23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
उत्तरं सारथिं कृत्वा शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम्
आयुधं सर्वम् आदाय ततः प्रायाद्धनंजयः
vaiśaṃpāyana uvāca
uttaraṃ sārathiṃ kṛtvā śamīṃ kṛtvā pradakṣiṇam
āyudhaṃ sarvam ādāya tataḥ prāyāddhanaṃjayaḥ
- 2
ध्वजं सिंहं रथात्तस्माद् अपनीय महारथः
प्रणिधाय शमीमूले प्रायाद् उत्तरसारथिः
dhvajaṃ siṃhaṃ rathāttasmād apanīya mahārathaḥ
praṇidhāya śamīmūle prāyād uttarasārathiḥ
- 3
दैवीं मायां रथे युक्त्वा विहितां विश्वकर्मणा
काञ्चनं सिंहलाङ्गूलं ध्वजं वानरलक्षणम्
daivīṃ māyāṃ rathe yuktvā vihitāṃ viśvakarmaṇā
kāñcanaṃ siṃhalāṅgūlaṃ dhvajaṃ vānaralakṣaṇam
- 4
मनसा चिन्तयामास प्रसादं पावकस्य च
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ध्वजे भूतान्यचोदयत्
manasā cintayāmāsa prasādaṃ pāvakasya ca
sa ca taccintitaṃ jñātvā dhvaje bhūtānyacodayat
- 5
सपताकं विचित्राङ्गं सोपासङ्गं महारथः
रथम् आस्थाय बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः
sapatākaṃ vicitrāṅgaṃ sopāsaṅgaṃ mahārathaḥ
ratham āsthāya bībhatsuḥ kaunteyaḥ śvetavāhanaḥ
- 6
बद्धासिः सतनुत्राणः प्रगृहीतशरासनः
ततः प्रायाद् उदीचीं स कपिप्रवरकेतनः
baddhāsiḥ satanutrāṇaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ
tataḥ prāyād udīcīṃ sa kapipravaraketanaḥ
- 7
स्वनवन्तं महाशङ्खं बलवान् अरिमर्दनः
प्राधमद्बलम् आस्थाय द्विषतां लोमहर्षणम्
svanavantaṃ mahāśaṅkhaṃ balavān arimardanaḥ
prādhamadbalam āsthāya dviṣatāṃ lomaharṣaṇam
- 8
ततस्ते जवना धुर्या जानुभ्याम् अगमन्महीम्
उत्तरश्चापि संत्रस्तो रथोपस्थ उपाविशत्
tataste javanā dhuryā jānubhyām agamanmahīm
uttaraścāpi saṃtrasto rathopastha upāviśat
- 9
संस्थाप्य चाश्वान्कौन्तेयः समुद्यम्य च रश्मिभिः
उत्तरं च परिष्वज्य समाश्वासयद् अर्जुनः
saṃsthāpya cāśvānkaunteyaḥ samudyamya ca raśmibhiḥ
uttaraṃ ca pariṣvajya samāśvāsayad arjunaḥ
- 10
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियो ऽसि परंतप
कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि
mā bhaistvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyo 'si paraṃtapa
kathaṃ puruṣaśārdūla śatrumadhye viṣīdasi
- 11
श्रुतास्ते शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः
कुञ्जराणां च नदतां व्यूढानीकेषु तिष्ठताम्
śrutāste śaṅkhaśabdāśca bherīśabdāśca puṣkalāḥ
kuñjarāṇāṃ ca nadatāṃ vyūḍhānīkeṣu tiṣṭhatām
- 12
स त्वं कथम् इहानेन शङ्खशब्देन भीषितः
विषण्णरूपो वित्रस्तः पुरुषः प्राकृतो यथा
sa tvaṃ katham ihānena śaṅkhaśabdena bhīṣitaḥ
viṣaṇṇarūpo vitrastaḥ puruṣaḥ prākṛto yathā
- 13
उत्तर उवाच
श्रुता मे शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः
कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु तिष्ठताम्
uttara uvāca
śrutā me śaṅkhaśabdāśca bherīśabdāśca puṣkalāḥ
kuñjarāṇāṃ ca ninadā vyūḍhānīkeṣu tiṣṭhatām
- 14
नैवंविधः शङ्खशब्दः पुरा जातु मया श्रुतः
ध्वजस्य चापि रूपं मे दृष्टपूर्वं न हीदृशम्
धनुषश्चैव निर्घोषः श्रुतपूर्वो न मे क्वचित्
naivaṃvidhaḥ śaṅkhaśabdaḥ purā jātu mayā śrutaḥ
dhvajasya cāpi rūpaṃ me dṛṣṭapūrvaṃ na hīdṛśam
dhanuṣaścaiva nirghoṣaḥ śrutapūrvo na me kvacit
- 15
अस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च
रथस्य च निनादेन मनो मुह्यति मे भृशम्
asya śaṅkhasya śabdena dhanuṣo nisvanena ca
rathasya ca ninādena mano muhyati me bhṛśam
- 16
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा हृदयं व्यथतीव मे
ध्वजेन पिहिताः सर्वा दिशो न प्रतिभान्ति मे
गाण्डीवस्य च शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ
vyākulāśca diśaḥ sarvā hṛdayaṃ vyathatīva me
dhvajena pihitāḥ sarvā diśo na pratibhānti me
gāṇḍīvasya ca śabdena karṇau me badhirīkṛtau
- 17
अर्जुन उवाच
एकान्ते रथम् आस्थाय पद्भ्यां त्वम् अवपीडय
दृढं च रश्मीन्संयच्छ शङ्खं ध्मास्याम्यहं पुनः
arjuna uvāca
ekānte ratham āsthāya padbhyāṃ tvam avapīḍaya
dṛḍhaṃ ca raśmīnsaṃyaccha śaṅkhaṃ dhmāsyāmyahaṃ punaḥ
- 18
वैशंपायन उवाच
तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च
गाण्डीवस्य च घोषेण पृथिवी समकम्पत
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya śaṅkhasya śabdena rathanemisvanena ca
gāṇḍīvasya ca ghoṣeṇa pṛthivī samakampata
- 19
द्रोण उवाच
यथा रथस्य निर्घोषो यथा शङ्ख उदीर्यते
कम्पते च यथा भूमिर्नैषो ऽन्यः सव्यसाचिनः
droṇa uvāca
yathā rathasya nirghoṣo yathā śaṅkha udīryate
kampate ca yathā bhūmirnaiṣo 'nyaḥ savyasācinaḥ
- 20
शस्त्राणि न प्रकाशन्ते न प्रहृष्यन्ति वाजिनः
अग्नयश्च न भासन्ते समिद्धास्तन्न शोभनम्
śastrāṇi na prakāśante na prahṛṣyanti vājinaḥ
agnayaśca na bhāsante samiddhāstanna śobhanam
- 21
प्रत्यादित्यं च नः सर्वे मृगा घोरप्रवादिनः
ध्वजेषु च निलीयन्ते वायसास्तन्न शोभनम्
शकुनाश्चापसव्या नो वेदयन्ति महद्भयम्
pratyādityaṃ ca naḥ sarve mṛgā ghorapravādinaḥ
dhvajeṣu ca nilīyante vāyasāstanna śobhanam
śakunāścāpasavyā no vedayanti mahadbhayam
- 22
गोमायुर् एष सेनाया रुवन्मध्ये ऽनुधावति
अनाहतश्च निष्क्रान्तो महद्वेदयते भयम्
भवतां रोमकूपाणि प्रहृष्टान्युपलक्षये
gomāyur eṣa senāyā ruvanmadhye 'nudhāvati
anāhataśca niṣkrānto mahadvedayate bhayam
bhavatāṃ romakūpāṇi prahṛṣṭānyupalakṣaye
- 23
पराभूता च वः सेना न कश्चिद्योद्धुम् इच्छति
विवर्णमुखभूयिष्ठाः सर्वे योधा विचेतसः
गाः संप्रस्थाप्य तिष्ठामो व्यूढानीकाः प्रहारिणः
parābhūtā ca vaḥ senā na kaścidyoddhum icchati
vivarṇamukhabhūyiṣṭhāḥ sarve yodhā vicetasaḥ
gāḥ saṃprasthāpya tiṣṭhāmo vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ

