26 shlokas
- 1
अश्वत्थामोवाच
न च तावज्जिता गावो न च सीमान्तरं गताः
न हास्तिनपुरं प्राप्तास्त्वं च कर्ण विकत्थसे
aśvatthāmovāca
na ca tāvajjitā gāvo na ca sīmāntaraṃ gatāḥ
na hāstinapuraṃ prāptāstvaṃ ca karṇa vikatthase
- 2
संग्रामान्सुबहूञ्जित्वा लब्ध्वा च विपुलं धनम्
विजित्य च परां भूमिं नाहुः किंचन पौरुषम्
saṃgrāmānsubahūñjitvā labdhvā ca vipulaṃ dhanam
vijitya ca parāṃ bhūmiṃ nāhuḥ kiṃcana pauruṣam
- 3
पचत्यग्निर् अवाक्यस्तु तूष्णीं भाति दिवाकरः
तूष्णीं धारयते लोकान्वसुधा सचराचरान्
pacatyagnir avākyastu tūṣṇīṃ bhāti divākaraḥ
tūṣṇīṃ dhārayate lokānvasudhā sacarācarān
- 4
चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि मनीषिभिः
धनं यैर् अधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन्न दुष्यति
cāturvarṇyasya karmāṇi vihitāni manīṣibhiḥ
dhanaṃ yair adhigantavyaṃ yacca kurvanna duṣyati
- 5
अधीत्य ब्राह्मणो वेदान्याजयेत यजेत च
क्षत्रियो धनुर् आश्रित्य यजेतैव न याजयेत्
वैश्यो ऽधिगम्य द्रव्याणि ब्रह्मकर्माणि कारयेत्
adhītya brāhmaṇo vedānyājayeta yajeta ca
kṣatriyo dhanur āśritya yajetaiva na yājayet
vaiśyo 'dhigamya dravyāṇi brahmakarmāṇi kārayet
- 6
वर्तमाना यथाशास्त्रं प्राप्य चापि महीम् इमाम्
सत्कुर्वन्ति महाभागा गुरून्सुविगुणान् अपि
vartamānā yathāśāstraṃ prāpya cāpi mahīm imām
satkurvanti mahābhāgā gurūnsuviguṇān api
- 7
प्राप्य द्यूतेन को राज्यं क्षत्रियस्तोष्टुम् अर्हति
तथा नृशंसरूपेण यथान्यः प्राकृतो जनः
prāpya dyūtena ko rājyaṃ kṣatriyastoṣṭum arhati
tathā nṛśaṃsarūpeṇa yathānyaḥ prākṛto janaḥ
- 8
तथावाप्तेषु वित्तेषु को विकत्थेद्विचक्षणः
निकृत्या वञ्चनायोगैश्चरन्वैतंसिको यथा
tathāvāpteṣu vitteṣu ko vikatthedvicakṣaṇaḥ
nikṛtyā vañcanāyogaiścaranvaitaṃsiko yathā
- 9
कतमद्द्वैरथं युद्धं यत्राजैषीर्धनंजयम्
नकुलं सहदेवं च धनं येषां त्वया हृतम्
katamaddvairathaṃ yuddhaṃ yatrājaiṣīrdhanaṃjayam
nakulaṃ sahadevaṃ ca dhanaṃ yeṣāṃ tvayā hṛtam
- 10
युधिष्ठिरो जितः कस्मिन्भीमश्च बलिनां वरः
इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन्संग्रामे निर्जितं पुरा
yudhiṣṭhiro jitaḥ kasminbhīmaśca balināṃ varaḥ
indraprasthaṃ tvayā kasminsaṃgrāme nirjitaṃ purā
- 11
तथैव कतमं युद्धं यस्मिन्कृष्णा जिता त्वया
एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन्रजस्वला
tathaiva katamaṃ yuddhaṃ yasminkṛṣṇā jitā tvayā
ekavastrā sabhāṃ nītā duṣṭakarmanrajasvalā
- 12
मूलम् एषां महत्कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा
कर्म कारयिथाः शूर तत्र किं विदुरो ऽब्रवीत्
mūlam eṣāṃ mahatkṛttaṃ sārārthī candanaṃ yathā
karma kārayithāḥ śūra tatra kiṃ viduro 'bravīt
- 13
यथाशक्ति मनुष्याणां शमम् आलक्षयामहे
अन्येषां चैव सत्त्वानाम् अपि कीटपिपीलिके
yathāśakti manuṣyāṇāṃ śamam ālakṣayāmahe
anyeṣāṃ caiva sattvānām api kīṭapipīlike
- 14
द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षन्तुं पाण्डवो ऽर्हति
दुःखाय धार्तराष्ट्राणां प्रादुर्भूतो धनंजयः
draupadyāstaṃ parikleśaṃ na kṣantuṃ pāṇḍavo 'rhati
duḥkhāya dhārtarāṣṭrāṇāṃ prādurbhūto dhanaṃjayaḥ
- 15
त्वं पुनः पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुम् इहेच्छसि
वैरान्तकरणो जिष्णुर्न नः शेषं करिष्यति
tvaṃ punaḥ paṇḍito bhūtvā vācaṃ vaktum ihecchasi
vairāntakaraṇo jiṣṇurna naḥ śeṣaṃ kariṣyati
- 16
नैष देवान्न गन्धर्वान्नासुरान्न च राक्षसान्
भयाद् इह न युध्येत कुन्तीपुत्रो धनंजयः
naiṣa devānna gandharvānnāsurānna ca rākṣasān
bhayād iha na yudhyeta kuntīputro dhanaṃjayaḥ
- 17
यं यम् एषो ऽभिसंक्रुद्धः संग्रामे ऽभिपतिष्यति
वृक्षं गरुडवेगेन विनिहत्य तम् एष्यति
yaṃ yam eṣo 'bhisaṃkruddhaḥ saṃgrāme 'bhipatiṣyati
vṛkṣaṃ garuḍavegena vinihatya tam eṣyati
- 18
त्वत्तो विशिष्टं वीर्येण धनुष्यमरराट्समम्
वासुदेवसमं युद्धे तं पार्थं को न पूजयेत्
tvatto viśiṣṭaṃ vīryeṇa dhanuṣyamararāṭsamam
vāsudevasamaṃ yuddhe taṃ pārthaṃ ko na pūjayet
- 19
दैवं दैवेन युध्येत मानुषेण च मानुषम्
अस्त्रेणास्त्रं समाहन्यात्को ऽर्जुनेन समः पुमान्
daivaṃ daivena yudhyeta mānuṣeṇa ca mānuṣam
astreṇāstraṃ samāhanyātko 'rjunena samaḥ pumān
- 20
पुत्राद् अनन्तरः शिष्य इति धर्मविदो विदुः
एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डवः
putrād anantaraḥ śiṣya iti dharmavido viduḥ
etenāpi nimittena priyo droṇasya pāṇḍavaḥ
- 21
यथा त्वम् अकरोर्द्यूतम् इन्द्रप्रस्थं यथाहरः
यथानैषीः सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवम्
yathā tvam akarordyūtam indraprasthaṃ yathāharaḥ
yathānaiṣīḥ sabhāṃ kṛṣṇāṃ tathā yudhyasva pāṇḍavam
- 22
अयं ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्मस्य कोविदः
दुर्द्यूतदेवी गान्धारः शकुनिर्युध्यताम् इह
ayaṃ te mātulaḥ prājñaḥ kṣatradharmasya kovidaḥ
durdyūtadevī gāndhāraḥ śakuniryudhyatām iha
- 23
नाक्षान्क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च
ज्वलतो निशितान्बाणांस्तीक्ष्णान्क्षिपति गाण्डिवम्
nākṣānkṣipati gāṇḍīvaṃ na kṛtaṃ dvāparaṃ na ca
jvalato niśitānbāṇāṃstīkṣṇānkṣipati gāṇḍivam
- 24
न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गार्ध्रपत्राः सुतेजनाः
अन्तरेष्ववतिष्ठन्ति गिरीणाम् अपि दारणाः
na hi gāṇḍīvanirmuktā gārdhrapatrāḥ sutejanāḥ
antareṣvavatiṣṭhanti girīṇām api dāraṇāḥ
- 25
अन्तकः शमनो मृत्युस्तथाग्निर्वडवामुखः
कुर्युर् एते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनंजयः
antakaḥ śamano mṛtyustathāgnirvaḍavāmukhaḥ
kuryur ete kvaciccheṣaṃ na tu kruddho dhanaṃjayaḥ
- 26
युध्यतां कामम् आचार्यो नाहं योत्स्ये धनंजयम्
मत्स्यो ह्यस्माभिर् आयोध्यो यद्यागच्छेद्गवां पदम्
yudhyatāṃ kāmam ācāryo nāhaṃ yotsye dhanaṃjayam
matsyo hyasmābhir āyodhyo yadyāgacchedgavāṃ padam

