29 shlokas
- 1
विराट उवाच
यद्येष राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
कतमो ऽस्यार्जुनो भ्राता भीमश्च कतमो बली
virāṭa uvāca
yadyeṣa rājā kauravyaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
katamo 'syārjuno bhrātā bhīmaśca katamo balī
- 2
नकुलः सहदेवो वा द्रौपदी वा यशस्विनी
यदा द्यूते जिताः पार्था न प्राज्ञायन्त ते क्वचित्
nakulaḥ sahadevo vā draupadī vā yaśasvinī
yadā dyūte jitāḥ pārthā na prājñāyanta te kvacit
- 3
अर्जुन उवाच
य एष बल्लवो ब्रूते सूदस्तव नराधिप
एष भीमो महाबाहुर्भीमवेगपराक्रमः
arjuna uvāca
ya eṣa ballavo brūte sūdastava narādhipa
eṣa bhīmo mahābāhurbhīmavegaparākramaḥ
- 4
एष क्रोधवशान्हत्वा पर्वते गन्धमादने
सौगन्धिकानि दिव्यानि कृष्णार्थे समुपाहरत्
eṣa krodhavaśānhatvā parvate gandhamādane
saugandhikāni divyāni kṛṣṇārthe samupāharat
- 5
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम्
व्याघ्रान् ऋक्षान्वराहांश्च हतवान्स्त्रीपुरे तव
gandharva eṣa vai hantā kīcakānāṃ durātmanām
vyāghrān ṛkṣānvarāhāṃśca hatavānstrīpure tava
- 6
यश्चासीद् अश्वबन्धस्ते नकुलो ऽयं परंतपः
गोसंख्यः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ महारथौ
yaścāsīd aśvabandhaste nakulo 'yaṃ paraṃtapaḥ
gosaṃkhyaḥ sahadevaśca mādrīputrau mahārathau
- 7
शृङ्गारवेषाभरणौ रूपवन्तौ यशस्विनौ
नानारथसहस्राणां समर्थौ पुरुषर्षभौ
śṛṅgāraveṣābharaṇau rūpavantau yaśasvinau
nānārathasahasrāṇāṃ samarthau puruṣarṣabhau
- 8
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी
सैरन्ध्री द्रौपदी राजन्यत्कृते कीचका हताः
eṣā padmapalāśākṣī sumadhyā cāruhāsinī
sairandhrī draupadī rājanyatkṛte kīcakā hatāḥ
- 9
अर्जुनो ऽहं महाराज व्यक्तं ते श्रोत्रम् आगतः
भीमाद् अवरजः पार्थो यमाभ्यां चापि पूर्वजः
arjuno 'haṃ mahārāja vyaktaṃ te śrotram āgataḥ
bhīmād avarajaḥ pārtho yamābhyāṃ cāpi pūrvajaḥ
- 10
उषिताः स्म महाराज सुखं तव निवेशने
अज्ञातवासम् उषिता गर्भवास इव प्रजाः
uṣitāḥ sma mahārāja sukhaṃ tava niveśane
ajñātavāsam uṣitā garbhavāsa iva prajāḥ
- 11
वैशंपायन उवाच
यदार्जुनेन ते वीराः कथिताः पञ्च पाण्डवाः
तदार्जुनस्य वैराटिः कथयामास विक्रमम्
vaiśaṃpāyana uvāca
yadārjunena te vīrāḥ kathitāḥ pañca pāṇḍavāḥ
tadārjunasya vairāṭiḥ kathayāmāsa vikramam
- 12
अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणाम् इव केसरी
अचरद्रथवृन्देषु निघ्नंस्तेषां वरान्वरान्
ayaṃ sa dviṣatāṃ madhye mṛgāṇām iva kesarī
acaradrathavṛndeṣu nighnaṃsteṣāṃ varānvarān
- 13
अनेन विद्धो मातङ्गो महान् एकेषुणा हतः
हिरण्यकक्ष्यः संग्रामे दन्ताभ्याम् अगमन्महीम्
anena viddho mātaṅgo mahān ekeṣuṇā hataḥ
hiraṇyakakṣyaḥ saṃgrāme dantābhyām agamanmahīm
- 14
अनेन विजिता गावो जिताश्च कुरवो युधि
अस्य शङ्खप्रणादेन कर्णौ मे बधिरीकृतौ
anena vijitā gāvo jitāśca kuravo yudhi
asya śaṅkhapraṇādena karṇau me badhirīkṛtau
- 15
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मत्स्यराजः प्रतापवान्
उत्तरं प्रत्युवाचेदम् अभिपन्नो युधिष्ठिरे
tasya tadvacanaṃ śrutvā matsyarājaḥ pratāpavān
uttaraṃ pratyuvācedam abhipanno yudhiṣṭhire
- 16
प्रसादनं पाण्डवस्य प्राप्तकालं हि रोचये
उत्तरां च प्रयच्छामि पार्थाय यदि ते मतम्
prasādanaṃ pāṇḍavasya prāptakālaṃ hi rocaye
uttarāṃ ca prayacchāmi pārthāya yadi te matam
- 17
उत्तर उवाच
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम्
पूज्यन्तां पूजनार्हाश्च महाभागाश्च पाण्डवाः
uttara uvāca
arcyāḥ pūjyāśca mānyāśca prāptakālaṃ ca me matam
pūjyantāṃ pūjanārhāśca mahābhāgāśca pāṇḍavāḥ
- 18
विराट उवाच
अहं खल्वपि संग्रामे शत्रूणां वशम् आगतः
मोक्षितो भीमसेनेन गावश्च विजितास्तथा
virāṭa uvāca
ahaṃ khalvapi saṃgrāme śatrūṇāṃ vaśam āgataḥ
mokṣito bhīmasenena gāvaśca vijitāstathā
- 19
एतेषां बाहुवीर्येण यद् अस्माकं जयो मृधे
वयं सर्वे सहामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
प्रसादयामो भद्रं ते सानुजं पाण्डवर्षभम्
eteṣāṃ bāhuvīryeṇa yad asmākaṃ jayo mṛdhe
vayaṃ sarve sahāmātyāḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
prasādayāmo bhadraṃ te sānujaṃ pāṇḍavarṣabham
- 20
यद् अस्माभिर् अजानद्भिः किंचिद् उक्तो नराधिपः
क्षन्तुम् अर्हति तत्सर्वं धर्मात्मा ह्येष पाण्डवः
yad asmābhir ajānadbhiḥ kiṃcid ukto narādhipaḥ
kṣantum arhati tatsarvaṃ dharmātmā hyeṣa pāṇḍavaḥ
- 21
वैशंपायन उवाच
ततो विराटः परमाभितुष्टः समेत्य राज्ञा समयं चकार
राज्यं च सर्वं विससर्ज तस्मै सदण्डकोशं सपुरं महात्मा
vaiśaṃpāyana uvāca
tato virāṭaḥ paramābhituṣṭaḥ sametya rājñā samayaṃ cakāra
rājyaṃ ca sarvaṃ visasarja tasmai sadaṇḍakośaṃ sapuraṃ mahātmā
- 22
पाण्डवांश्च ततः सर्वान्मत्स्यराजः प्रतापवान्
धनंजयं पुरस्कृत्य दिष्ट्या दिष्ट्येति चाब्रवीत्
pāṇḍavāṃśca tataḥ sarvānmatsyarājaḥ pratāpavān
dhanaṃjayaṃ puraskṛtya diṣṭyā diṣṭyeti cābravīt
- 23
समुपाघ्राय मूर्धानं संश्लिष्य च पुनः पुनः
युधिष्ठिरं च भीमं च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
samupāghrāya mūrdhānaṃ saṃśliṣya ca punaḥ punaḥ
yudhiṣṭhiraṃ ca bhīmaṃ ca mādrīputrau ca pāṇḍavau
- 24
नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः
संप्रीयमाणो राजानं युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत्
nātṛpyaddarśane teṣāṃ virāṭo vāhinīpatiḥ
saṃprīyamāṇo rājānaṃ yudhiṣṭhiram athābravīt
- 25
दिष्ट्या भवन्तः सम्प्राप्ताः सर्वे कुशलिनो वनात्
दिष्ट्या च पारितं कृच्छ्रम् अज्ञातं वै दुरात्मभिः
diṣṭyā bhavantaḥ samprāptāḥ sarve kuśalino vanāt
diṣṭyā ca pāritaṃ kṛcchram ajñātaṃ vai durātmabhiḥ
- 26
इदं च राज्यं नः पार्था यच्चान्यद्वसु किंचन
प्रतिगृह्णन्तु तत्सर्वं कौन्तेया अविशङ्कया
idaṃ ca rājyaṃ naḥ pārthā yaccānyadvasu kiṃcana
pratigṛhṇantu tatsarvaṃ kaunteyā aviśaṅkayā
- 27
उत्तरां प्रतिगृह्णातु सव्यसाची धनंजयः
अयं ह्यौपयिको भर्ता तस्याः पुरुषसत्तमः
uttarāṃ pratigṛhṇātu savyasācī dhanaṃjayaḥ
ayaṃ hyaupayiko bhartā tasyāḥ puruṣasattamaḥ
- 28
एवम् उक्तो धर्मराजः पार्थम् ऐक्षद्धनंजयम्
ईक्षितश्चार्जुनो भ्रात्रा मत्स्यं वचनम् अब्रवीत्
evam ukto dharmarājaḥ pārtham aikṣaddhanaṃjayam
īkṣitaścārjuno bhrātrā matsyaṃ vacanam abravīt
- 29
प्रतिगृह्णाम्यहं राजन्स्नुषां दुहितरं तव
युक्तश्चावां हि संबन्धो मत्स्यभारतसत्तमौ
pratigṛhṇāmyahaṃ rājansnuṣāṃ duhitaraṃ tava
yuktaścāvāṃ hi saṃbandho matsyabhāratasattamau

