67 shlokas
- 1
भीमसेन उवाच
तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे
अद्य तं सूदयिष्यामि कीचकं सहबान्धवम्
bhīmasena uvāca
tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣase
adya taṃ sūdayiṣyāmi kīcakaṃ sahabāndhavam
- 2
अस्याः प्रदोषे शर्वर्याः कुरुष्वानेन संगमम्
दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते
asyāḥ pradoṣe śarvaryāḥ kuruṣvānena saṃgamam
duḥkhaṃ śokaṃ ca nirdhūya yājñaseni śucismite
- 3
यैषा नर्तनशाला वै मत्स्यराजेन कारिता
दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्
yaiṣā nartanaśālā vai matsyarājena kāritā
divātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti yathāgṛham
- 4
तत्रास्ति शयनं भीरु दृढाङ्गं सुप्रतिष्ठितम्
तत्रास्य दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान्
tatrāsti śayanaṃ bhīru dṛḍhāṅgaṃ supratiṣṭhitam
tatrāsya darśayiṣyāmi pūrvapretānpitāmahān
- 5
यथा च त्वां न पश्येयुः कुर्वाणां तेन संविदम्
कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि यथा संनिहितो भवेत्
yathā ca tvāṃ na paśyeyuḥ kurvāṇāṃ tena saṃvidam
kuryāstathā tvaṃ kalyāṇi yathā saṃnihito bhavet
- 6
वैशंपायन उवाच
तथा तौ कथयित्वा तु बाष्पम् उत्सृज्य दुःखितौ
रात्रिशेषं तद् अत्युग्रं धारयामासतुर्हृदा
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā tau kathayitvā tu bāṣpam utsṛjya duḥkhitau
rātriśeṣaṃ tad atyugraṃ dhārayāmāsaturhṛdā
- 7
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातर् उत्थाय कीचकः
गत्वा राजकुलायैव द्रौपदीम् इदम् अब्रवीत्
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ prātar utthāya kīcakaḥ
gatvā rājakulāyaiva draupadīm idam abravīt
- 8
सभायां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदाहनम्
न चैवालभथास्त्राणम् अभिपन्ना बलीयसा
sabhāyāṃ paśyato rājñaḥ pātayitvā padāhanam
na caivālabhathāstrāṇam abhipannā balīyasā
- 9
प्रवादेन हि मत्स्यानां राजा नाम्नायम् उच्यते
अहम् एव हि मत्स्यानां राजा वै वाहिनीपतिः
pravādena hi matsyānāṃ rājā nāmnāyam ucyate
aham eva hi matsyānāṃ rājā vai vāhinīpatiḥ
- 10
सा सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि ते
अह्नाय तव सुश्रोणि शतं निष्कान्ददाम्यहम्
sā sukhaṃ pratipadyasva dāso bhīru bhavāmi te
ahnāya tava suśroṇi śataṃ niṣkāndadāmyaham
- 11
दासीशतं च ते दद्यां दासानाम् अपि चापरम्
रथं चाश्वतरीयुक्तम् अस्तु नौ भीरु संगमः
dāsīśataṃ ca te dadyāṃ dāsānām api cāparam
rathaṃ cāśvatarīyuktam astu nau bhīru saṃgamaḥ
- 12
द्रौपद्युवाच
एकं मे समयं त्वद्य प्रतिपद्यस्व कीचक
न त्वां सखा वा भ्राता वा जानीयात्संगतं मया
draupadyuvāca
ekaṃ me samayaṃ tvadya pratipadyasva kīcaka
na tvāṃ sakhā vā bhrātā vā jānīyātsaṃgataṃ mayā
- 13
अवबोधाद्धि भीतास्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम्
एवं मे प्रतिजानीहि ततो ऽहं वशगा तव
avabodhāddhi bhītāsmi gandharvāṇāṃ yaśasvinām
evaṃ me pratijānīhi tato 'haṃ vaśagā tava
- 14
कीचक उवाच
एवम् एतत्करिष्यामि यथा सुश्रोणि भाषसे
एको भद्रे गमिष्यामि शून्यम् आवसथं तव
kīcaka uvāca
evam etatkariṣyāmi yathā suśroṇi bhāṣase
eko bhadre gamiṣyāmi śūnyam āvasathaṃ tava
- 15
समागमार्थं रम्भोरु त्वया मदनमोहितः
यथा त्वां नावभोत्स्यन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः
samāgamārthaṃ rambhoru tvayā madanamohitaḥ
yathā tvāṃ nāvabhotsyanti gandharvāḥ sūryavarcasaḥ
- 16
द्रौपद्युवाच
यद् इदं नर्तनागारं मत्स्यराजेन कारितम्
दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्
draupadyuvāca
yad idaṃ nartanāgāraṃ matsyarājena kāritam
divātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti yathāgṛham
- 17
तमिस्रे तत्र गच्छेथा गन्धर्वास्तन्न जानते
तत्र दोषः परिहृतो भविष्यति न संशयः
tamisre tatra gacchethā gandharvāstanna jānate
tatra doṣaḥ parihṛto bhaviṣyati na saṃśayaḥ
- 18
वैशंपायन उवाच
तम् अर्थं प्रतिजल्पन्त्याः कृष्णायाः कीचकेन ह
दिवसार्धं समभवन्मासेनैव समं नृप
vaiśaṃpāyana uvāca
tam arthaṃ pratijalpantyāḥ kṛṣṇāyāḥ kīcakena ha
divasārdhaṃ samabhavanmāsenaiva samaṃ nṛpa
- 19
कीचको ऽथ गृहं गत्वा भृशं हर्षपरिप्लुतः
सैरन्ध्रीरूपिणं मूढो मृत्युं तं नावबुद्धवान्
kīcako 'tha gṛhaṃ gatvā bhṛśaṃ harṣapariplutaḥ
sairandhrīrūpiṇaṃ mūḍho mṛtyuṃ taṃ nāvabuddhavān
- 20
गन्धाभरणमाल्येषु व्यासक्तः स विशेषतः
अलंचकार सो ऽत्मानं सत्वरः काममोहितः
gandhābharaṇamālyeṣu vyāsaktaḥ sa viśeṣataḥ
alaṃcakāra so 'tmānaṃ satvaraḥ kāmamohitaḥ
- 21
तस्य तत्कुर्वतः कर्म कालो दीर्घ इवाभवत्
अनुचिन्तयतश्चापि ताम् एवायतलोचनाम्
tasya tatkurvataḥ karma kālo dīrgha ivābhavat
anucintayataścāpi tām evāyatalocanām
- 22
आसीद् अभ्यधिका चास्य श्रीः श्रियं प्रमुमुक्षतः
निर्वाणकाले दीपस्य वर्तीम् इव दिधक्षतः
āsīd abhyadhikā cāsya śrīḥ śriyaṃ pramumukṣataḥ
nirvāṇakāle dīpasya vartīm iva didhakṣataḥ
- 23
कृतसंप्रत्ययस्तत्र कीचकः काममोहितः
नाजानाद्दिवसं यान्तं चिन्तयानः समागमम्
kṛtasaṃpratyayastatra kīcakaḥ kāmamohitaḥ
nājānāddivasaṃ yāntaṃ cintayānaḥ samāgamam
- 24
ततस्तु द्रौपदी गत्वा तदा भीमं महानसे
उपातिष्ठत कल्याणी कौरव्यं पतिम् अन्तिकात्
tatastu draupadī gatvā tadā bhīmaṃ mahānase
upātiṣṭhata kalyāṇī kauravyaṃ patim antikāt
- 25
तम् उवाच सुकेशान्ता कीचकस्य मया कृतः
संगमो नर्तनागारे यथावोचः परंतप
tam uvāca sukeśāntā kīcakasya mayā kṛtaḥ
saṃgamo nartanāgāre yathāvocaḥ paraṃtapa
- 26
शून्यं स नर्तनागारम् आगमिष्यति कीचकः
एको निशि महाबाहो कीचकं तं निषूदय
śūnyaṃ sa nartanāgāram āgamiṣyati kīcakaḥ
eko niśi mahābāho kīcakaṃ taṃ niṣūdaya
- 27
तं सूतपुत्रं कौन्तेय कीचकं मददर्पितम्
गत्वा त्वं नर्तनागारं निर्जीवं कुरु पाण्डव
taṃ sūtaputraṃ kaunteya kīcakaṃ madadarpitam
gatvā tvaṃ nartanāgāraṃ nirjīvaṃ kuru pāṇḍava
- 28
दर्पाच्च सूतपुत्रो ऽसौ गन्धर्वान् अवमन्यते
तं त्वं प्रहरतां श्रेष्ठ नडं नाग इवोद्धर
darpācca sūtaputro 'sau gandharvān avamanyate
taṃ tvaṃ praharatāṃ śreṣṭha naḍaṃ nāga ivoddhara
- 29
अश्रु दुःखाभिभूताया मम मार्जस्व भारत
आत्मनश्चैव भद्रं ते कुरु मानं कुलस्य च
aśru duḥkhābhibhūtāyā mama mārjasva bhārata
ātmanaścaiva bhadraṃ te kuru mānaṃ kulasya ca
- 30
भीमसेन उवाच
स्वागतं ते वरारोहे यन्मा वेदयसे प्रियम्
न ह्यस्य कंचिद् इच्छामि सहायं वरवर्णिनि
bhīmasena uvāca
svāgataṃ te varārohe yanmā vedayase priyam
na hyasya kaṃcid icchāmi sahāyaṃ varavarṇini

