29 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
अशोच्यं नु कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां त्वं परिपृच्छसि
draupadyuvāca
aśocyaṃ nu kutastasyā yasyā bhartā yudhiṣṭhiraḥ
jānansarvāṇi duḥkhāni kiṃ māṃ tvaṃ paripṛcchasi
- 2
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदानयत्
सभायां पार्षदो मध्ये तन्मां दहति भारत
yanmāṃ dāsīpravādena prātikāmī tadānayat
sabhāyāṃ pārṣado madhye tanmāṃ dahati bhārata
- 3
पार्थिवस्य सुता नाम का नु जीवेत मादृशी
अनुभूय भृशं दुःखम् अन्यत्र द्रौपदीं प्रभो
pārthivasya sutā nāma kā nu jīveta mādṛśī
anubhūya bhṛśaṃ duḥkham anyatra draupadīṃ prabho
- 4
वनवासगतायाश्च सैन्धवेन दुरात्मना
परामर्शं द्वितीयं च सोढुम् उत्सहते नु का
vanavāsagatāyāśca saindhavena durātmanā
parāmarśaṃ dvitīyaṃ ca soḍhum utsahate nu kā
- 5
मत्स्यराज्ञः समक्षं च तस्य धूर्तस्य पश्यतः
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी
matsyarājñaḥ samakṣaṃ ca tasya dhūrtasya paśyataḥ
kīcakena padā spṛṣṭā kā nu jīveta mādṛśī
- 6
एवं बहुविधैः क्लेशैः क्लिश्यमानां च भारत
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे
evaṃ bahuvidhaiḥ kleśaiḥ kliśyamānāṃ ca bhārata
na māṃ jānāsi kaunteya kiṃ phalaṃ jīvitena me
- 7
यो ऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः
yo 'yaṃ rājño virāṭasya kīcako nāma bhārata
senānīḥ puruṣavyāghra syālaḥ paramadurmatiḥ
- 8
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि
नित्यम् एवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै
sa māṃ sairandhriveṣeṇa vasantīṃ rājaveśmani
nityam evāha duṣṭātmā bhāryā mama bhaveti vai
- 9
तेनोपमन्त्र्यमाणाया वधार्हेण सपत्नहन्
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते
tenopamantryamāṇāyā vadhārheṇa sapatnahan
kāleneva phalaṃ pakvaṃ hṛdayaṃ me vidīryate
- 10
भ्रातरं च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम्
यस्यास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखम् एतद् अनन्तकम्
bhrātaraṃ ca vigarhasva jyeṣṭhaṃ durdyūtadevinam
yasyāsmi karmaṇā prāptā duḥkham etad anantakam
- 11
को हि राज्यं परित्यज्य सर्वस्वं चात्मना सह
प्रव्रज्यायैव दीव्येत विना दुर्द्यूतदेविनम्
ko hi rājyaṃ parityajya sarvasvaṃ cātmanā saha
pravrajyāyaiva dīvyeta vinā durdyūtadevinam
- 12
यदि निष्कसहस्रेण यच्चान्यत्सारवद्धनम्
सायंप्रातर् अदेविष्यद् अपि संवत्सरान्बहून्
yadi niṣkasahasreṇa yaccānyatsāravaddhanam
sāyaṃprātar adeviṣyad api saṃvatsarānbahūn
- 13
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यम् अजाविकम्
अश्वाश्वतरसंघांश्च न जातु क्षयम् आवहेत्
rukmaṃ hiraṇyaṃ vāsāṃsi yānaṃ yugyam ajāvikam
aśvāśvatarasaṃghāṃśca na jātu kṣayam āvahet
- 14
सो ऽयं द्यूतप्रवादेन श्रिया प्रत्यवरोपितः
तूष्णीम् आस्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन्
so 'yaṃ dyūtapravādena śriyā pratyavaropitaḥ
tūṣṇīm āste yathā mūḍhaḥ svāni karmāṇi cintayan
- 15
दश नागसहस्राणि पद्मिनां हेममालिनाम्
यं यान्तम् अनुयान्तीह सो ऽयं द्यूतेन जीवति
daśa nāgasahasrāṇi padmināṃ hemamālinām
yaṃ yāntam anuyāntīha so 'yaṃ dyūtena jīvati
- 16
तथा शतसहस्राणि नृणाम् अमिततेजसाम्
उपासते महाराजम् इन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम्
tathā śatasahasrāṇi nṛṇām amitatejasām
upāsate mahārājam indraprasthe yudhiṣṭhiram
- 17
शतं दासीसहस्राणि यस्य नित्यं महानसे
पात्रीहस्तं दिवारात्रम् अतिथीन्भोजयन्त्युत
śataṃ dāsīsahasrāṇi yasya nityaṃ mahānase
pātrīhastaṃ divārātram atithīnbhojayantyuta
- 18
एष निष्कसहस्राणि प्रदाय ददतां वरः
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः
eṣa niṣkasahasrāṇi pradāya dadatāṃ varaḥ
dyūtajena hyanarthena mahatā samupāvṛtaḥ
- 19
एनं हि स्वरसम्पन्ना बहवः सूतमागधाः
सायंप्रातर् उपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः
enaṃ hi svarasampannā bahavaḥ sūtamāgadhāḥ
sāyaṃprātar upātiṣṭhansumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ
- 20
सहस्रम् ऋषयो यस्य नित्यम् आसन्सभासदः
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैर् उपस्थिताः
sahasram ṛṣayo yasya nityam āsansabhāsadaḥ
tapaḥśrutopasaṃpannāḥ sarvakāmair upasthitāḥ
- 21
अन्धान्वृद्धांस्तथानाथान्सर्वान्राष्ट्रेषु दुर्गतान्
बिभर्त्यविमना नित्यम् आनृशंस्याद्युधिष्ठिरः
andhānvṛddhāṃstathānāthānsarvānrāṣṭreṣu durgatān
bibhartyavimanā nityam ānṛśaṃsyādyudhiṣṭhiraḥ
- 22
स एष निरयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः
सभायां देविता राज्ञः कङ्को ब्रूते युधिष्ठिरः
sa eṣa nirayaṃ prāpto matsyasya paricārakaḥ
sabhāyāṃ devitā rājñaḥ kaṅko brūte yudhiṣṭhiraḥ
- 23
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः
आसन्बलिभृतः सर्वे सो ऽद्यान्यैर्भृतिम् इच्छति
indraprasthe nivasataḥ samaye yasya pārthivāḥ
āsanbalibhṛtaḥ sarve so 'dyānyairbhṛtim icchati
- 24
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः
स वशे विवशो राजा परेषाम् अद्य वर्तते
pārthivāḥ pṛthivīpālā yasyāsanvaśavartinaḥ
sa vaśe vivaśo rājā pareṣām adya vartate
- 25
प्रताप्य पृथिवीं सर्वां रश्मिवान् इव तेजसा
सो ऽयं राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः
pratāpya pṛthivīṃ sarvāṃ raśmivān iva tejasā
so 'yaṃ rājño virāṭasya sabhāstāro yudhiṣṭhiraḥ
- 26
यम् उपासन्त राजानः सभायाम् ऋषिभिः सह
तम् उपासीनम् अद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम्
yam upāsanta rājānaḥ sabhāyām ṛṣibhiḥ saha
tam upāsīnam adyānyaṃ paśya pāṇḍava pāṇḍavam
- 27
अतदर्हं महाप्राज्ञं जीवितार्थे ऽभिसंश्रितम्
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
atadarhaṃ mahāprājñaṃ jīvitārthe 'bhisaṃśritam
dṛṣṭvā kasya na duḥkhaṃ syāddharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
- 28
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्ना वीर वसुंधरा
तम् उपासीनम् अद्यान्यं पश्य भारत भारतम्
upāste sma sabhāyāṃ yaṃ kṛtsnā vīra vasuṃdharā
tam upāsīnam adyānyaṃ paśya bhārata bhāratam
- 29
एवं बहुविधैर्दुःखैः पीड्यमानाम् अनाथवत्
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि
evaṃ bahuvidhairduḥkhaiḥ pīḍyamānām anāthavat
śokasāgaramadhyasthāṃ kiṃ māṃ bhīma na paśyasi

