19 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
भीष्मे तु संग्रामशिरो विहाय पलायमाने धृतराष्ट्रपुत्रः
उच्छ्रित्य केतुं विनदन्महात्मा स्वयं विगृह्यार्जुनम् आससाद
vaiśaṃpāyana uvāca
bhīṣme tu saṃgrāmaśiro vihāya palāyamāne dhṛtarāṣṭraputraḥ
ucchritya ketuṃ vinadanmahātmā svayaṃ vigṛhyārjunam āsasāda
- 2
स भीमधन्वानम् उदग्रवीर्यं धनंजयं शत्रुगणे चरन्तम्
आकर्णपूर्णायतचोदितेन भल्लेन विव्याध ललाटमध्ये
sa bhīmadhanvānam udagravīryaṃ dhanaṃjayaṃ śatrugaṇe carantam
ākarṇapūrṇāyatacoditena bhallena vivyādha lalāṭamadhye
- 3
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाभेन सुसंशितेन
रराज राजन्महनीयकर्मा यथैकपर्वा रुचिरैकशृङ्गः
sa tena bāṇena samarpitena jāmbūnadābhena susaṃśitena
rarāja rājanmahanīyakarmā yathaikaparvā ruciraikaśṛṅgaḥ
- 4
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्बभूवासृग् अजस्रम् उष्णम्
सा तस्य जाम्बूनदपुष्पचित्रा मालेव चित्राभिविराजते स्म
athāsya bāṇena vidāritasya prādurbabhūvāsṛg ajasram uṣṇam
sā tasya jāmbūnadapuṣpacitrā māleva citrābhivirājate sma
- 5
स तेन बाणाभिहतस्तरस्वी दुर्योधनेनोद्धतमन्युवेगः
शरान् उपादाय विषाग्निकल्पान्विव्याध राजानम् अदीनसत्त्वः
sa tena bāṇābhihatastarasvī duryodhanenoddhatamanyuvegaḥ
śarān upādāya viṣāgnikalpānvivyādha rājānam adīnasattvaḥ
- 6
दुर्योधनश्चापि तम् उग्रतेजाः पार्थश्च दुर्योधनम् एकवीरः
अन्योन्यम् आजौ पुरुषप्रवीरौ समं समाजघ्नतुर् आजमीढौ
duryodhanaścāpi tam ugratejāḥ pārthaśca duryodhanam ekavīraḥ
anyonyam ājau puruṣapravīrau samaṃ samājaghnatur ājamīḍhau
- 7
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्णः
रथैश्चतुर्भिर्गजपादरक्षैः कुन्तीसुतं जिष्णुम् अथाभ्यधावत्
tataḥ prabhinnena mahāgajena mahīdharābhena punarvikarṇaḥ
rathaiścaturbhirgajapādarakṣaiḥ kuntīsutaṃ jiṣṇum athābhyadhāvat
- 8
तम् आपतन्तं त्वरितं गजेन्द्रं धनंजयः कुम्भविभागमध्ये
आकर्णपूर्णेन दृढायसेन बाणेन विव्याध महाजवेन
tam āpatantaṃ tvaritaṃ gajendraṃ dhanaṃjayaḥ kumbhavibhāgamadhye
ākarṇapūrṇena dṛḍhāyasena bāṇena vivyādha mahājavena
- 9
पार्थेन सृष्टः स तु गार्ध्रपत्र आ पुङ्खदेशात्प्रविवेश नागम्
विदार्य शैलप्रवरप्रकाशं यथाशनिः पर्वतम् इन्द्रसृष्टः
pārthena sṛṣṭaḥ sa tu gārdhrapatra ā puṅkhadeśātpraviveśa nāgam
vidārya śailapravaraprakāśaṃ yathāśaniḥ parvatam indrasṛṣṭaḥ
- 10
शरप्रतप्तः स तु नागराजः प्रवेपिताङ्गो व्यथितान्तरात्मा
संसीदमानो निपपात मह्यां वज्राहतं शृङ्गम् इवाचलस्य
śaraprataptaḥ sa tu nāgarājaḥ pravepitāṅgo vyathitāntarātmā
saṃsīdamāno nipapāta mahyāṃ vajrāhataṃ śṛṅgam ivācalasya
- 11
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद्विकर्णः सहसावतीर्य
तूर्णं पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशतेः स्यन्दनम् आरुरोह
nipātite dantivare pṛthivyāṃ trāsādvikarṇaḥ sahasāvatīrya
tūrṇaṃ padānyaṣṭaśatāni gatvā viviṃśateḥ syandanam āruroha
- 12
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवराम्बुदाभम्
तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद
nihatya nāgaṃ tu śareṇa tena vajropamenādrivarāmbudābham
tathāvidhenaiva śareṇa pārtho duryodhanaṃ vakṣasi nirbibheda
- 13
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे
गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः प्रणुन्नास्ते योधमुख्याः सहसापजग्मुः
tato gaje rājani caiva bhinne bhagne vikarṇe ca sapādarakṣe
gāṇḍīvamuktairviśikhaiḥ praṇunnāste yodhamukhyāḥ sahasāpajagmuḥ
- 14
दृष्ट्वैव बाणेन हतं तु नागं योधांश्च सर्वान्द्रवतो निशम्य
रथं समावृत्य कुरुप्रवीरो रणात्प्रदुद्राव यतो न पार्थः
dṛṣṭvaiva bāṇena hataṃ tu nāgaṃ yodhāṃśca sarvāndravato niśamya
rathaṃ samāvṛtya kurupravīro raṇātpradudrāva yato na pārthaḥ
- 15
तं भीमरूपं त्वरितं द्रवन्तं दुर्योधनं शत्रुसहो निषङ्गी
प्राक्ष्वेडयद्योद्धुमनाः किरीटी बाणेन विद्धं रुधिरं वमन्तम्
taṃ bhīmarūpaṃ tvaritaṃ dravantaṃ duryodhanaṃ śatrusaho niṣaṅgī
prākṣveḍayadyoddhumanāḥ kirīṭī bāṇena viddhaṃ rudhiraṃ vamantam
- 16
अर्जुन उवाच
विहाय कीर्तिं विपुलं यशश्च युद्धात्परावृत्य पलायसे किम्
न ते ऽद्य तूर्याणि समाहतानि यथावद् उद्यान्ति गतस्य युद्धे
arjuna uvāca
vihāya kīrtiṃ vipulaṃ yaśaśca yuddhātparāvṛtya palāyase kim
na te 'dya tūryāṇi samāhatāni yathāvad udyānti gatasya yuddhe
- 17
युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि च स्थिरो ऽस्मि
तदर्थम् आवृत्य मुखं प्रयच्छ नरेन्द्रवृत्तं स्मर धार्तराष्ट्र
yudhiṣṭhirasyāsmi nideśakārī pārthastṛtīyo yudhi ca sthiro 'smi
tadartham āvṛtya mukhaṃ prayaccha narendravṛttaṃ smara dhārtarāṣṭra
- 18
मोघं तवेदं भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात्
न हीह दुर्योधनता तवास्ति पलायमानस्य रणं विहाय
moghaṃ tavedaṃ bhuvi nāmadheyaṃ duryodhanetīha kṛtaṃ purastāt
na hīha duryodhanatā tavāsti palāyamānasya raṇaṃ vihāya
- 19
न ते पुरस्ताद् अथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम्
परैहि युद्धेन कुरुप्रवीर प्राणान्प्रियान्पाण्डवतो ऽद्य रक्ष
na te purastād atha pṛṣṭhato vā paśyāmi duryodhana rakṣitāram
paraihi yuddhena kurupravīra prāṇānpriyānpāṇḍavato 'dya rakṣa

