58 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तां शमीम् उपसंगम्य पार्थो वैराटिम् अब्रवीत्
सुकुमारं समाज्ञातं संग्रामे नातिकोविदम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tāṃ śamīm upasaṃgamya pārtho vairāṭim abravīt
sukumāraṃ samājñātaṃ saṃgrāme nātikovidam
- 2
समादिष्टो मया क्षिप्रं धनूंष्यवहरोत्तर
नेमानि हि त्वदीयानि सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम्
samādiṣṭo mayā kṣipraṃ dhanūṃṣyavaharottara
nemāni hi tvadīyāni soḍhuṃ śakṣyanti me balam
- 3
भारं वापि गुरुं हर्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम्
मम वा बाहुविक्षेपं शत्रून् इह विजेष्यतः
bhāraṃ vāpi guruṃ hartuṃ kuñjaraṃ vā pramarditum
mama vā bāhuvikṣepaṃ śatrūn iha vijeṣyataḥ
- 4
तस्माद्भूमिंजयारोह शमीम् एतां पलाशिनीम्
अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितान्युत
tasmādbhūmiṃjayāroha śamīm etāṃ palāśinīm
asyāṃ hi pāṇḍuputrāṇāṃ dhanūṃṣi nihitānyuta
- 5
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा
ध्वजाः शराश्च शूराणां दिव्यानि कवचानि च
yudhiṣṭhirasya bhīmasya bībhatsoryamayostathā
dhvajāḥ śarāśca śūrāṇāṃ divyāni kavacāni ca
- 6
अत्र चैतन्महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम्
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्
atra caitanmahāvīryaṃ dhanuḥ pārthasya gāṇḍivam
ekaṃ śatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam
- 7
व्यायामसहम् अत्यर्थं तृणराजसमं महत्
सर्वायुधमहामात्रं शत्रुसंबाधकारकम्
vyāyāmasaham atyarthaṃ tṛṇarājasamaṃ mahat
sarvāyudhamahāmātraṃ śatrusaṃbādhakārakam
- 8
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णम् आयतम् अव्रणम्
अलं भारं गुरुं वोढुं दारुणं चारुदर्शनम्
तादृशान्येव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च
suvarṇavikṛtaṃ divyaṃ ślakṣṇam āyatam avraṇam
alaṃ bhāraṃ guruṃ voḍhuṃ dāruṇaṃ cārudarśanam
tādṛśānyeva sarvāṇi balavanti dṛḍhāni ca
- 9
उत्तर उवाच
अस्मिन्वृक्षे किलोद्बद्धं शरीरम् इति नः श्रुतम्
तद् अहं राजपुत्रः सन्स्पृशेयं पाणिना कथम्
uttara uvāca
asminvṛkṣe kilodbaddhaṃ śarīram iti naḥ śrutam
tad ahaṃ rājaputraḥ sanspṛśeyaṃ pāṇinā katham
- 10
नैवंविधं मया युक्तम् आलब्धुं क्षत्रयोनिना
महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता
naivaṃvidhaṃ mayā yuktam ālabdhuṃ kṣatrayoninā
mahatā rājaputreṇa mantrayajñavidā satā
- 11
स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहम् इवाशुचिम्
कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास्त्वं बृहन्नडे
spṛṣṭavantaṃ śarīraṃ māṃ śavavāham ivāśucim
kathaṃ vā vyavahāryaṃ vai kurvīthāstvaṃ bṛhannaḍe
- 12
बृहन्नडोवाच
व्यवहार्यश्च राजेन्द्र शुचिश्चैव भविष्यसि
धनूंष्येतानि मा भैस्त्वं शरीरं नात्र विद्यते
bṛhannaḍovāca
vyavahāryaśca rājendra śuciścaiva bhaviṣyasi
dhanūṃṣyetāni mā bhaistvaṃ śarīraṃ nātra vidyate
- 13
दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम्
कथं त्वा निन्दितं कर्म कारयेयं नृपात्मज
dāyādaṃ matsyarājasya kule jātaṃ manasvinam
kathaṃ tvā ninditaṃ karma kārayeyaṃ nṛpātmaja
- 14
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः स पार्थेन रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली
आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिर् अवशस्तदा
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ sa pārthena rathātpraskandya kuṇḍalī
āruroha śamīvṛkṣaṃ vairāṭir avaśastadā
- 15
तम् अन्वशासच्छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन्धनंजयः
परिवेष्टनम् एतेषां क्षिप्रं चैव व्यपानुद
tam anvaśāsacchatrughno rathe tiṣṭhandhanaṃjayaḥ
pariveṣṭanam eteṣāṃ kṣipraṃ caiva vyapānuda
- 16
तथा संनहनान्येषां परिमुच्य समन्ततः
अपश्यद्गाण्डिवं तत्र चतुर्भिर् अपरैः सह
tathā saṃnahanānyeṣāṃ parimucya samantataḥ
apaśyadgāṇḍivaṃ tatra caturbhir aparaiḥ saha
- 17
तेषां विमुच्यमानानां धनुषाम् अर्कवर्चसाम्
विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणाम् उदयेष्विव
teṣāṃ vimucyamānānāṃ dhanuṣām arkavarcasām
viniśceruḥ prabhā divyā grahāṇām udayeṣviva
- 18
स तेषां रूपम् आलोक्य भोगिनाम् इव जृम्भताम्
हृष्टरोमा भयोद्विग्नः क्षणेन समपद्यत
sa teṣāṃ rūpam ālokya bhoginām iva jṛmbhatām
hṛṣṭaromā bhayodvignaḥ kṣaṇena samapadyata
- 19
संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च
वैराटिर् अर्जुनं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
saṃspṛśya tāni cāpāni bhānumanti bṛhanti ca
vairāṭir arjunaṃ rājann idaṃ vacanam abravīt
- 20
उत्तर उवाच
बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन्निपातिताः
सहस्रकोटि सौवर्णाः कस्यैतद्धनुर् उत्तमम्
uttara uvāca
bindavo jātarūpasya śataṃ yasminnipātitāḥ
sahasrakoṭi sauvarṇāḥ kasyaitaddhanur uttamam
- 21
वारणा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे भासन्ति दंशिताः
सुपार्श्वं सुग्रहं चैव कस्यैतद्धनुरुत्तमम्
vāraṇā yasya sauvarṇāḥ pṛṣṭhe bhāsanti daṃśitāḥ
supārśvaṃ sugrahaṃ caiva kasyaitaddhanuruttamam
- 22
तपनीयस्य शुद्धस्य षष्टिर्यस्येन्द्रगोपकाः
पृष्ठे विभक्ताः शोभन्ते कस्यैतद्धनुर् उत्तमम्
tapanīyasya śuddhasya ṣaṣṭiryasyendragopakāḥ
pṛṣṭhe vibhaktāḥ śobhante kasyaitaddhanur uttamam
- 23
सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रयो भासन्ति दंशिताः
तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैतद्धनुर् उत्तमम्
sūryā yatra ca sauvarṇāstrayo bhāsanti daṃśitāḥ
tejasā prajvalanto hi kasyaitaddhanur uttamam
- 24
शालभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिताः
सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद्धनुर् उत्तमम्
śālabhā yatra sauvarṇāstapanīyavicitritāḥ
suvarṇamaṇicitraṃ ca kasyaitaddhanur uttamam
- 25
इमे च कस्य नाराचाः सहस्रा लोमवाहिनः
समन्तात्कलधौताग्रा उपासङ्गे हिरण्मये
ime ca kasya nārācāḥ sahasrā lomavāhinaḥ
samantātkaladhautāgrā upāsaṅge hiraṇmaye
- 26
विपाठाः पृथवः कस्य गार्ध्रपत्राः शिलाशिताः
हारिद्रवर्णाः सुनसाः पीताः सर्वायसाः शराः
vipāṭhāḥ pṛthavaḥ kasya gārdhrapatrāḥ śilāśitāḥ
hāridravarṇāḥ sunasāḥ pītāḥ sarvāyasāḥ śarāḥ
- 27
कस्यायम् असितावापः पञ्चशार्दूललक्षणः
वराहकर्णव्यामिश्रः शरान्धारयते दश
kasyāyam asitāvāpaḥ pañcaśārdūlalakṣaṇaḥ
varāhakarṇavyāmiśraḥ śarāndhārayate daśa
- 28
कस्येमे पृथवो दीर्घाः सर्वपारशवाः शराः
शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशनाः
kasyeme pṛthavo dīrghāḥ sarvapāraśavāḥ śarāḥ
śatāni sapta tiṣṭhanti nārācā rudhirāśanāḥ
- 29
कस्येमे शुकपत्राभैः पूर्वैर् अर्धैः सुवाससः
उत्तरैर् आयसैः पीतैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
kasyeme śukapatrābhaiḥ pūrvair ardhaiḥ suvāsasaḥ
uttarair āyasaiḥ pītairhemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
- 30
कस्यायं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः
वैयाघ्रकोशे निहितो हेमचित्रत्सरुर्महान्
kasyāyaṃ sāyako dīrghaḥ śilīpṛṣṭhaḥ śilīmukhaḥ
vaiyāghrakośe nihito hemacitratsarurmahān

