32 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
एवं मत्स्यस्य नगरे वसन्तस्तत्र पाण्डवाः
अत ऊर्ध्वं महावीर्याः किम् अकुर्वन्त वै द्विज
janamejaya uvāca
evaṃ matsyasya nagare vasantastatra pāṇḍavāḥ
ata ūrdhvaṃ mahāvīryāḥ kim akurvanta vai dvija
- 2
वैशंपायन उवाच
एवं ते न्यवसंस्तत्र प्रच्छन्नाः कुरुनन्दनाः
आराधयन्तो राजानं यद् अकुर्वन्त तच्छृणु
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ te nyavasaṃstatra pracchannāḥ kurunandanāḥ
ārādhayanto rājānaṃ yad akurvanta tacchṛṇu
- 3
युधिष्ठिरः सभास्तारः सभ्यानाम् अभवत्प्रियः
तथैव च विराटस्य सपुत्रस्य विशां पते
yudhiṣṭhiraḥ sabhāstāraḥ sabhyānām abhavatpriyaḥ
tathaiva ca virāṭasya saputrasya viśāṃ pate
- 4
स ह्यक्षहृदयज्ञस्तान्क्रीडयामास पाण्डवः
अक्षवत्यां यथाकामं सूत्रबद्धान् इव द्विजान्
sa hyakṣahṛdayajñastānkrīḍayāmāsa pāṇḍavaḥ
akṣavatyāṃ yathākāmaṃ sūtrabaddhān iva dvijān
- 5
अज्ञातं च विराटस्य विजित्य वसु धर्मराट्
भ्रातृभ्यः पुरुषव्याघ्रो यथार्हं स्म प्रयच्छति
ajñātaṃ ca virāṭasya vijitya vasu dharmarāṭ
bhrātṛbhyaḥ puruṣavyāghro yathārhaṃ sma prayacchati
- 6
भीमसेनो ऽपि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च
अतिसृष्टानि मत्स्येन विक्रीणाति युधिष्ठिरे
bhīmaseno 'pi māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca
atisṛṣṭāni matsyena vikrīṇāti yudhiṣṭhire
- 7
वासांसि परिजीर्णानि लब्धान्यन्तःपुरे ऽर्जुनः
विक्रीणानश्च सर्वेभ्यः पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
vāsāṃsi parijīrṇāni labdhānyantaḥpure 'rjunaḥ
vikrīṇānaśca sarvebhyaḥ pāṇḍavebhyaḥ prayacchati
- 8
सहदेवो ऽपि गोपानां वेषम् आस्थाय पाण्डवः
दधि क्षीरं घृतं चैव पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
sahadevo 'pi gopānāṃ veṣam āsthāya pāṇḍavaḥ
dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ caiva pāṇḍavebhyaḥ prayacchati
- 9
नकुलो ऽपि धनं लब्ध्वा कृते कर्मणि वाजिनाम्
तुष्टे तस्मिन्नरपतौ पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
nakulo 'pi dhanaṃ labdhvā kṛte karmaṇi vājinām
tuṣṭe tasminnarapatau pāṇḍavebhyaḥ prayacchati
- 10
कृष्णापि सर्वान्भ्रातॄंस्तान्निरीक्षन्ती तपस्विनी
यथा पुनर् अविज्ञाता तथा चरति भामिनी
kṛṣṇāpi sarvānbhrātṝṃstānnirīkṣantī tapasvinī
yathā punar avijñātā tathā carati bhāminī
- 11
एवं सम्पादयन्तस्ते तथान्योन्यं महारथाः
प्रेक्षमाणास्तदा कृष्णाम् ऊषुश्छन्ना नराधिप
evaṃ sampādayantaste tathānyonyaṃ mahārathāḥ
prekṣamāṇāstadā kṛṣṇām ūṣuśchannā narādhipa
- 12
अथ मासे चतुर्थे तु ब्रह्मणः सुमहोत्सवः
आसीत्समृद्धो मत्स्येषु पुरुषाणां सुसंमतः
atha māse caturthe tu brahmaṇaḥ sumahotsavaḥ
āsītsamṛddho matsyeṣu puruṣāṇāṃ susaṃmataḥ
- 13
तत्र मल्लाः समापेतुर्दिग्भ्यो राजन्सहस्रशः
महाकाया महावीर्याः कालखञ्जा इवासुराः
tatra mallāḥ samāpeturdigbhyo rājansahasraśaḥ
mahākāyā mahāvīryāḥ kālakhañjā ivāsurāḥ
- 14
वीर्योन्नद्धा बलोदग्रा राज्ञा समभिपूजिताः
सिंहस्कन्धकटिग्रीवाः स्ववदाता मनस्विनः
असकृल्लब्धलक्षास्ते रङ्गे पार्थिवसंनिधौ
vīryonnaddhā balodagrā rājñā samabhipūjitāḥ
siṃhaskandhakaṭigrīvāḥ svavadātā manasvinaḥ
asakṛllabdhalakṣāste raṅge pārthivasaṃnidhau
- 15
तेषाम् एको महान् आसीत्सर्वमल्लान्समाह्वयत्
आवल्गमानं तं रङ्गे नोपतिष्ठति कश्चन
teṣām eko mahān āsītsarvamallānsamāhvayat
āvalgamānaṃ taṃ raṅge nopatiṣṭhati kaścana
- 16
यदा सर्वे विमनसस्ते मल्ला हतचेतसः
अथ सूदेन तं मल्लं योधयामास मत्स्यराट्
yadā sarve vimanasaste mallā hatacetasaḥ
atha sūdena taṃ mallaṃ yodhayāmāsa matsyarāṭ
- 17
चोद्यमानस्ततो भीमो दुःखेनैवाकरोन्मतिम्
न हि शक्नोति विवृते प्रत्याख्यातुं नराधिपम्
codyamānastato bhīmo duḥkhenaivākaronmatim
na hi śaknoti vivṛte pratyākhyātuṃ narādhipam
- 18
ततः स पुरुषव्याघ्रः शार्दूलशिथिलं चरन्
प्रविवेश महारङ्गं विराटम् अभिहर्षयन्
tataḥ sa puruṣavyāghraḥ śārdūlaśithilaṃ caran
praviveśa mahāraṅgaṃ virāṭam abhiharṣayan
- 19
बबन्ध कक्ष्यां कौन्तेयस्ततस्तं हर्षयञ्जनम्
ततस्तं वृत्रसंकाशं भीमो मल्लं समाह्वयत्
babandha kakṣyāṃ kaunteyastatastaṃ harṣayañjanam
tatastaṃ vṛtrasaṃkāśaṃ bhīmo mallaṃ samāhvayat
- 20
तावुभौ सुमहोत्साहावुभौ तीव्रपराक्रमौ
मत्ताविव महाकायौ वारणौ षष्टिहायनौ
tāvubhau sumahotsāhāvubhau tīvraparākramau
mattāviva mahākāyau vāraṇau ṣaṣṭihāyanau
- 21
चकर्ष दोर्भ्याम् उत्पाट्य भीमो मल्लम् अमित्रहा
विनदन्तम् अभिक्रोशञ्शार्दूल इव वारणम्
cakarṣa dorbhyām utpāṭya bhīmo mallam amitrahā
vinadantam abhikrośañśārdūla iva vāraṇam
- 22
तम् उद्यम्य महाबाहुर्भ्रामयामास वीर्यवान्
ततो मल्लाश्च मत्स्याश्च विस्मयं चक्रिरे परम्
tam udyamya mahābāhurbhrāmayāmāsa vīryavān
tato mallāśca matsyāśca vismayaṃ cakrire param
- 23
भ्रामयित्वा शतगुणं गतसत्त्वम् अचेतनम्
प्रत्यपिंषन्महाबाहुर्मल्लं भुवि वृकोदरः
bhrāmayitvā śataguṇaṃ gatasattvam acetanam
pratyapiṃṣanmahābāhurmallaṃ bhuvi vṛkodaraḥ
- 24
तस्मिन्विनिहते मल्ले जीमूते लोकविश्रुते
विराटः परमं हर्षम् अगच्छद्बान्धवैः सह
tasminvinihate malle jīmūte lokaviśrute
virāṭaḥ paramaṃ harṣam agacchadbāndhavaiḥ saha
- 25
संहर्षात्प्रददौ वित्तं बहु राजा महामनाः
बल्लवाय महारङ्गे यथा वैश्रवणस्तथा
saṃharṣātpradadau vittaṃ bahu rājā mahāmanāḥ
ballavāya mahāraṅge yathā vaiśravaṇastathā
- 26
एवं स सुबहून्मल्लान्पुरुषांश्च महाबलान्
विनिघ्नन्मत्स्यराजस्य प्रीतिम् आवहद् उत्तमाम्
evaṃ sa subahūnmallānpuruṣāṃśca mahābalān
vinighnanmatsyarājasya prītim āvahad uttamām
- 27
यदास्य तुल्यः पुरुषो न कश्चित्तत्र विद्यते
ततो व्याघ्रैश्च सिंहैश्च द्विरदैश्चाप्ययोधयत्
yadāsya tulyaḥ puruṣo na kaścittatra vidyate
tato vyāghraiśca siṃhaiśca dviradaiścāpyayodhayat
- 28
पुनर् अन्तःपुरगतः स्त्रीणां मध्ये वृकोदरः
योध्यते स्म विराटेन सिंहैर्मत्तैर्महाबलैः
punar antaḥpuragataḥ strīṇāṃ madhye vṛkodaraḥ
yodhyate sma virāṭena siṃhairmattairmahābalaiḥ
- 29
बीभत्सुर् अपि गीतेन सुनृत्तेन च पाण्डवः
विराटं तोषयामास सर्वाश्चान्तःपुरस्त्रियः
bībhatsur api gītena sunṛttena ca pāṇḍavaḥ
virāṭaṃ toṣayāmāsa sarvāścāntaḥpurastriyaḥ
- 30
अश्वैर्विनीतैर्जवनैस्तत्र तत्र समागतैः
तोषयामास नकुलो राजानं राजसत्तम
aśvairvinītairjavanaistatra tatra samāgataiḥ
toṣayāmāsa nakulo rājānaṃ rājasattama

