36 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
वसन्दुर्योधनस्तस्यां सभायां भरतर्षभ
शनैर्ददर्श तां सर्वां सभां शकुनिना सह
vaiśaṃpāyana uvāca
vasanduryodhanastasyāṃ sabhāyāṃ bharatarṣabha
śanairdadarśa tāṃ sarvāṃ sabhāṃ śakuninā saha
- 2
तस्यां दिव्यान् अभिप्रायान्ददर्श कुरुनन्दनः
न दृष्टपूर्वा ये तेन नगरे नागसाह्वये
tasyāṃ divyān abhiprāyāndadarśa kurunandanaḥ
na dṛṣṭapūrvā ye tena nagare nāgasāhvaye
- 3
स कदाचित्सभामध्ये धार्तराष्ट्रो महीपतिः
स्फाटिकं तलम् आसाद्य जलम् इत्यभिशङ्कया
sa kadācitsabhāmadhye dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ
sphāṭikaṃ talam āsādya jalam ityabhiśaṅkayā
- 4
स्ववस्त्रोत्कर्षणं राजा कृतवान्बुद्धिमोहितः
दुर्मना विमुखश्चैव परिचक्राम तां सभाम्
svavastrotkarṣaṇaṃ rājā kṛtavānbuddhimohitaḥ
durmanā vimukhaścaiva paricakrāma tāṃ sabhām
- 5
ततः स्फाटिकतोयां वै स्फाटिकाम्बुजशोभिताम्
वापीं मत्वा स्थलम् इति सवासाः प्रापतज्जले
tataḥ sphāṭikatoyāṃ vai sphāṭikāmbujaśobhitām
vāpīṃ matvā sthalam iti savāsāḥ prāpatajjale
- 6
जले निपतितं दृष्ट्वा किंकरा जहसुर्भृशम्
वासांसि च शुभान्यस्मै प्रददू राजशासनात्
jale nipatitaṃ dṛṣṭvā kiṃkarā jahasurbhṛśam
vāsāṃsi ca śubhānyasmai pradadū rājaśāsanāt
- 7
तथागतं तु तं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः
अर्जुनश्च यमौ चोभौ सर्वे ते प्राहसंस्तदा
tathāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥ
arjunaśca yamau cobhau sarve te prāhasaṃstadā
- 8
नामर्षयत्ततस्तेषाम् अवहासम् अमर्षणः
आकारं रक्षमाणस्तु न स तान्समुदैक्षत
nāmarṣayattatasteṣām avahāsam amarṣaṇaḥ
ākāraṃ rakṣamāṇastu na sa tānsamudaikṣata
- 9
पुनर्वसनम् उत्क्षिप्य प्रतरिष्यन्न् इव स्थलम्
आरुरोह ततः सर्वे जहसुस्ते पुनर्जनाः
punarvasanam utkṣipya pratariṣyann iva sthalam
āruroha tataḥ sarve jahasuste punarjanāḥ
- 10
द्वारं च विवृताकारं ललाटेन समाहनत्
संवृतं चेति मन्वानो द्वारदेशाद् उपारमत्
dvāraṃ ca vivṛtākāraṃ lalāṭena samāhanat
saṃvṛtaṃ ceti manvāno dvāradeśād upāramat
- 11
एवं प्रलम्भान्विविधान्प्राप्य तत्र विशां पते
पाण्डवेयाभ्यनुज्ञातस्ततो दुर्योधनो नृपः
evaṃ pralambhānvividhānprāpya tatra viśāṃ pate
pāṇḍaveyābhyanujñātastato duryodhano nṛpaḥ
- 12
अप्रहृष्टेन मनसा राजसूये महाक्रतौ
प्रेक्ष्य ताम् अद्भुताम् ऋद्धिं जगाम गजसाह्वयम्
aprahṛṣṭena manasā rājasūye mahākratau
prekṣya tām adbhutām ṛddhiṃ jagāma gajasāhvayam
- 13
पाण्डवश्रीप्रतप्तस्य ध्यानग्लानस्य गच्छतः
दुर्योधनस्य नृपतेः पापा मतिर् अजायत
pāṇḍavaśrīprataptasya dhyānaglānasya gacchataḥ
duryodhanasya nṛpateḥ pāpā matir ajāyata
- 14
पार्थान्सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश्च वशानुगान्
कृत्स्नं चापि हितं लोकम् आकुमारं कुरूद्वह
pārthānsumanaso dṛṣṭvā pārthivāṃśca vaśānugān
kṛtsnaṃ cāpi hitaṃ lokam ākumāraṃ kurūdvaha
- 15
महिमानं परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम्
दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्णः समपद्यत
mahimānaṃ paraṃ cāpi pāṇḍavānāṃ mahātmanām
duryodhano dhārtarāṣṭro vivarṇaḥ samapadyata
- 16
स तु गच्छन्न् अनेकाग्रः सभाम् एवानुचिन्तयन्
श्रियं च ताम् अनुपमां धर्मराजस्य धीमतः
sa tu gacchann anekāgraḥ sabhām evānucintayan
śriyaṃ ca tām anupamāṃ dharmarājasya dhīmataḥ
- 17
प्रमत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनस्तदा
नाभ्यभाषत्सुबलजं भाषमाणं पुनः पुनः
pramatto dhṛtarāṣṭrasya putro duryodhanastadā
nābhyabhāṣatsubalajaṃ bhāṣamāṇaṃ punaḥ punaḥ
- 18
अनेकाग्रं तु तं दृष्ट्वा शकुनिः प्रत्यभाषत
दुर्योधन कुतोमूलं निःश्वसन्न् इव गच्छसि
anekāgraṃ tu taṃ dṛṣṭvā śakuniḥ pratyabhāṣata
duryodhana kutomūlaṃ niḥśvasann iva gacchasi
- 19
दुर्योधन उवाच
दृष्ट्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां युधिष्ठिरवशानुगाम्
जिताम् अस्त्रप्रतापेन श्वेताश्वस्य महात्मनः
duryodhana uvāca
dṛṣṭvemāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yudhiṣṭhiravaśānugām
jitām astrapratāpena śvetāśvasya mahātmanaḥ
- 20
तं च यज्ञं तथाभूतं दृष्ट्वा पार्थस्य मातुल
यथा शक्रस्य देवेषु तथाभूतं महाद्युते
taṃ ca yajñaṃ tathābhūtaṃ dṛṣṭvā pārthasya mātula
yathā śakrasya deveṣu tathābhūtaṃ mahādyute
- 21
अमर्षेण सुसम्पूर्णो दह्यमानो दिवानिशम्
शुचिशुक्रागमे काले शुष्ये तोयम् इवाल्पकम्
amarṣeṇa susampūrṇo dahyamāno divāniśam
śuciśukrāgame kāle śuṣye toyam ivālpakam
- 22
पश्य सात्वतमुख्येन शिशुपालं निपातितम्
न च तत्र पुमान् आसीत्कश्चित्तस्य पदानुगः
paśya sātvatamukhyena śiśupālaṃ nipātitam
na ca tatra pumān āsītkaścittasya padānugaḥ
- 23
दह्यमाना हि राजानः पाण्डवोत्थेन वह्निना
क्षान्तवन्तो ऽपराधं तं को हि तं क्षन्तुम् अर्हति
dahyamānā hi rājānaḥ pāṇḍavotthena vahninā
kṣāntavanto 'parādhaṃ taṃ ko hi taṃ kṣantum arhati
- 24
वासुदेवेन तत्कर्म तथायुक्तं महत्कृतम्
सिद्धं च पाण्डवेयानां प्रतापेन महात्मनाम्
vāsudevena tatkarma tathāyuktaṃ mahatkṛtam
siddhaṃ ca pāṇḍaveyānāṃ pratāpena mahātmanām
- 25
तथा हि रत्नान्यादाय विविधानि नृपा नृपम्
उपतिष्ठन्ति कौन्तेयं वैश्या इव करप्रदाः
tathā hi ratnānyādāya vividhāni nṛpā nṛpam
upatiṣṭhanti kaunteyaṃ vaiśyā iva karapradāḥ
- 26
श्रियं तथाविधां दृष्ट्वा ज्वलन्तीम् इव पाण्डवे
अमर्षवशम् आपन्नो दह्ये ऽहम् अतथोचितः
śriyaṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā jvalantīm iva pāṇḍave
amarṣavaśam āpanno dahye 'ham atathocitaḥ
- 27
वह्निम् एव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम्
अपो वापि प्रवेक्ष्यामि न हि शक्ष्यामि जीवितुम्
vahnim eva pravekṣyāmi bhakṣayiṣyāmi vā viṣam
apo vāpi pravekṣyāmi na hi śakṣyāmi jīvitum
- 28
को हि नाम पुमांल्लोके मर्षयिष्यति सत्त्ववान्
सपत्नान् ऋध्यतो दृष्ट्वा हानिम् आत्मन एव च
ko hi nāma pumāṃlloke marṣayiṣyati sattvavān
sapatnān ṛdhyato dṛṣṭvā hānim ātmana eva ca
- 29
सो ऽहं न स्त्री न चाप्यस्त्री न पुमान्नापुमान् अपि
यो ऽहं तां मर्षयाम्यद्य तादृशीं श्रियम् आगताम्
so 'haṃ na strī na cāpyastrī na pumānnāpumān api
yo 'haṃ tāṃ marṣayāmyadya tādṛśīṃ śriyam āgatām
- 30
ईश्वरत्वं पृथिव्याश्च वसुमत्तां च तादृशीम्
यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संज्वरेत्
īśvaratvaṃ pṛthivyāśca vasumattāṃ ca tādṛśīm
yajñaṃ ca tādṛśaṃ dṛṣṭvā mādṛśaḥ ko na saṃjvaret

