68 shlokas
- 1
श्रीकृष्ण उवाच
सर्वैर्गुणैर्महाराज राजसूयं त्वम् अर्हसि
जानतस्त्वेव ते सर्वं किंचिद्वक्ष्यामि भारत
śrīkṛṣṇa uvāca
sarvairguṇairmahārāja rājasūyaṃ tvam arhasi
jānatastveva te sarvaṃ kiṃcidvakṣyāmi bhārata
- 2
जामदग्न्येन रामेण क्षत्रं यद् अवशेषितम्
तस्माद् अवरजं लोके यद् इदं क्षत्रसंज्ञितम्
jāmadagnyena rāmeṇa kṣatraṃ yad avaśeṣitam
tasmād avarajaṃ loke yad idaṃ kṣatrasaṃjñitam
- 3
कृतो ऽयं कुलसंकल्पः क्षत्रियैर्वसुधाधिप
निदेशवाग्भिस्तत्ते ह विदितं भरतर्षभ
kṛto 'yaṃ kulasaṃkalpaḥ kṣatriyairvasudhādhipa
nideśavāgbhistatte ha viditaṃ bharatarṣabha
- 4
ऐलस्येक्ष्वाकुवंशस्य प्रकृतिं परिचक्षते
राजानः श्रेणिबद्धाश्च ततो ऽन्ये क्षत्रिया भुवि
ailasyekṣvākuvaṃśasya prakṛtiṃ paricakṣate
rājānaḥ śreṇibaddhāśca tato 'nye kṣatriyā bhuvi
- 5
ऐलवंश्यास्तु ये राजंस्तथैवेक्ष्वाकवो नृपाः
तानि चैकशतं विद्धि कुलानि भरतर्षभ
ailavaṃśyāstu ye rājaṃstathaivekṣvākavo nṛpāḥ
tāni caikaśataṃ viddhi kulāni bharatarṣabha
- 6
ययातेस्त्वेव भोजानां विस्तरो ऽतिगुणो महान्
भजते च महाराज विस्तरः स चतुर्दिशम्
yayātestveva bhojānāṃ vistaro 'tiguṇo mahān
bhajate ca mahārāja vistaraḥ sa caturdiśam
- 7
तेषां तथैव तां लक्ष्मीं सर्वक्षत्रम् उपासते
इदानीम् एव वै राजञ्जरासंधो महीपतिः
अभिभूय श्रियं तेषां कुलानाम् अभिषेचितः
स्थितो मूर्ध्नि नरेन्द्राणाम् ओजसाक्रम्य सर्वशः
सो ऽवनीं मध्यमां भुक्त्वा मिथोभेदेष्वमन्यत
teṣāṃ tathaiva tāṃ lakṣmīṃ sarvakṣatram upāsate
idānīm eva vai rājañjarāsaṃdho mahīpatiḥ
abhibhūya śriyaṃ teṣāṃ kulānām abhiṣecitaḥ
sthito mūrdhni narendrāṇām ojasākramya sarvaśaḥ
so 'vanīṃ madhyamāṃ bhuktvā mithobhedeṣvamanyata
- 8
चतुर्युस्त्वपरो राजा यस्मिन्न् एकशतो ऽभवत्
स साम्राज्यं जरासंधः प्राप्तो भवति योनितः
caturyustvaparo rājā yasminn ekaśato 'bhavat
sa sāmrājyaṃ jarāsaṃdhaḥ prāpto bhavati yonitaḥ
- 9
तं स राजा महाप्राज्ञ संश्रित्य किल सर्वशः
राजन्सेनापतिर्जातः शिशुपालः प्रतापवान्
taṃ sa rājā mahāprājña saṃśritya kila sarvaśaḥ
rājansenāpatirjātaḥ śiśupālaḥ pratāpavān
- 10
तम् एव च महाराज शिष्यवत्समुपस्थितः
वक्रः करूषाधिपतिर्मायायोधी महाबलः
tam eva ca mahārāja śiṣyavatsamupasthitaḥ
vakraḥ karūṣādhipatirmāyāyodhī mahābalaḥ
- 11
अपरौ च महावीर्यौ महात्मानौ समाश्रितौ
जरासंधं महावीर्यं तौ हंसडिभकावुभौ
aparau ca mahāvīryau mahātmānau samāśritau
jarāsaṃdhaṃ mahāvīryaṃ tau haṃsaḍibhakāvubhau
- 12
दन्तवक्रः करूषश्च कलभो मेघवाहनः
मूर्ध्ना दिव्यं मणिं बिभ्रद्यं तं भूतमणिं विदुः
dantavakraḥ karūṣaśca kalabho meghavāhanaḥ
mūrdhnā divyaṃ maṇiṃ bibhradyaṃ taṃ bhūtamaṇiṃ viduḥ
- 13
मुरं च नरकं चैव शास्ति यो यवनाधिपौ
अपर्यन्तबलो राजा प्रतीच्यां वरुणो यथा
muraṃ ca narakaṃ caiva śāsti yo yavanādhipau
aparyantabalo rājā pratīcyāṃ varuṇo yathā
- 14
भगदत्तो महाराज वृद्धस्तव पितुः सखा
स वाचा प्रणतस्तस्य कर्मणा चैव भारत
bhagadatto mahārāja vṛddhastava pituḥ sakhā
sa vācā praṇatastasya karmaṇā caiva bhārata
- 15
स्नेहबद्धस्तु पितृवन्मनसा भक्तिमांस्त्वयि
प्रतीच्यां दक्षिणं चान्तं पृथिव्याः पाति यो नृपः
ते चापि प्रणतास्तस्य महात्मानो भयार्दिताः
snehabaddhastu pitṛvanmanasā bhaktimāṃstvayi
pratīcyāṃ dakṣiṇaṃ cāntaṃ pṛthivyāḥ pāti yo nṛpaḥ
te cāpi praṇatāstasya mahātmāno bhayārditāḥ
- 16
मातुलो भवतः शूरः पुरुजित्कुन्तिवर्धनः
स ते संनतिमान् एकः स्नेहतः शत्रुतापनः
mātulo bhavataḥ śūraḥ purujitkuntivardhanaḥ
sa te saṃnatimān ekaḥ snehataḥ śatrutāpanaḥ
- 17
जरासंधं गतस्त्वेवं पुरा यो न मया हतः
पुरुषोत्तमविज्ञातो यो ऽसौ चेदिषु दुर्मतिः
jarāsaṃdhaṃ gatastvevaṃ purā yo na mayā hataḥ
puruṣottamavijñāto yo 'sau cediṣu durmatiḥ
- 18
आत्मानं प्रतिजानाति लोके ऽस्मिन्पुरुषोत्तमम्
आदत्ते सततं मोहाद्यः स चिह्नं च मामकम्
ātmānaṃ pratijānāti loke 'sminpuruṣottamam
ādatte satataṃ mohādyaḥ sa cihnaṃ ca māmakam
- 19
वङ्गपुण्ड्रकिरातेषु राजा बलसमन्वितः
पौण्ड्रको वासुदेवेति यो ऽसौ लोकेषु विश्रुतः
vaṅgapuṇḍrakirāteṣu rājā balasamanvitaḥ
pauṇḍrako vāsudeveti yo 'sau lokeṣu viśrutaḥ
- 20
चतुर्युः स महाराज भोज इन्द्रसखो बली
विद्याबलाद्यो व्यजयत्पाण्ड्यक्रथककैशिकान्
caturyuḥ sa mahārāja bhoja indrasakho balī
vidyābalādyo vyajayatpāṇḍyakrathakakaiśikān
- 21
भ्राता यस्याहृतिः शूरो जामदग्न्यसमो युधि
स भक्तो मागधं राजा भीष्मकः परवीरहा
bhrātā yasyāhṛtiḥ śūro jāmadagnyasamo yudhi
sa bhakto māgadhaṃ rājā bhīṣmakaḥ paravīrahā
- 22
प्रियाण्याचरतः प्रह्वान्सदा संबन्धिनः सतः
भजतो न भजत्यस्मान् अप्रियेषु व्यवस्थितः
priyāṇyācarataḥ prahvānsadā saṃbandhinaḥ sataḥ
bhajato na bhajatyasmān apriyeṣu vyavasthitaḥ
- 23
न कुलं न बलं राजन्न् अभिजानंस्तथात्मनः
पश्यमानो यशोदीप्तं जरासंधम् उपाश्रितः
na kulaṃ na balaṃ rājann abhijānaṃstathātmanaḥ
paśyamāno yaśodīptaṃ jarāsaṃdham upāśritaḥ
- 24
उदीच्यभोजाश्च तथा कुलान्यष्टादशाभिभो
जरासंधभयाद् एव प्रतीचीं दिशम् आश्रिताः
udīcyabhojāśca tathā kulānyaṣṭādaśābhibho
jarāsaṃdhabhayād eva pratīcīṃ diśam āśritāḥ
- 25
शूरसेना भद्रकारा बोधाः शाल्वाः पटच्चराः
सुस्थराश्च सुकुट्टाश्च कुणिन्दाः कुन्तिभिः सह
śūrasenā bhadrakārā bodhāḥ śālvāḥ paṭaccarāḥ
sustharāśca sukuṭṭāśca kuṇindāḥ kuntibhiḥ saha
- 26
शाल्वेयानां च राजानः सोदर्यानुचरैः सह
दक्षिणा ये च पाञ्चालाः पूर्वाः कुन्तिषु कोशलाः
śālveyānāṃ ca rājānaḥ sodaryānucaraiḥ saha
dakṣiṇā ye ca pāñcālāḥ pūrvāḥ kuntiṣu kośalāḥ
- 27
तथोत्तरां दिशं चापि परित्यज्य भयार्दिताः
मत्स्याः संन्यस्तपादाश्च दक्षिणां दिशम् आश्रिताः
tathottarāṃ diśaṃ cāpi parityajya bhayārditāḥ
matsyāḥ saṃnyastapādāśca dakṣiṇāṃ diśam āśritāḥ
- 28
तथैव सर्वपाञ्चाला जरासंधभयार्दिताः
स्वराष्ट्रं सम्परित्यज्य विद्रुताः सर्वतोदिशम्
अग्रतो ह्यस्य पाञ्चालास्तत्रानीके महात्मनः
अनिर्गते सारबले मागधेभ्यो गिरिव्रजात्
tathaiva sarvapāñcālā jarāsaṃdhabhayārditāḥ
svarāṣṭraṃ samparityajya vidrutāḥ sarvatodiśam
agrato hyasya pāñcālāstatrānīke mahātmanaḥ
anirgate sārabale māgadhebhyo girivrajāt
- 29
कस्यचित्त्वथ कालस्य कंसो निर्मथ्य बान्धवान्
बार्हद्रथसुते देव्यावुपागच्छद्वृथामतिः
kasyacittvatha kālasya kaṃso nirmathya bāndhavān
bārhadrathasute devyāvupāgacchadvṛthāmatiḥ
- 30
अस्तिः प्राप्तिश्च नाम्ना ते सहदेवानुजे ऽबले
बलेन तेन स ज्ञातीन् अभिभूय वृथामतिः
astiḥ prāptiśca nāmnā te sahadevānuje 'bale
balena tena sa jñātīn abhibhūya vṛthāmatiḥ

