46 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स राजधान्या निर्याय वैराटिः पृथिवींजयः
प्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः
vaiśaṃpāyana uvāca
sa rājadhānyā niryāya vairāṭiḥ pṛthivīṃjayaḥ
prayāhītyabravītsūtaṃ yatra te kuravo gatāḥ
- 2
समवेतान्कुरून्यावज्जिगीषून् अवजित्य वै
गाश्चैषां क्षिप्रम् आदाय पुनर् आयामि स्वं पुरम्
samavetānkurūnyāvajjigīṣūn avajitya vai
gāścaiṣāṃ kṣipram ādāya punar āyāmi svaṃ puram
- 3
ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनः
ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः
आलिखन्त इवाकाशम् ऊहुः काञ्चनमालिनः
tatastāṃścodayāmāsa sadaśvānpāṇḍunandanaḥ
te hayā narasiṃhena coditā vātaraṃhasaḥ
ālikhanta ivākāśam ūhuḥ kāñcanamālinaḥ
- 4
नातिदूरम् अथो यात्वा मत्स्यपुत्रधनंजयौ
अवेक्षेताम् अमित्रघ्नौ कुरूणां बलिनां बलम्
श्मशानम् अभितो गत्वा आससाद कुरून् अथ
nātidūram atho yātvā matsyaputradhanaṃjayau
avekṣetām amitraghnau kurūṇāṃ balināṃ balam
śmaśānam abhito gatvā āsasāda kurūn atha
- 5
तद् अनीकं महत्तेषां विबभौ सागरस्वनम्
सर्पमाणम् इवाकाशे वनं बहुलपादपम्
tad anīkaṃ mahatteṣāṃ vibabhau sāgarasvanam
sarpamāṇam ivākāśe vanaṃ bahulapādapam
- 7
तद् अनीकं महद्दृष्ट्वा गजाश्वरथसंकुलम्
कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शांतनवेन च
tad anīkaṃ mahaddṛṣṭvā gajāśvarathasaṃkulam
karṇaduryodhanakṛpairguptaṃ śāṃtanavena ca
- 8
द्रोणेन च सपुत्रेण महेष्वासेन धीमता
हृष्टरोमा भयोद्विग्नः पार्थं वैराटिर् अब्रवीत्
droṇena ca saputreṇa maheṣvāsena dhīmatā
hṛṣṭaromā bhayodvignaḥ pārthaṃ vairāṭir abravīt
- 9
नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे
बहुप्रवीरम् अत्युग्रं देवैर् अपि दुरासदम्
प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि कुरुसैन्यम् अनन्तकम्
notsahe kurubhiryoddhuṃ romaharṣaṃ hi paśya me
bahupravīram atyugraṃ devair api durāsadam
pratiyoddhuṃ na śakṣyāmi kurusainyam anantakam
- 10
नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम्
रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्
दृष्ट्वैव हि परान् आजावात्मा प्रव्यथतीव मे
nāśaṃse bhāratīṃ senāṃ praveṣṭuṃ bhīmakārmukām
rathanāgāśvakalilāṃ pattidhvajasamākulām
dṛṣṭvaiva hi parān ājāvātmā pravyathatīva me
- 11
यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिः
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो ऽथ बाह्लिकः
yatra droṇaśca bhīṣmaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ
aśvatthāmā vikarṇaśca somadatto 'tha bāhlikaḥ
- 12
दुर्योधनस्तथा वीरो राजा च रथिनां वरः
द्युतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः
duryodhanastathā vīro rājā ca rathināṃ varaḥ
dyutimanto maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ
- 13
दृष्ट्वैव हि कुरून् एतान्व्यूढानीकान्प्रहारिणः
हृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम
dṛṣṭvaiva hi kurūn etānvyūḍhānīkānprahāriṇaḥ
hṛṣitāni ca romāṇi kaśmalaṃ cāgataṃ mama
- 14
वैशंपायन उवाच
अवियातो वियातस्य मौर्ख्याद्धूर्तस्य पश्यतः
परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः
vaiśaṃpāyana uvāca
aviyāto viyātasya maurkhyāddhūrtasya paśyataḥ
paridevayate mandaḥ sakāśe savyasācinaḥ
- 15
त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये संप्रणिधाय माम्
सर्वां सेनाम् उपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः
trigartānme pitā yātaḥ śūnye saṃpraṇidhāya mām
sarvāṃ senām upādāya na me santīha sainikāḥ
- 16
सो ऽहम् एको बहून्बालः कृतास्त्रान् अकृतश्रमः
प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि निवर्तस्व बृहन्नडे
so 'ham eko bahūnbālaḥ kṛtāstrān akṛtaśramaḥ
pratiyoddhuṃ na śakṣyāmi nivartasva bṛhannaḍe
- 17
अर्जुन उवाच
भयेन दीनरूपो ऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः
न च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे
arjuna uvāca
bhayena dīnarūpo 'si dviṣatāṃ harṣavardhanaḥ
na ca tāvatkṛtaṃ kiṃcitparaiḥ karma raṇājire
- 18
स्वयम् एव च माम् आत्थ वह मां कौरवान्प्रति
सो ऽहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः
svayam eva ca mām āttha vaha māṃ kauravānprati
so 'haṃ tvāṃ tatra neṣyāmi yatraite bahulā dhvajāḥ
- 19
मध्यम् आमिषगृध्राणां कुरूणाम् आततायिनाम्
नेष्यामि त्वां महाबाहो पृथिव्याम् अपि युध्यताम्
madhyam āmiṣagṛdhrāṇāṃ kurūṇām ātatāyinām
neṣyāmi tvāṃ mahābāho pṛthivyām api yudhyatām
- 20
तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च
कत्थमानो ऽभिनिर्याय किमर्थं न युयुत्ससे
tathā strīṣu pratiśrutya pauruṣaṃ puruṣeṣu ca
katthamāno 'bhiniryāya kimarthaṃ na yuyutsase
- 21
न चेद्विजित्य गास्तास्त्वं गृहान्वै प्रतियास्यसि
प्रहसिष्यन्ति वीर त्वां नरा नार्यश्च संगताः
na cedvijitya gāstāstvaṃ gṛhānvai pratiyāsyasi
prahasiṣyanti vīra tvāṃ narā nāryaśca saṃgatāḥ
- 22
अहम् अप्यत्र सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि
न हि शक्ष्याम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति
aham apyatra sairandhryā stutaḥ sārathyakarmaṇi
na hi śakṣyāmyanirjitya gāḥ prayātuṃ puraṃ prati
- 23
स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन तेन च
कथं न युध्येयम् अहं कुरून्सर्वान्स्थिरो भव
stotreṇa caiva sairandhryāstava vākyena tena ca
kathaṃ na yudhyeyam ahaṃ kurūnsarvānsthiro bhava
- 24
उत्तर उवाच
कामं हरन्तु मत्स्यानां भूयांसं कुरवो धनम्
प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वापि बृहन्नडे
uttara uvāca
kāmaṃ harantu matsyānāṃ bhūyāṃsaṃ kuravo dhanam
prahasantu ca māṃ nāryo narā vāpi bṛhannaḍe
- 25
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली
त्यक्त्वा मानं स मन्दात्मा विसृज्य सशरं धनुः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā prādravadbhīto rathātpraskandya kuṇḍalī
tyaktvā mānaṃ sa mandātmā visṛjya saśaraṃ dhanuḥ
- 26
बृहन्नडोवाच
नैष पूर्वैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम्
श्रेयस्ते मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम्
bṛhannaḍovāca
naiṣa pūrvaiḥ smṛto dharmaḥ kṣatriyasya palāyanam
śreyaste maraṇaṃ yuddhe na bhītasya palāyanam
- 27
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा तु कौन्तेयः सो ऽवप्लुत्य रथोत्तमात्
तम् अन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनंजयः
दीर्घां वेणीं विधुन्वानः साधु रक्ते च वाससी
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tu kaunteyaḥ so 'vaplutya rathottamāt
tam anvadhāvaddhāvantaṃ rājaputraṃ dhanaṃjayaḥ
dīrghāṃ veṇīṃ vidhunvānaḥ sādhu rakte ca vāsasī
- 28
विधूय वेणीं धावन्तम् अजानन्तो ऽर्जुनं तदा
सैनिकाः प्राहसन्केचित्तथारूपम् अवेक्ष्य तम्
vidhūya veṇīṃ dhāvantam ajānanto 'rjunaṃ tadā
sainikāḥ prāhasankecittathārūpam avekṣya tam
- 29
तं शीघ्रम् अभिधावन्तं सम्प्रेक्ष्य कुरवो ऽब्रुवन्
क एष वेषप्रच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः
taṃ śīghram abhidhāvantaṃ samprekṣya kuravo 'bruvan
ka eṣa veṣapracchanno bhasmaneva hutāśanaḥ
- 30
किंचिद् अस्य यथा पुंसः किंचिद् अस्य यथा स्त्रियः
सारूप्यम् अर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च
kiṃcid asya yathā puṃsaḥ kiṃcid asya yathā striyaḥ
sārūpyam arjunasyeva klībarūpaṃ bibharti ca
- 31
तद् एवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ
तद्वद् एवास्य विक्रान्तं नायम् अन्यो धनंजयात्
tad evaitacchirogrīvaṃ tau bāhū parighopamau
tadvad evāsya vikrāntaṃ nāyam anyo dhanaṃjayāt

