणाम् उदयं पुनः
anityā kila martyānām arthasiddhirjayājayau
iti kṛtvā pratīkṣāmi bhartṝṇām udayaṃ punaḥ
- 4
य एव हेतुर्भवति पुरुषस्य जयावहः
पराजये च हेतुः स इति च प्रतिपालये
ya eva heturbhavati puruṣasya jayāvahaḥ
parājaye ca hetuḥ sa iti ca pratipālaye
- 5
दत्त्वा याचन्ति पुरुषा हत्वा वध्यन्ति चापरे
पातयित्वा च पात्यन्ते परैर् इति च मे श्रुतम्
dattvā yācanti puruṣā hatvā vadhyanti cāpare
pātayitvā ca pātyante parair iti ca me śrutam
- 6
न दैवस्यातिभारो ऽस्ति न दैवस्यातिवर्तनम्
इति चाप्यागमं भूयो दैवस्य प्रतिपालये
na daivasyātibhāro 'sti na daivasyātivartanam
iti cāpyāgamaṃ bhūyo daivasya pratipālaye
- 7
स्थितं पूर्वं जलं यत्र पुनस्तत्रैव तिष्ठति
इति पर्यायम् इच्छन्ती प्रतीक्षाम्युदयं पुनः
sthitaṃ pūrvaṃ jalaṃ yatra punastatraiva tiṣṭhati
iti paryāyam icchantī pratīkṣāmyudayaṃ punaḥ
- 8
दैवेन किल यस्यार्थः सुनीतो ऽपि विपद्यते
दैवस्य चागमे यत्नस्तेन कार्यो विजानता
daivena kila yasyārthaḥ sunīto 'pi vipadyate
daivasya cāgame yatnastena kāryo vijānatā
- 9
यत्तु मे वचनस्यास्य कथितस्य प्रयोजनम्
पृच्छ मां दुःखितां तत्त्वम् अपृष्टा वा ब्रवीमि ते
yattu me vacanasyāsya kathitasya prayojanam
pṛccha māṃ duḥkhitāṃ tattvam apṛṣṭā vā bravīmi te
- 10
महिषी पाण्डुपुत्राणां दुहिता द्रुपदस्य च
इमाम् अवस्थां सम्प्राप्ता का मद् अन्या जिजीविषेत्
mahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ duhitā drupadasya ca
imām avasthāṃ samprāptā kā mad anyā jijīviṣet
- 11
कुरून्परिभवन्सर्वान्पाञ्चालान् अपि भारत
पाण्डवेयांश्च सम्प्राप्तो मम क्लेशो ह्यरिंदम
kurūnparibhavansarvānpāñcālān api bhārata
pāṇḍaveyāṃśca samprāpto mama kleśo hyariṃdama
- 12
भ्रातृभिः श्वशुरैः पुत्रैर्बहुभिः परवीरहन्
एवं समुदिता नारी का न्वन्या दुःखिता भवेत्
bhrātṛbhiḥ śvaśuraiḥ putrairbahubhiḥ paravīrahan
evaṃ samuditā nārī kā nvanyā duḥkhitā bhavet
- 13
नूनं हि बालया धातुर्मया वै विप्रियं कृतम्
यस्य प्रसादाद्दुर्नीतं प्राप्तास्मि भरतर्षभ
nūnaṃ hi bālayā dhāturmayā vai vipriyaṃ kṛtam
yasya prasādāddurnītaṃ prāptāsmi bharatarṣabha
- 14
वर्णावकाशम् अपि मे पश्य पाण्डव यादृशम्
यादृशो मे न तत्रासीद्दुःखे परमके तदा
varṇāvakāśam api me paśya pāṇḍava yādṛśam
yādṛśo me na tatrāsīdduḥkhe paramake tadā
- 15
त्वम् एव भीम जानीषे यन्मे पार्थ सुखं पुरा
साहं दासत्वम् आपन्ना न शान्तिम् अवशा लभे
tvam eva bhīma jānīṣe yanme pārtha sukhaṃ purā
sāhaṃ dāsatvam āpannā na śāntim avaśā labhe
- 16
नादैविकम् इदं मन्ये यत्र पार्थो धनंजयः
भीमधन्वा महाबाहुर् आस्ते शान्त इवानलः
nādaivikam idaṃ manye yatra pārtho dhanaṃjayaḥ
bhīmadhanvā mahābāhur āste śānta ivānalaḥ
- 17
अशक्या वेदितुं पार्थ प्राणिनां वै गतिर्नरैः
विनिपातम् इमं मन्ये युष्माकम् अविचिन्तितम्
aśakyā vedituṃ pārtha prāṇināṃ vai gatirnaraiḥ
vinipātam imaṃ manye yuṣmākam avicintitam
- 18
यस्या मम मुखप्रेक्षा यूयम् इन्द्रसमाः सदा
सा प्रेक्षे मुखम् अन्यासाम् अवराणां वरा सती
yasyā mama mukhaprekṣā yūyam indrasamāḥ sadā
sā prekṣe mukham anyāsām avarāṇāṃ varā satī
- 19
पश्य पाण्डव मे ऽवस्थां यथा नार्हामि वै तथा
युष्मासु ध्रियमाणेषु पश्य कालस्य पर्ययम्
paśya pāṇḍava me 'vasthāṃ yathā nārhāmi vai tathā
yuṣmāsu dhriyamāṇeṣu paśya kālasya paryayam
- 20
यस्याः सागरपर्यन्ता पृथिवी वशवर्तिनी
आसीत्साद्य सुदेष्णाया भीताहं वशवर्तिनी
yasyāḥ sāgaraparyantā pṛthivī vaśavartinī
āsītsādya sudeṣṇāyā bhītāhaṃ vaśavartinī
- 21
यस्याः पुरःसरा आसन्पृष्ठतश्चानुगामिनः
साहम् अद्य सुदेष्णायाः पुरः पश्चाच्च गामिनी
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासह्यं निबोध तत्
yasyāḥ puraḥsarā āsanpṛṣṭhataścānugāminaḥ
sāham adya sudeṣṇāyāḥ puraḥ paścācca gāminī
idaṃ tu duḥkhaṃ kaunteya mamāsahyaṃ nibodha tat
- 22
या न जातु स्वयं पिंषे गात्रोद्वर्तनम् आत्मनः
अन्यत्र कुन्त्या भद्रं ते साद्य पिंषामि चन्दनम्
पश्य कौन्तेय पाणी मे नैवं यौ भवतः पुरा
yā na jātu svayaṃ piṃṣe gātrodvartanam ātmanaḥ
anyatra kuntyā bhadraṃ te sādya piṃṣāmi candanam
paśya kaunteya pāṇī me naivaṃ yau bhavataḥ purā
- 23
वैशंपायन उवाच
इत्यस्य दर्शयामास किणबद्धौ करावुभौ
vaiśaṃpāyana uvāca
ityasya darśayāmāsa kiṇabaddhau karāvubhau
- 24
द्रौपद्युवाच
बिभेमि कुन्त्या या नाहं युष्माकं वा कदाचन
साद्याग्रतो विराटस्य भीता तिष्ठामि किंकरी
draupadyuvāca
bibhemi kuntyā yā nāhaṃ yuṣmākaṃ vā kadācana
sādyāgrato virāṭasya bhītā tiṣṭhāmi kiṃkarī
- 25
किं नु वक्ष्यति सम्राण्मां वर्णकः सुकृतो न वा
नान्यपिष्टं हि मत्स्यस्य चन्दनं किल रोचते
kiṃ nu vakṣyati samrāṇmāṃ varṇakaḥ sukṛto na vā
nānyapiṣṭaṃ hi matsyasya candanaṃ kila rocate
- 26
वैशंपायन उवाच
सा कीर्तयन्ती दुःखानि भीमसेनस्य भामिनी
रुरोद शनकैः कृष्णा भीमसेनम् उदीक्षती
vaiśaṃpāyana uvāca
sā kīrtayantī duḥkhāni bhīmasenasya bhāminī
ruroda śanakaiḥ kṛṣṇā bhīmasenam udīkṣatī
- 27
सा बाष्पकलया वाचा निःश्वसन्ती पुनः पुनः
हृदयं भीमसेनस्य घट्टयन्तीदम् अब्रवीत्
sā bāṣpakalayā vācā niḥśvasantī punaḥ punaḥ
hṛdayaṃ bhīmasenasya ghaṭṭayantīdam abravīt
- 28
नाल्पं कृतं मया भीम देवानां किल्बिषं पुरा
अभाग्या यत्तु जीवामि मर्तव्ये सति पाण्डव
nālpaṃ kṛtaṃ mayā bhīma devānāṃ kilbiṣaṃ purā
abhāgyā yattu jīvāmi martavye sati pāṇḍava
- 29
ततस्तस्याः करौ शूनौ किणबद्धौ वृकोदरः
मुखम् आनीय वेपन्त्या रुरोद परवीरहा
tatastasyāḥ karau śūnau kiṇabaddhau vṛkodaraḥ
mukham ānīya vepantyā ruroda paravīrahā
- 30
तौ गृहीत्वा च कौन्तेयो बाष्पम् उत्सृज्य वीर्यवान्
ततः परमदुःखार्त इदं वचनम् अब्रवीत्
tau gṛhītvā ca kaunteyo bāṣpam utsṛjya vīryavān
tataḥ paramaduḥkhārta idaṃ vacanam abravīt

