41 shlokas
- 1
कीचक उवाच
स्वागतं ते सुकेशान्ते सुव्युष्टा रजनी मम
स्वामिनी त्वम् अनुप्राप्ता प्रकुरुष्व मम प्रियम्
kīcaka uvāca
svāgataṃ te sukeśānte suvyuṣṭā rajanī mama
svāminī tvam anuprāptā prakuruṣva mama priyam
- 2
सुवर्णमालाः कम्बूश्च कुण्डले परिहाटके
आहरन्तु च वस्त्राणि कौशिकान्यजिनानि च
suvarṇamālāḥ kambūśca kuṇḍale parihāṭake
āharantu ca vastrāṇi kauśikānyajināni ca
- 3
अस्ति मे शयनं शुभ्रं त्वदर्थम् उपकल्पितम्
एहि तत्र मया सार्धं पिबस्व मधुमाधवीम्
asti me śayanaṃ śubhraṃ tvadartham upakalpitam
ehi tatra mayā sārdhaṃ pibasva madhumādhavīm
- 4
द्रौपद्युवाच
अप्रैषीद्राजपुत्री मां सुराहारीं तवान्तिकम्
पानम् आनय मे क्षिप्रं पिपासा मेति चाब्रवीत्
draupadyuvāca
apraiṣīdrājaputrī māṃ surāhārīṃ tavāntikam
pānam ānaya me kṣipraṃ pipāsā meti cābravīt
- 5
कीचक उवाच
अन्या भद्रे नयिष्यन्ति राजपुत्र्याः परिस्रुतम्
kīcaka uvāca
anyā bhadre nayiṣyanti rājaputryāḥ parisrutam
- 6
वैशंपायन उवाच
इत्येनां दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत्
सा गृहीता विधुन्वाना भूमावाक्षिप्य कीचकम्
सभां शरणम् आधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityenāṃ dakṣiṇe pāṇau sūtaputraḥ parāmṛśat
sā gṛhītā vidhunvānā bhūmāvākṣipya kīcakam
sabhāṃ śaraṇam ādhāvadyatra rājā yudhiṣṭhiraḥ
- 7
तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत्
अथैनां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदावधीत्
tāṃ kīcakaḥ pradhāvantīṃ keśapakṣe parāmṛśat
athaināṃ paśyato rājñaḥ pātayitvā padāvadhīt
- 8
ततो यो ऽसौ तदार्केण राक्षसः संनियोजितः
स कीचकम् अपोवाह वातवेगेन भारत
tato yo 'sau tadārkeṇa rākṣasaḥ saṃniyojitaḥ
sa kīcakam apovāha vātavegena bhārata
- 9
स पपात ततो भूमौ रक्षोबलसमाहतः
विघूर्णमानो निश्चेष्टश्छिन्नमूल इव द्रुमः
sa papāta tato bhūmau rakṣobalasamāhataḥ
vighūrṇamāno niśceṣṭaśchinnamūla iva drumaḥ
- 10
तां चासीनौ ददृशतुर्भीमसेनयुधिष्ठिरौ
अमृष्यमाणौ कृष्णायाः कीचकेन पदा वधम्
tāṃ cāsīnau dadṛśaturbhīmasenayudhiṣṭhirau
amṛṣyamāṇau kṛṣṇāyāḥ kīcakena padā vadham
- 11
तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः
दन्तैर्दन्तांस्तदा रोषान्निष्पिपेष महामनाः
tasya bhīmo vadhaprepsuḥ kīcakasya durātmanaḥ
dantairdantāṃstadā roṣānniṣpipeṣa mahāmanāḥ
- 12
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्नाद् अङ्गुष्ठं तस्य धर्मराट्
प्रबोधनभयाद्राजन्भीमस्य प्रत्यषेधयत्
athāṅguṣṭhenāvamṛdnād aṅguṣṭhaṃ tasya dharmarāṭ
prabodhanabhayādrājanbhīmasya pratyaṣedhayat
- 13
सा सभाद्वारम् आसाद्य रुदती मत्स्यम् अब्रवीत्
अवेक्षमाणा सुश्रोणी पतींस्तान्दीनचेतसः
sā sabhādvāram āsādya rudatī matsyam abravīt
avekṣamāṇā suśroṇī patīṃstāndīnacetasaḥ
- 14
आकारम् अभिरक्षन्ती प्रतिज्ञां धर्मसंहिताम्
दह्यमानेव रौद्रेण चक्षुषा द्रुपदात्मजा
ākāram abhirakṣantī pratijñāṃ dharmasaṃhitām
dahyamāneva raudreṇa cakṣuṣā drupadātmajā
- 15
द्रौपद्युवाच
येषां वैरी न स्वपिति पदा भूमिम् उपस्पृशन्
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
draupadyuvāca
yeṣāṃ vairī na svapiti padā bhūmim upaspṛśan
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padāvadhīt
- 16
ये दद्युर्न च याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
ye dadyurna ca yāceyurbrahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padāvadhīt
- 17
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयते ऽनिशम्
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
yeṣāṃ dundubhinirghoṣo jyāghoṣaḥ śrūyate 'niśam
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padāvadhīt
- 18
ये ते तेजस्विनो दान्ता बलवन्तो ऽभिमानिनः
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
ye te tejasvino dāntā balavanto 'bhimāninaḥ
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padāvadhīt
- 19
सर्वलोकम् इमं हन्युर्धर्मपाशसितास्तु ये
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
sarvalokam imaṃ hanyurdharmapāśasitāstu ye
teṣāṃ māṃ māninīṃ bhāryāṃ sūtaputraḥ padāvadhīt
- 20
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम्
चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्व नु ते ऽद्य महारथाः
śaraṇaṃ ye prapannānāṃ bhavanti śaraṇārthinām
caranti loke pracchannāḥ kva nu te 'dya mahārathāḥ
- 21
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम्
मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तो ऽमितौजसः
kathaṃ te sūtaputreṇa vadhyamānāṃ priyāṃ satīm
marṣayanti yathā klībā balavanto 'mitaujasaḥ
- 22
क्व नु तेषाम् अमर्षश्च वीर्यं तेजश्च वर्तते
न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्मना
kva nu teṣām amarṣaśca vīryaṃ tejaśca vartate
na parīpsanti ye bhāryāṃ vadhyamānāṃ durātmanā
- 23
मयात्र शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणम्
यः पश्यन्मां मर्षयति वध्यमानाम् अनागसम्
mayātra śakyaṃ kiṃ kartuṃ virāṭe dharmadūṣaṇam
yaḥ paśyanmāṃ marṣayati vadhyamānām anāgasam
- 24
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके
दस्यूनाम् इव धर्मस्ते न हि संसदि शोभते
na rājanrājavatkiṃcitsamācarasi kīcake
dasyūnām iva dharmaste na hi saṃsadi śobhate
- 25
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन
सभासदो ऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते
na kīcakaḥ svadharmastho na ca matsyaḥ kathaṃcana
sabhāsado 'pyadharmajñā ya imaṃ paryupāsate
- 26
नोपालभे त्वां नृपते विराट जनसंसदि
नाहम् एतेन युक्ता वै हन्तुं मत्स्य तवान्तिके
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकस्य व्यतिक्रमम्
nopālabhe tvāṃ nṛpate virāṭa janasaṃsadi
nāham etena yuktā vai hantuṃ matsya tavāntike
sabhāsadastu paśyantu kīcakasya vyatikramam
- 27
विराट उवाच
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोर् अहम्
अर्थतत्त्वम् अविज्ञाय किं नु स्यात्कुशलं मम
virāṭa uvāca
parokṣaṃ nābhijānāmi vigrahaṃ yuvayor aham
arthatattvam avijñāya kiṃ nu syātkuśalaṃ mama
- 28
वैशंपायन उवाच
ततस्तु सभ्या विज्ञाय कृष्णां भूयो ऽभ्यपूजयन्
साधु साध्विति चाप्याहुः कीचकं च व्यगर्हयन्
vaiśaṃpāyana uvāca
tatastu sabhyā vijñāya kṛṣṇāṃ bhūyo 'bhyapūjayan
sādhu sādhviti cāpyāhuḥ kīcakaṃ ca vyagarhayan
- 29
सभ्या ऊचुः
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्याद् आयतेक्षणा
परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन
sabhyā ūcuḥ
yasyeyaṃ cārusarvāṅgī bhāryā syād āyatekṣaṇā
paro lābhaśca tasya syānna sa śocetkadācana
- 30
वैशंपायन उवाच
एवं संपूजयंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः
युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आसजत्
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ saṃpūjayaṃstatra kṛṣṇāṃ prekṣya sabhāsadaḥ
yudhiṣṭhirasya kopāttu lalāṭe sveda āsajat

