19 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अथ संगम्य सर्वे तु कौरवाणां महारथाः
अर्जुनं सहिता यत्ताः प्रत्ययुध्यन्त भारत
vaiśaṃpāyana uvāca
atha saṃgamya sarve tu kauravāṇāṃ mahārathāḥ
arjunaṃ sahitā yattāḥ pratyayudhyanta bhārata
- 2
स सायकमयैर्जालैः सर्वतस्तान्महारथान्
प्राच्छादयद् अमेयात्मा नीहार इव पर्वतान्
sa sāyakamayairjālaiḥ sarvatastānmahārathān
prācchādayad ameyātmā nīhāra iva parvatān
- 3
नदद्भिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः
भेरीशङ्खनिनादैश्च स शब्दस्तुमुलो ऽभवत्
nadadbhiśca mahānāgairheṣamāṇaiśca vājibhiḥ
bherīśaṅkhaninādaiśca sa śabdastumulo 'bhavat
- 4
नराश्वकायान्निर्भिद्य लोहानि कवचानि च
पार्थस्य शरजालानि विनिष्पेतुः सहस्रशः
narāśvakāyānnirbhidya lohāni kavacāni ca
pārthasya śarajālāni viniṣpetuḥ sahasraśaḥ
- 5
त्वरमाणः शरान् अस्यन्पाण्डवः स बभौ रणे
मध्यंदिनगतो ऽर्चिष्माञ्शरदीव दिवाकरः
tvaramāṇaḥ śarān asyanpāṇḍavaḥ sa babhau raṇe
madhyaṃdinagato 'rciṣmāñśaradīva divākaraḥ
- 6
उपप्लवन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः
upaplavanta vitrastā rathebhyo rathinastadā
sādinaścāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ
- 7
शरैः संताड्यमानानां कवचानां महात्मनाम्
ताम्रराजतलोहानां प्रादुरासीन्महास्वनः
śaraiḥ saṃtāḍyamānānāṃ kavacānāṃ mahātmanām
tāmrarājatalohānāṃ prādurāsīnmahāsvanaḥ
- 8
छन्नम् आयोधनं सर्वं शरीरैर्गतचेतसाम्
गजाश्वसादिभिस्तत्र शितबाणात्तजीवितैः
channam āyodhanaṃ sarvaṃ śarīrairgatacetasām
gajāśvasādibhistatra śitabāṇāttajīvitaiḥ
- 9
रथोपस्थाभिपतितैर् आस्तृता मानवैर्मही
प्रनृत्यद् इव संग्रामे चापहस्तो धनंजयः
rathopasthābhipatitair āstṛtā mānavairmahī
pranṛtyad iva saṃgrāme cāpahasto dhanaṃjayaḥ
- 10
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
त्रस्तानि सर्वभूतानि व्यगच्छन्त महाहवात्
śrutvā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
trastāni sarvabhūtāni vyagacchanta mahāhavāt
- 11
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजानि च
पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि रणमूर्धनि
kuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇi jātarūpasrajāni ca
patitāni sma dṛśyante śirāṃsi raṇamūrdhani
- 12
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः
सहस्ताभरणैश्चान्यैः प्रच्छन्ना भाति मेदिनी
viśikhonmathitairgātrairbāhubhiśca sakārmukaiḥ
sahastābharaṇaiścānyaiḥ pracchannā bhāti medinī
- 13
शिरसां पात्यमानानाम् अन्तरा निशितैः शरैः
अश्मवृष्टिर् इवाकाशाद् अभवद्भरतर्षभ
śirasāṃ pātyamānānām antarā niśitaiḥ śaraiḥ
aśmavṛṣṭir ivākāśād abhavadbharatarṣabha
- 14
दर्शयित्वा तथात्मानं रौद्रं रुद्रपराक्रमः
अवरुद्धश्चरन्पार्थो दशवर्षाणि त्रीणि च
क्रोधाग्निम् उत्सृजद्घोरं धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः
darśayitvā tathātmānaṃ raudraṃ rudraparākramaḥ
avaruddhaścaranpārtho daśavarṣāṇi trīṇi ca
krodhāgnim utsṛjadghoraṃ dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ
- 15
तस्य तद्दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चैव पराक्रमम्
सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः
tasya taddahataḥ sainyaṃ dṛṣṭvā caiva parākramam
sarve śāntiparā yodhā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ
- 16
वित्रासयित्वा तत्सैन्यं द्रावयित्वा महारथान्
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठः पर्यवर्तत भारत
vitrāsayitvā tatsainyaṃ drāvayitvā mahārathān
arjuno jayatāṃ śreṣṭhaḥ paryavartata bhārata
- 17
प्रावर्तयन्नदीं घोरां शोणितौघतरङ्गिणीम्
अस्थिशैवलसंबाधां युगान्ते कालनिर्मिताम्
prāvartayannadīṃ ghorāṃ śoṇitaughataraṅgiṇīm
asthiśaivalasaṃbādhāṃ yugānte kālanirmitām
- 18
शरचापप्लवां घोरां मांसशोणितकर्दमाम्
महारथमहाद्वीपां शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाम्
चकार महतीं पार्थो नदीम् उत्तरशोणिताम्
śaracāpaplavāṃ ghorāṃ māṃsaśoṇitakardamām
mahārathamahādvīpāṃ śaṅkhadundubhinisvanām
cakāra mahatīṃ pārtho nadīm uttaraśoṇitām
- 19
आददानस्य हि शरान्संधाय च विमुञ्चतः
विकर्षतश्च गाण्डीवं न किंचिद्दृश्यते ऽन्तरम्
ādadānasya hi śarānsaṃdhāya ca vimuñcataḥ
vikarṣataśca gāṇḍīvaṃ na kiṃciddṛśyate 'ntaram

