34 shlokas
- 1
भीमसेन उवाच
धिग् अस्तु मे बाहुबलं गाण्डीवं फल्गुनस्य च
यत्ते रक्तौ पुरा भूत्वा पाणी कृतकिणावुभौ
bhīmasena uvāca
dhig astu me bāhubalaṃ gāṇḍīvaṃ phalgunasya ca
yatte raktau purā bhūtvā pāṇī kṛtakiṇāvubhau
- 2
सभायां स्म विराटस्य करोमि कदनं महत्
तत्र मां धर्मराजस्तु कटाक्षेण न्यवारयत्
तद् अहं तस्य विज्ञाय स्थित एवास्मि भामिनि
sabhāyāṃ sma virāṭasya karomi kadanaṃ mahat
tatra māṃ dharmarājastu kaṭākṣeṇa nyavārayat
tad ahaṃ tasya vijñāya sthita evāsmi bhāmini
- 3
यच्च राष्ट्रात्प्रच्यवनं कुरूणाम् अवधश्च यः
सुयोधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च
yacca rāṣṭrātpracyavanaṃ kurūṇām avadhaśca yaḥ
suyodhanasya karṇasya śakuneḥ saubalasya ca
- 4
दुःशासनस्य पापस्य यन्मया न हृतं शिरः
तन्मे दहति कल्याणि हृदि शल्यम् इवार्पितम्
मा धर्मं जहि सुश्रोणि क्रोधं जहि महामते
duḥśāsanasya pāpasya yanmayā na hṛtaṃ śiraḥ
tanme dahati kalyāṇi hṛdi śalyam ivārpitam
mā dharmaṃ jahi suśroṇi krodhaṃ jahi mahāmate
- 5
इमं च समुपालम्भं त्वत्तो राजा युधिष्ठिरः
शृणुयाद्यदि कल्याणि कृत्स्नं जह्यात्स जीवितम्
imaṃ ca samupālambhaṃ tvatto rājā yudhiṣṭhiraḥ
śṛṇuyādyadi kalyāṇi kṛtsnaṃ jahyātsa jīvitam
- 6
धनंजयो वा सुश्रोणि यमौ वा तनुमध्यमे
लोकान्तरगतेष्वेषु नाहं शक्ष्यामि जीवितुम्
dhanaṃjayo vā suśroṇi yamau vā tanumadhyame
lokāntaragateṣveṣu nāhaṃ śakṣyāmi jīvitum
- 7
सुकन्या नाम शार्याती भार्गवं च्यवनं वने
वल्मीकभूतं शाम्यन्तम् अन्वपद्यत भामिनी
sukanyā nāma śāryātī bhārgavaṃ cyavanaṃ vane
valmīkabhūtaṃ śāmyantam anvapadyata bhāminī
- 8
नाडायनी चेन्द्रसेना रूपेण यदि ते श्रुता
पतिम् अन्वचरद्वृद्धं पुरा वर्षसहस्रिणम्
nāḍāyanī cendrasenā rūpeṇa yadi te śrutā
patim anvacaradvṛddhaṃ purā varṣasahasriṇam
- 9
दुहिता जनकस्यापि वैदेही यदि ते श्रुता
पतिम् अन्वचरत्सीता महारण्यनिवासिनम्
duhitā janakasyāpi vaidehī yadi te śrutā
patim anvacaratsītā mahāraṇyanivāsinam
- 10
रक्षसा निग्रहं प्राप्य रामस्य महिषी प्रिया
क्लिश्यमानापि सुश्रोणी रामम् एवान्वपद्यत
rakṣasā nigrahaṃ prāpya rāmasya mahiṣī priyā
kliśyamānāpi suśroṇī rāmam evānvapadyata
- 11
लोपामुद्रा तथा भीरु वयोरूपसमन्विता
अगस्त्यम् अन्वयाद्धित्वा कामान्सर्वान् अमानुषान्
lopāmudrā tathā bhīru vayorūpasamanvitā
agastyam anvayāddhitvā kāmānsarvān amānuṣān
- 12
यथैताः कीर्तिता नार्यो रूपवत्यः पतिव्रताः
तथा त्वम् अपि कल्याणि सर्वैः समुदिता गुणैः
yathaitāḥ kīrtitā nāryo rūpavatyaḥ pativratāḥ
tathā tvam api kalyāṇi sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ
- 13
मादीर्घं क्षम कालं त्वं मासम् अध्यर्धसंमितम्
पूर्णे त्रयोदशे वर्षे राज्ञो राज्ञी भविष्यसि
mādīrghaṃ kṣama kālaṃ tvaṃ māsam adhyardhasaṃmitam
pūrṇe trayodaśe varṣe rājño rājñī bhaviṣyasi
- 14
द्रौपद्युवाच
आर्तयैतन्मया भीम कृतं बाष्पविमोक्षणम्
अपारयन्त्या दुःखानि न राजानम् उपालभे
draupadyuvāca
ārtayaitanmayā bhīma kṛtaṃ bāṣpavimokṣaṇam
apārayantyā duḥkhāni na rājānam upālabhe
- 15
विमुक्तेन व्यतीतेन भीमसेन महाबल
प्रत्युपस्थितकालस्य कार्यस्यानन्तरो भव
vimuktena vyatītena bhīmasena mahābala
pratyupasthitakālasya kāryasyānantaro bhava
- 16
ममेह भीम कैकेयी रूपाभिभवशङ्कया
नित्यम् उद्विजते राजा कथं नेयाद् इमाम् इति
mameha bhīma kaikeyī rūpābhibhavaśaṅkayā
nityam udvijate rājā kathaṃ neyād imām iti
- 17
तस्या विदित्वा तं भावं स्वयं चानृतदर्शनः
कीचको ऽयं सुदुष्टात्मा सदा प्रार्थयते हि माम्
tasyā viditvā taṃ bhāvaṃ svayaṃ cānṛtadarśanaḥ
kīcako 'yaṃ suduṣṭātmā sadā prārthayate hi mām
- 18
तम् अहं कुपिता भीम पुनः कोपं नियम्य च
अब्रुवं कामसंमूढम् आत्मानं रक्ष कीचक
tam ahaṃ kupitā bhīma punaḥ kopaṃ niyamya ca
abruvaṃ kāmasaṃmūḍham ātmānaṃ rakṣa kīcaka
- 19
गन्धर्वाणाम् अहं भार्या पञ्चानां महिषी प्रिया
ते त्वां निहन्युर्दुर्धर्षाः शूराः साहसकारिणः
gandharvāṇām ahaṃ bhāryā pañcānāṃ mahiṣī priyā
te tvāṃ nihanyurdurdharṣāḥ śūrāḥ sāhasakāriṇaḥ
- 20
एवम् उक्तः स दुष्टात्मा कीचकः प्रत्युवाच ह
नाहं बिभेमि सैरन्ध्रि गन्धर्वाणां शुचिस्मिते
evam uktaḥ sa duṣṭātmā kīcakaḥ pratyuvāca ha
nāhaṃ bibhemi sairandhri gandharvāṇāṃ śucismite
- 21
शतं सहस्रम् अपि वा गन्धर्वाणाम् अहं रणे
समागतं हनिष्यामि त्वं भीरु कुरु मे क्षणम्
śataṃ sahasram api vā gandharvāṇām ahaṃ raṇe
samāgataṃ haniṣyāmi tvaṃ bhīru kuru me kṣaṇam
- 22
इत्युक्ते चाब्रुवं सूतं कामातुरम् अहं पुनः
न त्वं प्रतिबलस्तेषां गन्धर्वाणां यशस्विनाम्
ityukte cābruvaṃ sūtaṃ kāmāturam ahaṃ punaḥ
na tvaṃ pratibalasteṣāṃ gandharvāṇāṃ yaśasvinām
- 23
धर्मे स्थितास्मि सततं कुलशीलसमन्विता
नेच्छामि कंचिद्वध्यन्तं तेन जीवसि कीचक
dharme sthitāsmi satataṃ kulaśīlasamanvitā
necchāmi kaṃcidvadhyantaṃ tena jīvasi kīcaka
- 24
एवम् उक्तः स दुष्टात्मा प्रहस्य स्वनवत्तदा
न तिष्ठति स्म सन्मार्गे न च धर्मं बुभूषति
evam uktaḥ sa duṣṭātmā prahasya svanavattadā
na tiṣṭhati sma sanmārge na ca dharmaṃ bubhūṣati
- 25
पापात्मा पापभावश्च कामरागवशानुगः
अविनीतश्च दुष्टात्मा प्रत्याख्यातः पुनः पुनः
दर्शने दर्शने हन्यात्तथा जह्यां च जीवितम्
pāpātmā pāpabhāvaśca kāmarāgavaśānugaḥ
avinītaśca duṣṭātmā pratyākhyātaḥ punaḥ punaḥ
darśane darśane hanyāttathā jahyāṃ ca jīvitam
- 26
तद्धर्मे यतमानानां महान्धर्मो नशिष्यति
समयं रक्षमाणानां भार्या वो न भविष्यति
taddharme yatamānānāṃ mahāndharmo naśiṣyati
samayaṃ rakṣamāṇānāṃ bhāryā vo na bhaviṣyati
- 27
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता
प्रजायां रक्ष्यमाणायाम् आत्मा भवति रक्षितः
bhāryāyāṃ rakṣyamāṇāyāṃ prajā bhavati rakṣitā
prajāyāṃ rakṣyamāṇāyām ātmā bhavati rakṣitaḥ
- 28
वदतां वर्णधर्मांश्च ब्राह्मणानां हि मे श्रुतम्
क्षत्रियस्य सदा धर्मो नान्यः शत्रुनिबर्हणात्
vadatāṃ varṇadharmāṃśca brāhmaṇānāṃ hi me śrutam
kṣatriyasya sadā dharmo nānyaḥ śatrunibarhaṇāt
- 29
पश्यतो धर्मराजस्य कीचको मां पदावधीत्
तव चैव समक्षं वै भीमसेन महाबल
paśyato dharmarājasya kīcako māṃ padāvadhīt
tava caiva samakṣaṃ vai bhīmasena mahābala
- 30
त्वया ह्यहं परित्राता तस्माद्घोराज्जटासुरात्
जयद्रथं तथैव त्वम् अजैषीर्भ्रातृभिः सह
tvayā hyahaṃ paritrātā tasmādghorājjaṭāsurāt
jayadrathaṃ tathaiva tvam ajaiṣīrbhrātṛbhiḥ saha

