23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अपयाते तु राधेये दुर्योधनपुरोगमाः
अनीकेन यथास्वेन शरैर् आर्छन्त पाण्डवम्
vaiśaṃpāyana uvāca
apayāte tu rādheye duryodhanapurogamāḥ
anīkena yathāsvena śarair ārchanta pāṇḍavam
- 2
बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापततः शरैः
अभियानीयम् आज्ञाय वैराटिर् इदम् अब्रवीत्
bahudhā tasya sainyasya vyūḍhasyāpatataḥ śaraiḥ
abhiyānīyam ājñāya vairāṭir idam abravīt
- 3
आस्थाय रुचिरं जिष्णो रथं सारथिना मया
कतमद्यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्यहं त्वया
āsthāya ruciraṃ jiṣṇo rathaṃ sārathinā mayā
katamadyāsyase 'nīkam ukto yāsyāmyahaṃ tvayā
- 4
अर्जुन उवाच
लोहिताक्षम् अरिष्टं यं वैयाघ्रम् अनुपश्यसि
नीलां पताकाम् आश्रित्य रथे तिष्ठन्तम् उत्तर
arjuna uvāca
lohitākṣam ariṣṭaṃ yaṃ vaiyāghram anupaśyasi
nīlāṃ patākām āśritya rathe tiṣṭhantam uttara
- 5
कृपस्यैतद्रथानीकं प्रापयस्वैतद् एव माम्
एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विनः
kṛpasyaitadrathānīkaṃ prāpayasvaitad eva mām
etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ dṛḍhadhanvinaḥ
- 6
कमण्डलुर्ध्वजे यस्य शातकुम्भमयः शुभः
आचार्य एष वै द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः
kamaṇḍalurdhvaje yasya śātakumbhamayaḥ śubhaḥ
ācārya eṣa vai droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
- 7
सुप्रसन्नमना वीर कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम्
अत्रैव चाविरोधेन एष धर्मः सनातनः
suprasannamanā vīra kuruṣvainaṃ pradakṣiṇam
atraiva cāvirodhena eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
- 8
यदि मे प्रथमं द्रोणः शरीरे प्रहरिष्यति
ततो ऽस्य प्रहरिष्यामि नास्य कोपो भविष्यति
yadi me prathamaṃ droṇaḥ śarīre prahariṣyati
tato 'sya prahariṣyāmi nāsya kopo bhaviṣyati
- 9
अस्याविदूरे तु धनुर्ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते
आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथः
asyāvidūre tu dhanurdhvajāgre yasya dṛśyate
ācāryasyaiṣa putro vai aśvatthāmā mahārathaḥ
- 10
सदा ममैष मान्यश्च सर्वशस्त्रभृताम् अपि
एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथाः पुनः पुनः
sadā mamaiṣa mānyaśca sarvaśastrabhṛtām api
etasya tvaṃ rathaṃ prāpya nivartethāḥ punaḥ punaḥ
- 11
य एष तु रथानीके सुवर्णकवचावृतः
सेनाग्र्येण तृतीयेन व्यवहार्येण तिष्ठति
ya eṣa tu rathānīke suvarṇakavacāvṛtaḥ
senāgryeṇa tṛtīyena vyavahāryeṇa tiṣṭhati
- 12
यस्य नागो ध्वजाग्रे वै हेमकेतनसंश्रितः
धृतराष्ट्रात्मजः श्रीमान् एष राजा सुयोधनः
yasya nāgo dhvajāgre vai hemaketanasaṃśritaḥ
dhṛtarāṣṭrātmajaḥ śrīmān eṣa rājā suyodhanaḥ
- 13
एतस्याभिमुखं वीर रथं पररथारुजः
प्रापयस्वैष तेजोऽभिप्रमाथी युद्धदुर्मदः
etasyābhimukhaṃ vīra rathaṃ pararathārujaḥ
prāpayasvaiṣa tejo'bhipramāthī yuddhadurmadaḥ
- 14
एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रः प्रथमो मतः
एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं शरैः
eṣa droṇasya śiṣyāṇāṃ śīghrāstraḥ prathamo mataḥ
etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ vipulaṃ śaraiḥ
- 15
नागकक्ष्या तु रुचिरा ध्वजाग्रे यस्य तिष्ठति
एष वैकर्तनः कर्णो विदितः पूर्वम् एव ते
nāgakakṣyā tu rucirā dhvajāgre yasya tiṣṭhati
eṣa vaikartanaḥ karṇo viditaḥ pūrvam eva te
- 16
एतस्य रथम् आस्थाय राधेयस्य दुरात्मनः
यत्तो भवेथाः संग्रामे स्पर्धत्येष मया सदा
etasya ratham āsthāya rādheyasya durātmanaḥ
yatto bhavethāḥ saṃgrāme spardhatyeṣa mayā sadā
- 17
यस्तु नीलानुसारेण पञ्चतारेण केतुना
हस्तावापी बृहद्धन्वा रथे तिष्ठति वीर्यवान्
yastu nīlānusāreṇa pañcatāreṇa ketunā
hastāvāpī bṛhaddhanvā rathe tiṣṭhati vīryavān
- 18
यस्य तारार्कचित्रो ऽसौ रथे ध्वजवरः स्थितः
यस्यैतत्पाण्डुरं छत्रं विमलं मूर्ध्नि तिष्ठति
yasya tārārkacitro 'sau rathe dhvajavaraḥ sthitaḥ
yasyaitatpāṇḍuraṃ chatraṃ vimalaṃ mūrdhni tiṣṭhati
- 19
महतो रथवंशस्य नानाध्वजपताकिनः
बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थितः
mahato rathavaṃśasya nānādhvajapatākinaḥ
balāhakāgre sūryo vā ya eṣa pramukhe sthitaḥ
- 20
हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते
जातरूपशिरस्त्राणस्त्रासयन्न् इव मे मनः
haimaṃ candrārkasaṃkāśaṃ kavacaṃ yasya dṛśyate
jātarūpaśirastrāṇastrāsayann iva me manaḥ
- 21
एष शांतनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः
राजश्रियावबद्धस्तु दुर्योधनवशानुगः
eṣa śāṃtanavo bhīṣmaḥ sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ
rājaśriyāvabaddhastu duryodhanavaśānugaḥ
- 22
पश्चाद् एष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत्
एतेन युध्यमानस्य यत्तः संयच्छ मे हयान्
paścād eṣa prayātavyo na me vighnakaro bhavet
etena yudhyamānasya yattaḥ saṃyaccha me hayān
- 23
ततो ऽभ्यवहद् अव्यग्रो वैराटिः सव्यसाचिनम्
यत्रातिष्ठत्कृपो राजन्योत्स्यमानो धनंजयम्
tato 'bhyavahad avyagro vairāṭiḥ savyasācinam
yatrātiṣṭhatkṛpo rājanyotsyamāno dhanaṃjayam

