19 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
कलांशास्तात युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि च
अर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा
bhīṣma uvāca
kalāṃśāstāta yujyante muhūrtāśca dināni ca
ardhamāsāśca māsāśca nakṣatrāṇi grahāstathā
- 2
ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपि
एवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते
ṛtavaścāpi yujyante tathā saṃvatsarā api
evaṃ kālavibhāgena kālacakraṃ pravartate
- 3
तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात्
पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावुपजायतः
teṣāṃ kālātirekeṇa jyotiṣāṃ ca vyatikramāt
pañcame pañcame varṣe dvau māsāvupajāyataḥ
- 4
तेषाम् अभ्यधिका मासाः पञ्च द्वादश च क्षपाः
त्रयोदशानां वर्षाणाम् इति मे वर्तते मतिः
teṣām abhyadhikā māsāḥ pañca dvādaśa ca kṣapāḥ
trayodaśānāṃ varṣāṇām iti me vartate matiḥ
- 5
सर्वं यथावच्चरितं यद्यद् एभिः परिश्रुतम्
एवम् एतद्ध्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुर् आगतः
sarvaṃ yathāvaccaritaṃ yadyad ebhiḥ pariśrutam
evam etaddhruvaṃ jñātvā tato bībhatsur āgataḥ
- 6
सर्वे चैव महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाः
येषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मे ऽपराध्नुयुः
sarve caiva mahātmānaḥ sarve dharmārthakovidāḥ
yeṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā kasmāddharme 'parādhnuyuḥ
- 7
अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम्
न चापि केवलं राज्यम् इच्छेयुस्ते ऽनुपायतः
alubdhāścaiva kaunteyāḥ kṛtavantaśca duṣkaram
na cāpi kevalaṃ rājyam iccheyuste 'nupāyataḥ
- 8
तदैव ते हि विक्रान्तुम् ईषुः कौरवनन्दनाः
धर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात्
tadaiva te hi vikrāntum īṣuḥ kauravanandanāḥ
dharmapāśanibaddhāstu na celuḥ kṣatriyavratāt
- 9
यच्चानृत इति ख्यायेद्यच्च गच्छेत्पराभवम्
वृणुयुर्मरणं पार्था नानृतत्वं कथंचन
yaccānṛta iti khyāyedyacca gacchetparābhavam
vṛṇuyurmaraṇaṃ pārthā nānṛtatvaṃ kathaṃcana
- 10
प्राप्ते तु काले प्राप्तव्यं नोत्सृजेयुर्नरर्षभाः
अपि वज्रभृता गुप्तं तथावीर्या हि पाण्डवाः
prāpte tu kāle prāptavyaṃ notsṛjeyurnararṣabhāḥ
api vajrabhṛtā guptaṃ tathāvīryā hi pāṇḍavāḥ
- 11
प्रतियुध्याम समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम्
तस्माद्यद् अत्र कल्याणं लोके सद्भिर् अनुष्ठितम्
तत्संविधीयतां क्षिप्रं मा नो ह्यर्थो ऽतिगात्परान्
pratiyudhyāma samare sarvaśastrabhṛtāṃ varam
tasmādyad atra kalyāṇaṃ loke sadbhir anuṣṭhitam
tatsaṃvidhīyatāṃ kṣipraṃ mā no hyartho 'tigātparān
- 12
न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिद् अपि कौरव
एकान्तसिद्धिं राजेन्द्र सम्प्राप्तश्च धनंजयः
na hi paśyāmi saṃgrāme kadācid api kaurava
ekāntasiddhiṃ rājendra samprāptaśca dhanaṃjayaḥ
- 13
सम्प्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौ
अवश्यम् एकं स्पृशतो दृष्टम् एतद् असंशयम्
sampravṛtte tu saṃgrāme bhāvābhāvau jayājayau
avaśyam ekaṃ spṛśato dṛṣṭam etad asaṃśayam
- 14
तस्माद्युद्धावचरिकं कर्म वा धर्मसंहितम्
क्रियताम् आशु राजेन्द्र सम्प्राप्तो हि धनंजयः
tasmādyuddhāvacarikaṃ karma vā dharmasaṃhitam
kriyatām āśu rājendra samprāpto hi dhanaṃjayaḥ
- 15
दुर्योधन उवाच
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवानां पितामह
युद्धावचारिकं यत्तु तच्छीघ्रं संविधीयताम्
duryodhana uvāca
nāhaṃ rājyaṃ pradāsyāmi pāṇḍavānāṃ pitāmaha
yuddhāvacārikaṃ yattu tacchīghraṃ saṃvidhīyatām
- 16
भीष्म उवाच
अत्र या मामकी बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते
क्षिप्रं बलचतुर्भागं गृह्य गच्छ पुरं प्रति
ततो ऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु
bhīṣma uvāca
atra yā māmakī buddhiḥ śrūyatāṃ yadi rocate
kṣipraṃ balacaturbhāgaṃ gṛhya gaccha puraṃ prati
tato 'paraścaturbhāgo gāḥ samādāya gacchatu
- 17
वयं त्वर्धेन सैन्येन प्रतियोत्स्याम पाण्डवम्
मत्स्यं वा पुनर् आयातम् अथ वापि शतक्रतुम्
vayaṃ tvardhena sainyena pratiyotsyāma pāṇḍavam
matsyaṃ vā punar āyātam atha vāpi śatakratum
- 18
आचार्यो मध्यतस्तिष्ठत्वश्वत्थामा तु सव्यतः
कृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम्
ācāryo madhyatastiṣṭhatvaśvatthāmā tu savyataḥ
kṛpaḥ śāradvato dhīmānpārśvaṃ rakṣatu dakṣiṇam
- 19
अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितः
अहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन्
agrataḥ sūtaputrastu karṇastiṣṭhatu daṃśitaḥ
ahaṃ sarvasya sainyasya paścātsthāsyāmi pālayan

