27 shlokas
- 1
राक्षस्युवाच
जरा नामास्मि भद्रं ते राक्षसी कामरूपिणी
तव वेश्मनि राजेन्द्र पूजिता न्यवसं सुखम्
गृहे गृहे मनुष्याणां नित्यं तिष्ठति राक्षसी
गृहदेवीति नाम्ना वै पुरा सृष्टा स्वयंभुवा
दानवानां विनाशाय स्थापिता दिव्यरूपिणी
यो मां भक्त्या लिखेत्कुड्ये सपुत्रां यौवनान्विताम्
गृहे तस्य भवेद्वृद्धिर् अन्यथा क्षयम् आप्नुयात्
त्वद्गृहे तिष्ठमाना तु पूजिताहं सदा विभो
लिखिता चैव कुड्येषु पुत्रैर्बहुभिर् आवृता
गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः सुपूजिता
rākṣasyuvāca
jarā nāmāsmi bhadraṃ te rākṣasī kāmarūpiṇī
tava veśmani rājendra pūjitā nyavasaṃ sukham
gṛhe gṛhe manuṣyāṇāṃ nityaṃ tiṣṭhati rākṣasī
gṛhadevīti nāmnā vai purā sṛṣṭā svayaṃbhuvā
dānavānāṃ vināśāya sthāpitā divyarūpiṇī
yo māṃ bhaktyā likhetkuḍye saputrāṃ yauvanānvitām
gṛhe tasya bhavedvṛddhir anyathā kṣayam āpnuyāt
tvadgṛhe tiṣṭhamānā tu pūjitāhaṃ sadā vibho
likhitā caiva kuḍyeṣu putrairbahubhir āvṛtā
gandhapuṣpaistathā dhūpairbhakṣyairbhojyaiḥ supūjitā
- 2
साहं प्रत्युपकारार्थं चिन्तयन्त्यनिशं नृप
तवेमे पुत्रशकले दृष्टवत्यस्मि धार्मिक
sāhaṃ pratyupakārārthaṃ cintayantyaniśaṃ nṛpa
taveme putraśakale dṛṣṭavatyasmi dhārmika
- 3
संश्लेषिते मया दैवात्कुमारः समपद्यत
तव भाग्यैर्महाराज हेतुमात्रम् अहं त्विह
मेरुं वा खादितुं शक्ता किं पुनस्तव बालकम्
गृहसम्पूजनात्तुष्ट्या मया प्रत्यर्पितस्तव
तस्य बालस्य यत्कृत्यं तत्कुरुष्व नराधिप
मम नाम्ना च लोके ऽस्मिन्ख्यात एव भविष्यति
saṃśleṣite mayā daivātkumāraḥ samapadyata
tava bhāgyairmahārāja hetumātram ahaṃ tviha
meruṃ vā khādituṃ śaktā kiṃ punastava bālakam
gṛhasampūjanāttuṣṭyā mayā pratyarpitastava
tasya bālasya yatkṛtyaṃ tatkuruṣva narādhipa
mama nāmnā ca loke 'sminkhyāta eva bhaviṣyati
- 4
कृष्ण उवाच
एवम् उक्त्वा तु सा राजंस्तत्रैवान्तरधीयत
स गृह्य च कुमारं तं प्राविशत्स्वगृहं नृपः
kṛṣṇa uvāca
evam uktvā tu sā rājaṃstatraivāntaradhīyata
sa gṛhya ca kumāraṃ taṃ prāviśatsvagṛhaṃ nṛpaḥ
- 5
तस्य बालस्य यत्कृत्यं तच्चकार नृपस्तदा
आज्ञापयच्च राक्षस्या मागधेषु महोत्सवम्
tasya bālasya yatkṛtyaṃ taccakāra nṛpastadā
ājñāpayacca rākṣasyā māgadheṣu mahotsavam
- 6
तस्य नामाकरोत्तत्र प्रजापतिसमः पिता
जरया संधितो यस्माज्जरासंधस्ततो ऽभवत्
tasya nāmākarottatra prajāpatisamaḥ pitā
jarayā saṃdhito yasmājjarāsaṃdhastato 'bhavat
- 7
सो ऽवर्धत महातेजा मगधाधिपतेः सुतः
प्रमाणबलसम्पन्नो हुताहुतिर् इवानलः
मागधो बलसम्पन्नो हुतीर् इवानलः
मातापित्रोर्नन्दिकरः शुक्लपक्षे यथा शशी
एवं स ववृधे राजन्कुमारः पुष्करेक्षणः
कालेन महता चापि यौवनस्थो बभूव ह
so 'vardhata mahātejā magadhādhipateḥ sutaḥ
pramāṇabalasampanno hutāhutir ivānalaḥ
māgadho balasampanno hutīr ivānalaḥ
mātāpitrornandikaraḥ śuklapakṣe yathā śaśī
evaṃ sa vavṛdhe rājankumāraḥ puṣkarekṣaṇaḥ
kālena mahatā cāpi yauvanastho babhūva ha
- 8
कस्यचित्त्वथ कालस्य पुनर् एव महातपाः
मगधान् उपचक्राम भगवांश्चण्डकौशिकः
kasyacittvatha kālasya punar eva mahātapāḥ
magadhān upacakrāma bhagavāṃścaṇḍakauśikaḥ
- 9
तस्यागमनसंहृष्टः सामात्यः सपुरःसरः
सभार्यः सह पुत्रेण निर्जगाम बृहद्रथः
tasyāgamanasaṃhṛṣṭaḥ sāmātyaḥ sapuraḥsaraḥ
sabhāryaḥ saha putreṇa nirjagāma bṛhadrathaḥ
- 10
पाद्यार्घ्याचमनीयैस्तम् अर्चयामास भारत
स नृपो राज्यसहितं पुत्रं चास्मै न्यवेदयत्
pādyārghyācamanīyaistam arcayāmāsa bhārata
sa nṛpo rājyasahitaṃ putraṃ cāsmai nyavedayat
- 11
प्रतिगृह्य तु तां पूजां पार्थिवाद्भगवान् ऋषिः
उवाच मागधं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ pārthivādbhagavān ṛṣiḥ
uvāca māgadhaṃ rājanprahṛṣṭenāntarātmanā
- 12
सर्वम् एतन्मया राजन्विज्ञातं ज्ञानचक्षुषा
पुत्रस्तु शृणु राजेन्द्र यादृशो ऽयं भविष्यति
अस्य रूपं च सत्त्वं च बलम् ऊर्जितम् एव च
एष श्रिया समुदितः पुत्रस्तव न संशयः
प्रापयिष्यति तत्सर्वं विक्रमेण समन्वितः
sarvam etanmayā rājanvijñātaṃ jñānacakṣuṣā
putrastu śṛṇu rājendra yādṛśo 'yaṃ bhaviṣyati
asya rūpaṃ ca sattvaṃ ca balam ūrjitam eva ca
eṣa śriyā samuditaḥ putrastava na saṃśayaḥ
prāpayiṣyati tatsarvaṃ vikrameṇa samanvitaḥ
- 13
अस्य वीर्यवतो वीर्यं नानुयास्यन्ति पार्थिवाः
पततो वैनतेयस्य गतिम् अन्ये यथा खगाः
विनाशम् उपयास्यन्ति ये चास्य परिपन्थिनः
देवैर् अपि विसृष्टानि शस्त्राण्यस्य महीपते
न रुजं जनयिष्यन्ति गिरेर् इव नदीरयाः
asya vīryavato vīryaṃ nānuyāsyanti pārthivāḥ
patato vainateyasya gatim anye yathā khagāḥ
vināśam upayāsyanti ye cāsya paripanthinaḥ
devair api visṛṣṭāni śastrāṇyasya mahīpate
na rujaṃ janayiṣyanti girer iva nadīrayāḥ
- 14
सर्वमूर्धाभिषिक्तानाम् एष मूर्ध्नि ज्वलिष्यति
सर्वेषां निष्प्रभकरो ज्योतिषाम् इव भास्करः
sarvamūrdhābhiṣiktānām eṣa mūrdhni jvaliṣyati
sarveṣāṃ niṣprabhakaro jyotiṣām iva bhāskaraḥ
- 15
एनम् आसाद्य राजानः समृद्धबलवाहनाः
विनाशम् उपयास्यन्ति शलभा इव पावकम्
enam āsādya rājānaḥ samṛddhabalavāhanāḥ
vināśam upayāsyanti śalabhā iva pāvakam
- 16
एष श्रियं समुदितां सर्वराज्ञां ग्रहीष्यति
वर्षास्विवोद्धतजला नदीर्नदनदीपतिः
eṣa śriyaṃ samuditāṃ sarvarājñāṃ grahīṣyati
varṣāsvivoddhatajalā nadīrnadanadīpatiḥ
- 17
एष धारयिता सम्यक्चातुर्वर्ण्यं महाबलः
शुभाशुभम् इव स्फीता सर्वसस्यधरा धरा
श्रियं समुदिताः सर्वे भविष्यन्ति नराधिपाः
eṣa dhārayitā samyakcāturvarṇyaṃ mahābalaḥ
śubhāśubham iva sphītā sarvasasyadharā dharā
śriyaṃ samuditāḥ sarve bhaviṣyanti narādhipāḥ
- 18
अस्याज्ञावशगाः सर्वे भविष्यन्ति नराधिपाः
सर्वभूतात्मभूतस्य वायोर् इव शरीरिणः
asyājñāvaśagāḥ sarve bhaviṣyanti narādhipāḥ
sarvabhūtātmabhūtasya vāyor iva śarīriṇaḥ
- 19
एष रुद्रं महादेवं त्रिपुरान्तकरं हरम्
सर्वलोकेष्वतिबलः स्वयं द्रक्ष्यति मागधः
eṣa rudraṃ mahādevaṃ tripurāntakaraṃ haram
sarvalokeṣvatibalaḥ svayaṃ drakṣyati māgadhaḥ
- 20
एवं ब्रुवन्न् एव मुनिः स्वकार्यार्थं विचिन्तयन्
विसर्जयामास नृपं बृहद्रथम् अथारिहन्
evaṃ bruvann eva muniḥ svakāryārthaṃ vicintayan
visarjayāmāsa nṛpaṃ bṛhadratham athārihan
- 21
प्रविश्य नगरं चैव ज्ञातिसंबन्धिभिर्वृतः
अभिषिच्य जरासंधं मगधाधिपतिस्तदा
बृहद्रथो नरपतिः परां निर्वृतिम् आययौ
praviśya nagaraṃ caiva jñātisaṃbandhibhirvṛtaḥ
abhiṣicya jarāsaṃdhaṃ magadhādhipatistadā
bṛhadratho narapatiḥ parāṃ nirvṛtim āyayau
- 22
अभिषिक्ते जरासंधे तदा राजा बृहद्रथः
पत्नीद्वयेनानुगतस्तपोवनरतो ऽभवत्
abhiṣikte jarāsaṃdhe tadā rājā bṛhadrathaḥ
patnīdvayenānugatastapovanarato 'bhavat
- 23
तपोवनस्थे पितरि मातृभ्यां सह भारत
जरासंधः स्ववीर्येण पार्थिवान् अकरोद्वशे
tapovanasthe pitari mātṛbhyāṃ saha bhārata
jarāsaṃdhaḥ svavīryeṇa pārthivān akarodvaśe
- 24
अथ दीर्घस्य कालस्य तपोवनगतो नृपः
सभार्यः स्वर्गम् अगमत्तपस्तप्त्वा बृहद्रथः
जरासंधो ऽपि नृपतिर्यथोक्तं कौशिकेन तत्
वरप्रदानम् अखिलं प्राप्य राज्यम् अपालयत्
निहते वासुदेवेन तदा कंसे महीपतौ
जातो वै वैरनिर्बन्धः कृष्णेन सह तस्य वै
भ्रामयित्वा शतगुणम् एकोनं येन भारत
गदा क्षिप्ता बलवता मागधेन गिरिव्रजात्
तिष्ठतो मथुरायां वै कृष्णस्याद्भुतकर्मणः
एकोनयोजनशते सा पपात गदा शुभा
दृष्ट्वा पौरैस्तदा सम्यग्गदा चैव निवेदिता
गदावसानं तत्ख्यातं मथुरायां समीपतः
atha dīrghasya kālasya tapovanagato nṛpaḥ
sabhāryaḥ svargam agamattapastaptvā bṛhadrathaḥ
jarāsaṃdho 'pi nṛpatiryathoktaṃ kauśikena tat
varapradānam akhilaṃ prāpya rājyam apālayat
nihate vāsudevena tadā kaṃse mahīpatau
jāto vai vairanirbandhaḥ kṛṣṇena saha tasya vai
bhrāmayitvā śataguṇam ekonaṃ yena bhārata
gadā kṣiptā balavatā māgadhena girivrajāt
tiṣṭhato mathurāyāṃ vai kṛṣṇasyādbhutakarmaṇaḥ
ekonayojanaśate sā papāta gadā śubhā
dṛṣṭvā pauraistadā samyaggadā caiva niveditā
gadāvasānaṃ tatkhyātaṃ mathurāyāṃ samīpataḥ
- 25
तस्यास्तां हंसडिभकाव् अशस्त्रनिधनाव् उभौ
मन्त्रे मतिमतां श्रेष्ठौ युद्धशास्त्रविशारदौ
हते चैव मया कंसे सहंसडिभके तदा
जरासंधस्य दुहिता रोदते पार्श्वतः पितुः
ततो वैरं विनिर्बद्धं मया तस्य च भारत
tasyāstāṃ haṃsaḍibhakāv aśastranidhanāv ubhau
mantre matimatāṃ śreṣṭhau yuddhaśāstraviśāradau
hate caiva mayā kaṃse sahaṃsaḍibhake tadā
jarāsaṃdhasya duhitā rodate pārśvataḥ pituḥ
tato vairaṃ vinirbaddhaṃ mayā tasya ca bhārata
- 26
यौ तौ मया ते कथितौ पूर्वम् एव महाबलौ
त्रयस्त्रयाणां लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः
yau tau mayā te kathitau pūrvam eva mahābalau
trayastrayāṇāṃ lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ
- 27
एवम् एष तदा वीर बलिभिः कुकुरान्धकैः
वृष्णिभिश्च महाराज नीतिहेतोर् उपेक्षितः
evam eṣa tadā vīra balibhiḥ kukurāndhakaiḥ
vṛṣṇibhiśca mahārāja nītihetor upekṣitaḥ

