69 shlokas
- 1
अर्जुन उवाच
यत्रैषा काञ्चनी वेदी प्रदीप्ताग्निशिखोपमा
उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिर् अलंकृता
तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणानीकाय मारिष
arjuna uvāca
yatraiṣā kāñcanī vedī pradīptāgniśikhopamā
ucchritā kāñcane daṇḍe patākābhir alaṃkṛtā
tatra māṃ vaha bhadraṃ te droṇānīkāya māriṣa
- 2
अश्वाः शोणाः प्रकाशन्ते बृहन्तश्चारुवाहिनः
स्निग्धविद्रुमसंकाशास्ताम्रास्याः प्रियदर्शनाः
युक्ता रथवरे यस्य सर्वशिक्षाविशारदाः
aśvāḥ śoṇāḥ prakāśante bṛhantaścāruvāhinaḥ
snigdhavidrumasaṃkāśāstāmrāsyāḥ priyadarśanāḥ
yuktā rathavare yasya sarvaśikṣāviśāradāḥ
- 3
दीर्घबाहुर्महातेजा बलरूपसमन्वितः
सर्वलोकेषु विख्यातो भारद्वाजः प्रतापवान्
dīrghabāhurmahātejā balarūpasamanvitaḥ
sarvalokeṣu vikhyāto bhāradvājaḥ pratāpavān
- 4
बुद्ध्या तुल्यो ह्युशनसा बृहस्पतिसमो नये
वेदास्तथैव चत्वारो ब्रह्मचर्यं तथैव च
buddhyā tulyo hyuśanasā bṛhaspatisamo naye
vedāstathaiva catvāro brahmacaryaṃ tathaiva ca
- 5
ससंहाराणि दिव्यानि सर्वाण्यस्त्राणि मारिष
धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन यस्मिन्नित्यं प्रतिष्ठितः
sasaṃhārāṇi divyāni sarvāṇyastrāṇi māriṣa
dhanurvedaśca kārtsnyena yasminnityaṃ pratiṣṭhitaḥ
- 6
क्षमा दमश्च सत्यं च आनृशंस्यम् अथार्जवम्
एते चान्ये च बहवो गुणा यस्मिन्द्विजोत्तमे
kṣamā damaśca satyaṃ ca ānṛśaṃsyam athārjavam
ete cānye ca bahavo guṇā yasmindvijottame
- 7
तेनाहं योद्धुम् इच्छामि महाभागेन संयुगे
तस्मात्त्वं प्रापयाचार्यं क्षिप्रम् उत्तर वाहय
tenāhaṃ yoddhum icchāmi mahābhāgena saṃyuge
tasmāttvaṃ prāpayācāryaṃ kṣipram uttara vāhaya
- 8
वैशंपायन उवाच
अर्जुनेनैवम् उक्तस्तु वैराटिर्हेमभूषितान्
चोदयामास तान् अश्वान्भारद्वाजरथं प्रति
vaiśaṃpāyana uvāca
arjunenaivam uktastu vairāṭirhemabhūṣitān
codayāmāsa tān aśvānbhāradvājarathaṃ prati
- 9
तम् आपतन्तं वेगेन पाण्डवं रथिनां वरम्
द्रोणः प्रत्युद्ययौ पार्थं मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
tam āpatantaṃ vegena pāṇḍavaṃ rathināṃ varam
droṇaḥ pratyudyayau pārthaṃ matto mattam iva dvipam
- 10
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीशतनिनादितम्
प्रचुक्षुभे बलं सर्वम् उद्धूत इव सागरः
tataḥ prādhmāpayacchaṅkhaṃ bherīśatanināditam
pracukṣubhe balaṃ sarvam uddhūta iva sāgaraḥ
- 11
अथ शोणान्सदश्वांस्तान्हंसवर्णैर्मनोजवैः
मिश्रितान्समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त रणे जनाः
atha śoṇānsadaśvāṃstānhaṃsavarṇairmanojavaiḥ
miśritānsamare dṛṣṭvā vyasmayanta raṇe janāḥ
- 12
तौ रथौ वीर्यसम्पन्नौ दृष्ट्वा संग्राममूर्धनि
आचार्यशिष्यावजितौ कृतविद्यौ मनस्विनौ
tau rathau vīryasampannau dṛṣṭvā saṃgrāmamūrdhani
ācāryaśiṣyāvajitau kṛtavidyau manasvinau
- 13
समाश्लिष्टौ तदान्योन्यं द्रोणपार्थौ महाबलौ
दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर्भरतानां महद्बलम्
samāśliṣṭau tadānyonyaṃ droṇapārthau mahābalau
dṛṣṭvā prākampata muhurbharatānāṃ mahadbalam
- 14
हर्षयुक्तस्तथा पार्थः प्रहसन्न् इव वीर्यवान्
रथं रथेन द्रोणस्य समासाद्य महारथः
harṣayuktastathā pārthaḥ prahasann iva vīryavān
rathaṃ rathena droṇasya samāsādya mahārathaḥ
- 15
अभिवाद्य महाबाहुः सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेयः परवीरहा
abhivādya mahābāhuḥ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteyaḥ paravīrahā
- 16
उषिताः स्म वने वासं प्रतिकर्म चिकीर्षवः
कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय
uṣitāḥ sma vane vāsaṃ pratikarma cikīrṣavaḥ
kopaṃ nārhasi naḥ kartuṃ sadā samaradurjaya
- 17
अहं तु प्रहृते पूर्वं प्रहरिष्यामि ते ऽनघ
इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्भवान्कर्तुम् अर्हति
ahaṃ tu prahṛte pūrvaṃ prahariṣyāmi te 'nagha
iti me vartate buddhistadbhavānkartum arhati
- 18
ततो ऽस्मै प्राहिणोद्द्रोणः शरान् अधिकविंशतिम्
अप्राप्तांश्चैव तान्पार्थश्चिछेद कृतहस्तवत्
tato 'smai prāhiṇoddroṇaḥ śarān adhikaviṃśatim
aprāptāṃścaiva tānpārthaścicheda kṛtahastavat
- 19
ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान्
अवाकिरत्ततो द्रोणः शीघ्रम् अस्त्रं विदर्शयन्
tataḥ śarasahasreṇa rathaṃ pārthasya vīryavān
avākirattato droṇaḥ śīghram astraṃ vidarśayan
- 20
एवं प्रववृते युद्धं भारद्वाजकिरीटिनोः
समं विमुञ्चतोः संख्ये विशिखान्दीप्ततेजसः
evaṃ pravavṛte yuddhaṃ bhāradvājakirīṭinoḥ
samaṃ vimuñcatoḥ saṃkhye viśikhāndīptatejasaḥ
- 21
तावुभौ ख्यातकर्माणावुभौ वायुसमौ जवे
उभौ दिव्यास्त्रविदुषावुभावुत्तमतेजसौ
क्षिपन्तौ शरजालानि मोहयामासतुर्नृपान्
tāvubhau khyātakarmāṇāvubhau vāyusamau jave
ubhau divyāstraviduṣāvubhāvuttamatejasau
kṣipantau śarajālāni mohayāmāsaturnṛpān
- 22
व्यस्मयन्त ततो योधाः सर्वे तत्र समागताः
शरान्विसृजतोस्तूर्णं साधु साध्विति पूजयन्
vyasmayanta tato yodhāḥ sarve tatra samāgatāḥ
śarānvisṛjatostūrṇaṃ sādhu sādhviti pūjayan
- 23
द्रोणं हि समरे को ऽन्यो योद्धुम् अर्हति फल्गुनात्
रौद्रः क्षत्रियधर्मो ऽयं गुरुणा यद् अयुध्यत
इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः
droṇaṃ hi samare ko 'nyo yoddhum arhati phalgunāt
raudraḥ kṣatriyadharmo 'yaṃ guruṇā yad ayudhyata
ityabruvañjanāstatra saṃgrāmaśirasi sthitāḥ
- 24
वीरौ तावपि संरब्धौ संनिकृष्टौ महारथौ
छादयेतां शरव्रातैर् अन्योन्यम् अपराजितौ
vīrau tāvapi saṃrabdhau saṃnikṛṣṭau mahārathau
chādayetāṃ śaravrātair anyonyam aparājitau
- 25
विस्फार्य सुमहच्चापं हेमपृष्ठं दुरासदम्
संरब्धो ऽथ भरद्वाजः फल्गुनं प्रत्ययुध्यत
visphārya sumahaccāpaṃ hemapṛṣṭhaṃ durāsadam
saṃrabdho 'tha bharadvājaḥ phalgunaṃ pratyayudhyata
- 26
स सायकमयैर्जालैर् अर्जुनस्य रथं प्रति
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्भानोः प्रच्छादयत्प्रभाम्
sa sāyakamayairjālair arjunasya rathaṃ prati
bhānumadbhiḥ śilādhautairbhānoḥ pracchādayatprabhām
- 27
पार्थं च स महाबाहुर्महावेगैर्महारथः
विव्याध निशितैर्बाणैर्मेघो वृष्ट्येव पर्वतम्
pārthaṃ ca sa mahābāhurmahāvegairmahārathaḥ
vivyādha niśitairbāṇairmegho vṛṣṭyeva parvatam
- 28
तथैव दिव्यं गाण्डीवं धनुर् आदाय पाण्डवः
शत्रुघ्नं वेगवद्धृष्टो भारसाधनम् उत्तमम्
विससर्ज शरांश्चित्रान्सुवर्णविकृतान्बहून्
tathaiva divyaṃ gāṇḍīvaṃ dhanur ādāya pāṇḍavaḥ
śatrughnaṃ vegavaddhṛṣṭo bhārasādhanam uttamam
visasarja śarāṃścitrānsuvarṇavikṛtānbahūn
- 29
नाशयञ्शरवर्षाणि भारद्वाजस्य वीर्यवान्
तूर्णं चापविनिर्मुक्तैस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
nāśayañśaravarṣāṇi bhāradvājasya vīryavān
tūrṇaṃ cāpavinirmuktaistad adbhutam ivābhavat
- 30
स रथेन चरन्पार्थः प्रेक्षणीयो धनंजयः
युगपद्दिक्षु सर्वासु सर्वशस्त्राण्यदर्शयत्
sa rathena caranpārthaḥ prekṣaṇīyo dhanaṃjayaḥ
yugapaddikṣu sarvāsu sarvaśastrāṇyadarśayat

