16 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो विराटं प्रथमं युधिष्ठिरो राजा सभायाम् उपविष्टम् आव्रजत्
वैडूर्यरूपान्प्रतिमुच्य काञ्चनान् अक्षान्स कक्षे परिगृह्य वाससा
vaiśaṃpāyana uvāca
tato virāṭaṃ prathamaṃ yudhiṣṭhiro rājā sabhāyām upaviṣṭam āvrajat
vaiḍūryarūpānpratimucya kāñcanān akṣānsa kakṣe parigṛhya vāsasā
- 2
नराधिपो राष्ट्रपतिं यशस्विनं महायशाः कौरववंशवर्धनः
महानुभावो नरराजसत्कृतो दुरासदस्तीक्ष्णविषो यथोरगः
narādhipo rāṣṭrapatiṃ yaśasvinaṃ mahāyaśāḥ kauravavaṃśavardhanaḥ
mahānubhāvo nararājasatkṛto durāsadastīkṣṇaviṣo yathoragaḥ
- 3
बालेन रूपेण नरर्षभो महान् अथार्चिरूपेण यथामरस्तथा
महाभ्रजालैर् इव संवृतो रविर्यथानलो भस्मवृतश्च वीर्यवान्
bālena rūpeṇa nararṣabho mahān athārcirūpeṇa yathāmarastathā
mahābhrajālair iva saṃvṛto raviryathānalo bhasmavṛtaśca vīryavān
- 4
तम् आपतन्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराड् इन्दुम् इवाभ्रसंवृतम्
मन्त्रिद्विजान्सूतमुखान्विशस्तथा ये चापि केचित्परिषत्समासते
tam āpatantaṃ prasamīkṣya pāṇḍavaṃ virāṭarāḍ indum ivābhrasaṃvṛtam
mantridvijānsūtamukhānviśastathā ye cāpi kecitpariṣatsamāsate
- 5
पप्रच्छ को ऽयं प्रथमं समेयिवान् अनेन यो ऽयं प्रसमीक्षते सभाम्
papraccha ko 'yaṃ prathamaṃ sameyivān anena yo 'yaṃ prasamīkṣate sabhām
- 6
न तु द्विजो ऽयं भविता नरोत्तमः पतिः पृथिव्या इति मे मनोगतम्
न चास्य दासो न रथो न कुण्डले समीपतो भ्राजति चायम् इन्द्रवत्
na tu dvijo 'yaṃ bhavitā narottamaḥ patiḥ pṛthivyā iti me manogatam
na cāsya dāso na ratho na kuṇḍale samīpato bhrājati cāyam indravat
- 7
शरीरलिङ्गैर् उपसूचितो ह्ययं मूर्धाभिषिक्तो ऽयम् इतीव मानसम्
समीपम् आयाति च मे गतव्यथो यथा गजस्तामरसीं मदोत्कटः
śarīraliṅgair upasūcito hyayaṃ mūrdhābhiṣikto 'yam itīva mānasam
samīpam āyāti ca me gatavyatho yathā gajastāmarasīṃ madotkaṭaḥ
- 8
वितर्कयन्तं तु नरर्षभस्तदा युधिष्ठिरो ऽभ्येत्य विराटम् अब्रवीत्
सम्राड्विजानात्विह जीवितार्थिनं विनष्टसर्वस्वम् उपागतं द्विजम्
vitarkayantaṃ tu nararṣabhastadā yudhiṣṭhiro 'bhyetya virāṭam abravīt
samrāḍvijānātviha jīvitārthinaṃ vinaṣṭasarvasvam upāgataṃ dvijam
- 9
इहाहम् इच्छामि तवानघान्तिके वस्तुं यथा कामचरस्तथा विभो
तम् अब्रवीत्स्वागतम् इत्यनन्तरं राजा प्रहृष्टः प्रतिसंगृहाण च
ihāham icchāmi tavānaghāntike vastuṃ yathā kāmacarastathā vibho
tam abravītsvāgatam ityanantaraṃ rājā prahṛṣṭaḥ pratisaṃgṛhāṇa ca
- 10
कामेन ताताभिवदाम्यहं त्वां कस्यासि राज्ञो विषयाद् इहागतः
गोत्रं च नामापि च शंस तत्त्वतः किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम्
kāmena tātābhivadāmyahaṃ tvāṃ kasyāsi rājño viṣayād ihāgataḥ
gotraṃ ca nāmāpi ca śaṃsa tattvataḥ kiṃ cāpi śilpaṃ tava vidyate kṛtam
- 11
युधिष्ठिर उवाच
युधिष्ठिरस्यासम् अहं पुरा सखा वैयाघ्रपद्यः पुनर् अस्मि ब्राह्मणः
अक्षान्प्रवप्तुं कुशलो ऽस्मि देविता कङ्केति नाम्नास्मि विराट विश्रुतः
yudhiṣṭhira uvāca
yudhiṣṭhirasyāsam ahaṃ purā sakhā vaiyāghrapadyaḥ punar asmi brāhmaṇaḥ
akṣānpravaptuṃ kuśalo 'smi devitā kaṅketi nāmnāsmi virāṭa viśrutaḥ
- 12
विराट उवाच
ददामि ते हन्त वरं यम् इच्छसि प्रशाधि मत्स्यान्वशगो ह्यहं तव
प्रिया हि धूर्ता मम देविनः सदा भवांश्च देवोपम राज्यम् अर्हति
virāṭa uvāca
dadāmi te hanta varaṃ yam icchasi praśādhi matsyānvaśago hyahaṃ tava
priyā hi dhūrtā mama devinaḥ sadā bhavāṃśca devopama rājyam arhati
- 13
युधिष्ठिर उवाच
आप्तो विवादः परमो विशां पते न विद्यते किंचन मत्स्य हीनतः
न मे जितः कश्चन धारयेद्धनं वरो ममैषो ऽस्तु तव प्रसादतः
yudhiṣṭhira uvāca
āpto vivādaḥ paramo viśāṃ pate na vidyate kiṃcana matsya hīnataḥ
na me jitaḥ kaścana dhārayeddhanaṃ varo mamaiṣo 'stu tava prasādataḥ
- 14
विराट उवाच
हन्याम् अवध्यं यदि ते ऽप्रियं चरेत्प्रव्राजयेयं विषयाद्द्विजांस्तथा
शृण्वन्तु मे जानपदाः समागताः कङ्को यथाहं विषये प्रभुस्तथा
virāṭa uvāca
hanyām avadhyaṃ yadi te 'priyaṃ caretpravrājayeyaṃ viṣayāddvijāṃstathā
śṛṇvantu me jānapadāḥ samāgatāḥ kaṅko yathāhaṃ viṣaye prabhustathā
- 15
समानयानो भवितासि मे सखा प्रभूतवस्त्रो बहुपानभोजनः
पश्येस्त्वम् अन्तश्च बहिश्च सर्वदा कृतं च ते द्वारम् अपावृतं मया
samānayāno bhavitāsi me sakhā prabhūtavastro bahupānabhojanaḥ
paśyestvam antaśca bahiśca sarvadā kṛtaṃ ca te dvāram apāvṛtaṃ mayā
- 16
ये त्वानुवादेयुर् अवृत्तिकर्शिता ब्रूयाश्च तेषां वचनेन मे सदा
दास्यामि सर्वं तद् अहं न संशयो न ते भयं विद्यति संनिधौ मम
वैशंपायन उवाच
एवं स लब्ध्वा तु वरं समागमं विराटराजेन नरर्षभस्तदा
उवास वीरः परमार्चितः सुखी न चापि कश्चिच्चरितं बुबोध तत्
ye tvānuvādeyur avṛttikarśitā brūyāśca teṣāṃ vacanena me sadā
dāsyāmi sarvaṃ tad ahaṃ na saṃśayo na te bhayaṃ vidyati saṃnidhau mama
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ sa labdhvā tu varaṃ samāgamaṃ virāṭarājena nararṣabhastadā
uvāsa vīraḥ paramārcitaḥ sukhī na cāpi kaściccaritaṃ bubodha tat

