24 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
निर्याय नगराच्छूरा व्यूढानीकाः प्रहारिणः
त्रिगर्तान् अस्पृशन्मत्स्याः सूर्ये परिणते सति
vaiśaṃpāyana uvāca
niryāya nagarācchūrā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ
trigartān aspṛśanmatsyāḥ sūrye pariṇate sati
- 2
ते त्रिगर्ताश्च मत्स्याश्च संरब्धा युद्धदुर्मदाः
अन्योन्यम् अभिगर्जन्तो गोषु गृद्धा महाबलाः
te trigartāśca matsyāśca saṃrabdhā yuddhadurmadāḥ
anyonyam abhigarjanto goṣu gṛddhā mahābalāḥ
- 3
भीमाश्च मत्तमातङ्गास्तोमराङ्कुशचोदिताः
ग्रामणीयैः समारूढाः कुशलैर्हस्तिसादिभिः
bhīmāśca mattamātaṅgāstomarāṅkuśacoditāḥ
grāmaṇīyaiḥ samārūḍhāḥ kuśalairhastisādibhiḥ
- 4
तेषां समागमो घोरस्तुमुलो लोमहर्षणः
देवासुरसमो राजन्न् आसीत्सूर्ये विलम्बति
teṣāṃ samāgamo ghorastumulo lomaharṣaṇaḥ
devāsurasamo rājann āsītsūrye vilambati
- 5
उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्रज्ञायत किंचन
पक्षिणश्चापतन्भूमौ सैन्येन रजसावृताः
udatiṣṭhadrajo bhaumaṃ na prajñāyata kiṃcana
pakṣiṇaścāpatanbhūmau sainyena rajasāvṛtāḥ
- 6
इषुभिर्व्यतिसंयद्भिर् आदित्यो ऽन्तरधीयत
खद्योतैर् इव संयुक्तम् अन्तरिक्षं व्यराजत
iṣubhirvyatisaṃyadbhir ādityo 'ntaradhīyata
khadyotair iva saṃyuktam antarikṣaṃ vyarājata
- 7
रुक्मपृष्ठानि चापानि व्यतिषक्तानि धन्विनाम्
पततां लोकवीराणां सव्यदक्षिणम् अस्यताम्
rukmapṛṣṭhāni cāpāni vyatiṣaktāni dhanvinām
patatāṃ lokavīrāṇāṃ savyadakṣiṇam asyatām
- 8
रथा रथैः समाजग्मुः पादातैश्च पदातयः
सादिभिः सादिनश्चैव गजैश्चापि महागजाः
rathā rathaiḥ samājagmuḥ pādātaiśca padātayaḥ
sādibhiḥ sādinaścaiva gajaiścāpi mahāgajāḥ
- 9
असिभिः पट्टिशैः प्रासैः शक्तिभिस्तोमरैर् अपि
संरब्धाः समरे राजन्निजघ्नुर् इतरेतरम्
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ prāsaiḥ śaktibhistomarair api
saṃrabdhāḥ samare rājannijaghnur itaretaram
- 10
निघ्नन्तः समरे ऽन्योन्यं शूराः परिघबाहवः
न शेकुर् अभिसंरब्धाः शूरान्कर्तुं पराङ्मुखान्
nighnantaḥ samare 'nyonyaṃ śūrāḥ parighabāhavaḥ
na śekur abhisaṃrabdhāḥ śūrānkartuṃ parāṅmukhān
- 11
क्ᄆप्तोत्तरोष्ठं सुनसं क्ᄆप्तकेशम् अलंकृतम्
अदृश्यत शिरश्छिन्नं रजोध्वस्तं सकुण्डलम्
kᄆptottaroṣṭhaṃ sunasaṃ kᄆptakeśam alaṃkṛtam
adṛśyata śiraśchinnaṃ rajodhvastaṃ sakuṇḍalam
- 12
अदृश्यंस्तत्र गात्राणि शरैश्छिन्नानि भागशः
शालस्कन्धनिकाशानि क्षत्रियाणां महामृधे
adṛśyaṃstatra gātrāṇi śaraiśchinnāni bhāgaśaḥ
śālaskandhanikāśāni kṣatriyāṇāṃ mahāmṛdhe
- 13
नागभोगनिकाशैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः
आकीर्णा वसुधा तत्र शिरोभिश्च सकुण्डलैः
nāgabhoganikāśaiśca bāhubhiścandanokṣitaiḥ
ākīrṇā vasudhā tatra śirobhiśca sakuṇḍalaiḥ
- 14
उपशाम्यद्रजो भौमं रुधिरेण प्रसर्पता
कश्मलं प्राविशद्घोरं निर्मर्यादम् अवर्तत
upaśāmyadrajo bhaumaṃ rudhireṇa prasarpatā
kaśmalaṃ prāviśadghoraṃ nirmaryādam avartata
- 15
शतानीकः शतं हत्वा विशालाक्षश्चतुःशतम्
प्रविष्टौ महतीं सेनां त्रिगर्तानां महारथौ
आर्छेतां बहुसंरब्धौ केशाकेशि नखानखि
śatānīkaḥ śataṃ hatvā viśālākṣaścatuḥśatam
praviṣṭau mahatīṃ senāṃ trigartānāṃ mahārathau
ārchetāṃ bahusaṃrabdhau keśākeśi nakhānakhi
- 16
लक्षयित्वा त्रिगर्तानां तौ प्रविष्टौ रथव्रजम्
जग्मतुः सूर्यदत्तश्च मदिराश्वश्च पृष्ठतः
lakṣayitvā trigartānāṃ tau praviṣṭau rathavrajam
jagmatuḥ sūryadattaśca madirāśvaśca pṛṣṭhataḥ
- 17
विराटस्तत्र संग्रामे हत्वा पञ्चशतान्रथान्
हयानां च शतान्यत्र हत्वा पञ्च महारथान्
virāṭastatra saṃgrāme hatvā pañcaśatānrathān
hayānāṃ ca śatānyatra hatvā pañca mahārathān
- 18
चरन्स विविधान्मार्गान्रथेषु रथयूथपः
त्रिगर्तानां सुशर्माणम् आर्छद्रुक्मरथं रणे
caransa vividhānmārgānratheṣu rathayūthapaḥ
trigartānāṃ suśarmāṇam ārchadrukmarathaṃ raṇe
- 19
तौ व्यावहरतां तत्र महात्मानौ महाबलौ
अन्योन्यम् अभिगर्जन्तौ गोष्ठे गोवृषभाविव
tau vyāvaharatāṃ tatra mahātmānau mahābalau
anyonyam abhigarjantau goṣṭhe govṛṣabhāviva
- 20
ततो रथाभ्यां रथिनौ व्यतियाय समन्ततः
शरान्व्यसृजतां शीघ्रं तोयधारा घनाविव
tato rathābhyāṃ rathinau vyatiyāya samantataḥ
śarānvyasṛjatāṃ śīghraṃ toyadhārā ghanāviva
- 21
अन्योन्यं चातिसंरब्धौ विचेरतुर् अमर्षणौ
कृतास्त्रौ निशितैर्बाणैर् असिशक्तिगदाभृतौ
anyonyaṃ cātisaṃrabdhau viceratur amarṣaṇau
kṛtāstrau niśitairbāṇair asiśaktigadābhṛtau
- 22
ततो राजा सुशर्माणं विव्याध दशभिः शरैः
पञ्चभिः पञ्चभिश्चास्य विव्याध चतुरो हयान्
tato rājā suśarmāṇaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
pañcabhiḥ pañcabhiścāsya vivyādha caturo hayān
- 23
तथैव मत्स्यराजानं सुशर्मा युद्धदुर्मदः
पञ्चाशता शितैर्बाणैर्विव्याध परमास्त्रवित्
tathaiva matsyarājānaṃ suśarmā yuddhadurmadaḥ
pañcāśatā śitairbāṇairvivyādha paramāstravit
- 24
ततः सैन्यं समावृत्य मत्स्यराजसुशर्मणोः
नाभ्यजानंस्तदान्योन्यं प्रदोषे रजसावृते
tataḥ sainyaṃ samāvṛtya matsyarājasuśarmaṇoḥ
nābhyajānaṃstadānyonyaṃ pradoṣe rajasāvṛte

