23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य गास्ता विजित्याथ धनुर्धराग्र्यः
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयातो भूयो ऽर्जुनः प्रियम् आजौ चिकीर्षन्
vaiśaṃpāyana uvāca
sa śatrusenāṃ tarasā praṇudya gāstā vijityātha dhanurdharāgryaḥ
duryodhanāyābhimukhaṃ prayāto bhūyo 'rjunaḥ priyam ājau cikīrṣan
- 2
गोषु प्रयातासु जवेन मत्स्यान्किरीटिनं कृतकार्यं च मत्वा
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं कुरुप्रवीराः सहसाभिपेतुः
goṣu prayātāsu javena matsyānkirīṭinaṃ kṛtakāryaṃ ca matvā
duryodhanāyābhimukhaṃ prayāntaṃ kurupravīrāḥ sahasābhipetuḥ
- 3
तेषाम् अनीकानि बहूनि गाढं व्यूढानि दृष्ट्वा बहुलध्वजानि
मत्स्यस्य पुत्रं द्विषतां निहन्ता वैराटिम् आमन्त्र्य ततो ऽभ्युवाच
teṣām anīkāni bahūni gāḍhaṃ vyūḍhāni dṛṣṭvā bahuladhvajāni
matsyasya putraṃ dviṣatāṃ nihantā vairāṭim āmantrya tato 'bhyuvāca
- 4
एतेन तूर्णं प्रतिपादयेमाञ्श्वेतान्हयान्काञ्चनरश्मियोक्त्रान्
जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्नम् आसादयैतद्रथसिंहवृन्दम्
etena tūrṇaṃ pratipādayemāñśvetānhayānkāñcanaraśmiyoktrān
javena sarveṇa kuru prayatnam āsādayaitadrathasiṃhavṛndam
- 5
गजो गजेनेव मया दुरात्मा यो योद्धुम् आकाङ्क्षति सूतपुत्रः
तम् एव मां प्रापय राजपुत्र दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्
gajo gajeneva mayā durātmā yo yoddhum ākāṅkṣati sūtaputraḥ
tam eva māṃ prāpaya rājaputra duryodhanāpāśrayajātadarpam
- 6
स तैर्हयैर्वातजवैर्बृहद्भिः पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्ष्यैः
विध्वंसयंस्तद्रथिनाम् अनीकं ततो ऽवहत्पाण्डवम् आजिमध्ये
sa tairhayairvātajavairbṛhadbhiḥ putro virāṭasya suvarṇakakṣyaiḥ
vidhvaṃsayaṃstadrathinām anīkaṃ tato 'vahatpāṇḍavam ājimadhye
- 7
तं चित्रसेनो विशिखैर्विपाठैः संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्च
प्रत्युद्ययुर्भारतम् आपतन्तं महारथाः कर्णम् अभीप्समानाः
taṃ citraseno viśikhairvipāṭhaiḥ saṃgrāmajicchatrusaho jayaśca
pratyudyayurbhāratam āpatantaṃ mahārathāḥ karṇam abhīpsamānāḥ
- 8
ततः स तेषां पुरुषप्रवीरः शरासनार्चिः शरवेगतापः
व्रातान्रथानाम् अदहत्स मन्युर्वनं यथाग्निः कुरुपुंगवानाम्
tataḥ sa teṣāṃ puruṣapravīraḥ śarāsanārciḥ śaravegatāpaḥ
vrātānrathānām adahatsa manyurvanaṃ yathāgniḥ kurupuṃgavānām
- 9
तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थं विकर्णो ऽतिरथं रथेन
विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजम् आससाद
tasmiṃstu yuddhe tumule pravṛtte pārthaṃ vikarṇo 'tirathaṃ rathena
vipāṭhavarṣeṇa kurupravīro bhīmena bhīmānujam āsasāda
- 10
ततो विकर्णस्य धनुर्विकृष्य जाम्बूनदाग्र्योपचितं दृढज्यम्
अपातयद्ध्वजम् अस्य प्रमथ्य छिन्नध्वजः सो ऽप्यपयाज्जवेन
tato vikarṇasya dhanurvikṛṣya jāmbūnadāgryopacitaṃ dṛḍhajyam
apātayaddhvajam asya pramathya chinnadhvajaḥ so 'pyapayājjavena
- 11
तं शात्रवाणां गणबाधितारं कर्माणि कुर्वाणम् अमानुषाणि
शत्रुंतपः कोपम् अमृष्यमाणः समर्पयत्कूर्मनखेन पार्थम्
taṃ śātravāṇāṃ gaṇabādhitāraṃ karmāṇi kurvāṇam amānuṣāṇi
śatruṃtapaḥ kopam amṛṣyamāṇaḥ samarpayatkūrmanakhena pārtham
- 12
स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम्
शत्रुंतपं पञ्चभिर् आशु विद्ध्वा ततो ऽस्य सूतं दशभिर्जघान
sa tena rājñātirathena viddho vigāhamāno dhvajinīṃ kurūṇām
śatruṃtapaṃ pañcabhir āśu viddhvā tato 'sya sūtaṃ daśabhirjaghāna
- 13
ततः स विद्धो भरतर्षभेण बाणेन गात्रावरणातिगेन
गतासुर् आजौ निपपात भूमौ नगो नगाग्राद् इव वातरुग्णः
tataḥ sa viddho bharatarṣabheṇa bāṇena gātrāvaraṇātigena
gatāsur ājau nipapāta bhūmau nago nagāgrād iva vātarugṇaḥ
- 14
रथर्षभास्ते तु रथर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः
चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि
ratharṣabhāste tu ratharṣabheṇa vīrā raṇe vīratareṇa bhagnāḥ
cakampire vātavaśena kāle prakampitānīva mahāvanāni
- 15
हतास्तु पार्थेन नरप्रवीरा भूमौ युवानः सुषुपुः सुवेषाः
वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः पराजिता वासवजेन संख्ये
सुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा नागा यथा हैमवताः प्रवृद्धाः
hatāstu pārthena narapravīrā bhūmau yuvānaḥ suṣupuḥ suveṣāḥ
vasupradā vāsavatulyavīryāḥ parājitā vāsavajena saṃkhye
suvarṇakārṣṇāyasavarmanaddhā nāgā yathā haimavatāḥ pravṛddhāḥ
- 16
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन्गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः
चचार संख्ये प्रदिशो दिशश्च दहन्न् इवाग्निर्वनम् आतपान्ते
tathā sa śatrūnsamare vinighnangāṇḍīvadhanvā puruṣapravīraḥ
cacāra saṃkhye pradiśo diśaśca dahann ivāgnirvanam ātapānte
- 17
प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वात्यनिलो नुदन्खे
तथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी चचार संख्ये ऽतिरथो रथेन
prakīrṇaparṇāni yathā vasante viśātayitvātyanilo nudankhe
tathā sapatnānvikirankirīṭī cacāra saṃkhye 'tiratho rathena
- 18
शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य वैकर्तनभ्रातुर् अदीनसत्त्वः
एकेन संग्रामजितः शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली
śoṇāśvavāhasya hayānnihatya vaikartanabhrātur adīnasattvaḥ
ekena saṃgrāmajitaḥ śareṇa śiro jahārātha kirīṭamālī
- 19
तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यम् अथाददानः
प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो महर्षभं व्याघ्र इवाभ्यधावत्
tasminhate bhrātari sūtaputro vaikartano vīryam athādadānaḥ
pragṛhya dantāviva nāgarājo maharṣabhaṃ vyāghra ivābhyadhāvat
- 20
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कैर्वैकर्तनः शीघ्रम् उपाजघान
विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वान्विराटपुत्रं च शरैर्निजघ्ने
sa pāṇḍavaṃ dvādaśabhiḥ pṛṣatkairvaikartanaḥ śīghram upājaghāna
vivyādha gātreṣu hayāṃśca sarvānvirāṭaputraṃ ca śarairnijaghne
- 21
स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः प्रगृह्य भल्लान्निशितान्निषङ्गात्
आकर्णपूर्णं च धनुर्विकृष्य विव्याध बाणैर् अथ सूतपुत्रम्
sa hastinevābhihato gajendraḥ pragṛhya bhallānniśitānniṣaṅgāt
ākarṇapūrṇaṃ ca dhanurvikṛṣya vivyādha bāṇair atha sūtaputram
- 22
अथास्य बाहूरुशिरोललाटं ग्रीवां रथाङ्गानि परावमर्दी
स्थितस्य बाणैर्युधि निर्बिभेद गाण्डीवमुक्तैर् अशनिप्रकाशैः
athāsya bāhūruśirolalāṭaṃ grīvāṃ rathāṅgāni parāvamardī
sthitasya bāṇairyudhi nirbibheda gāṇḍīvamuktair aśaniprakāśaiḥ
- 23
स पार्थमुक्तैर्विशिखैः प्रणुन्नो गजो गजेनेव जितस्तरस्वी
विहाय संग्रामशिरः प्रयातो वैकर्तनः पाण्डवबाणतप्तः
sa pārthamuktairviśikhaiḥ praṇunno gajo gajeneva jitastarasvī
vihāya saṃgrāmaśiraḥ prayāto vaikartanaḥ pāṇḍavabāṇataptaḥ

