47 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
धिग् अस्तु क्षत्तारम् इति ब्रुवाणो दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः
अवैक्षत प्रातिकामीं सभायाम् उवाच चैनं परमार्यमध्ये
vaiśaṃpāyana uvāca
dhig astu kṣattāram iti bruvāṇo darpeṇa matto dhṛtarāṣṭrasya putraḥ
avaikṣata prātikāmīṃ sabhāyām uvāca cainaṃ paramāryamadhye
- 2
त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीम् आनयस्व न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीरुर्न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव
tvaṃ prātikāmindraupadīm ānayasva na te bhayaṃ vidyate pāṇḍavebhyaḥ
kṣattā hyayaṃ vivadatyeva bhīrurna cāsmākaṃ vṛddhikāmaḥ sadaiva
- 3
एवम् उक्तः प्रातिकामी स सूतः प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य
प्रविश्य च श्वेव स सिंहगोष्ठं समासदन्महिषीं पाण्डवानाम्
evam uktaḥ prātikāmī sa sūtaḥ prāyācchīghraṃ rājavaco niśamya
praviśya ca śveva sa siṃhagoṣṭhaṃ samāsadanmahiṣīṃ pāṇḍavānām
- 4
प्रातिकाम्युवाच
युधिष्ठिरे द्यूतमदेन मत्ते दुर्योधनो द्रौपदि त्वाम् अजैषीत्
सा प्रपद्य त्वं धृतराष्ट्रस्य वेश्म नयामि त्वां कर्मणे याज्ञसेनि
prātikāmyuvāca
yudhiṣṭhire dyūtamadena matte duryodhano draupadi tvām ajaiṣīt
sā prapadya tvaṃ dhṛtarāṣṭrasya veśma nayāmi tvāṃ karmaṇe yājñaseni
- 5
द्रौपद्युवाच
कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामिन्को वै दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः
मूढो राजा द्यूतमदेन मत्त आहो नान्यत्कैतवम् अस्य किंचित्
draupadyuvāca
kathaṃ tvevaṃ vadasi prātikāminko vai dīvyedbhāryayā rājaputraḥ
mūḍho rājā dyūtamadena matta āho nānyatkaitavam asya kiṃcit
- 6
प्रातिकाम्युवाच
यदा नाभूत्कैतवम् अन्यद् अस्य तदादेवीत्पाण्डवो ऽजातशत्रुः
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा स्वयं चात्मा त्वम् अथो राजपुत्रि
prātikāmyuvāca
yadā nābhūtkaitavam anyad asya tadādevītpāṇḍavo 'jātaśatruḥ
nyastāḥ pūrvaṃ bhrātarastena rājñā svayaṃ cātmā tvam atho rājaputri
- 7
द्रौपद्युवाच
गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज
किं नु पूर्वं पराजैषीर् आत्मानं मां नु भारत
एतज्ज्ञात्वा त्वम् आगच्छ ततो मां नय सूतज
draupadyuvāca
gaccha tvaṃ kitavaṃ gatvā sabhāyāṃ pṛccha sūtaja
kiṃ nu pūrvaṃ parājaiṣīr ātmānaṃ māṃ nu bhārata
etajjñātvā tvam āgaccha tato māṃ naya sūtaja
- 8
वैशंपायन उवाच
सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यास्तद्वचस्तदा
कस्येशो नः पराजैषीर् इति त्वाम् आह द्रौपदी
किं नु पूर्वं पराजैषीर् आत्मानम् अथ वापि माम्
vaiśaṃpāyana uvāca
sabhāṃ gatvā sa covāca draupadyāstadvacastadā
kasyeśo naḥ parājaiṣīr iti tvām āha draupadī
kiṃ nu pūrvaṃ parājaiṣīr ātmānam atha vāpi mām
- 9
युधिष्ठिरस्तु निश्चेष्टो गतसत्त्व इवाभवत्
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा
yudhiṣṭhirastu niśceṣṭo gatasattva ivābhavat
na taṃ sūtaṃ pratyuvāca vacanaṃ sādhvasādhu vā
- 10
दुर्योधन उवाच
इहैत्य कृष्णा पाञ्चाली प्रश्नम् एतं प्रभाषताम्
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्या अस्य च यद्वचः
duryodhana uvāca
ihaitya kṛṣṇā pāñcālī praśnam etaṃ prabhāṣatām
ihaiva sarve śṛṇvantu tasyā asya ca yadvacaḥ
- 11
वैशंपायन उवाच
स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्न् इव
vaiśaṃpāyana uvāca
sa gatvā rājabhavanaṃ duryodhanavaśānugaḥ
uvāca draupadīṃ sūtaḥ prātikāmī vyathann iva
- 12
सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति मन्ये प्राप्तः संक्षयः कौरवाणाम्
न वै समृद्धिं पालयते लघीयान्यत्त्वं सभाम् एष्यसि राजपुत्रि
sabhyāstvamī rājaputryāhvayanti manye prāptaḥ saṃkṣayaḥ kauravāṇām
na vai samṛddhiṃ pālayate laghīyānyattvaṃ sabhām eṣyasi rājaputri
- 13
द्रौपद्युवाच
एवं नूनं व्यदधात्संविधाता स्पर्शावुभौ स्पृशतो धीरबालौ
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके स नः शमं धास्यति गोप्यमानः
draupadyuvāca
evaṃ nūnaṃ vyadadhātsaṃvidhātā sparśāvubhau spṛśato dhīrabālau
dharmaṃ tvekaṃ paramaṃ prāha loke sa naḥ śamaṃ dhāsyati gopyamānaḥ
- 14
वैशंपायन उवाच
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम्
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ
vaiśaṃpāyana uvāca
yudhiṣṭhirastu tacchrutvā duryodhanacikīrṣitam
draupadyāḥ saṃmataṃ dūtaṃ prāhiṇodbharatarṣabha
- 15
एकवस्त्रा अधोनीवी रोदमाना रजस्वला
सभाम् आगम्य पाञ्चाली श्वशुरस्याग्रतो ऽभवत्
ekavastrā adhonīvī rodamānā rajasvalā
sabhām āgamya pāñcālī śvaśurasyāgrato 'bhavat
- 16
ततस्तेषां मुखम् आलोक्य राजा दुर्योधनः सूतम् उवाच हृष्टः
इहैवैताम् आनय प्रातिकामिन्प्रत्यक्षम् अस्याः कुरवो ब्रुवन्तु
tatasteṣāṃ mukham ālokya rājā duryodhanaḥ sūtam uvāca hṛṣṭaḥ
ihaivaitām ānaya prātikāminpratyakṣam asyāḥ kuravo bruvantu
- 17
ततः सूतस्तस्य वशानुगामी भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजायाः
विहाय मानं पुनर् एव सभ्यान् उवाच कृष्णां किम् अहं ब्रवीमि
tataḥ sūtastasya vaśānugāmī bhītaśca kopāddrupadātmajāyāḥ
vihāya mānaṃ punar eva sabhyān uvāca kṛṣṇāṃ kim ahaṃ bravīmi
- 18
दुर्योधन उवाच
दुःशासनैष मम सूतपुत्रो वृकोदराद् उद्विजते ऽल्पचेताः
स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः
duryodhana uvāca
duḥśāsanaiṣa mama sūtaputro vṛkodarād udvijate 'lpacetāḥ
svayaṃ pragṛhyānaya yājñasenīṃ kiṃ te kariṣyantyavaśāḥ sapatnāḥ
- 19
ततः समुत्थाय स राजपुत्रः श्रुत्वा भ्रातुः कोपविरक्तदृष्टिः
प्रविश्य तद्वेश्म महारथानाम् इत्यब्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम्
tataḥ samutthāya sa rājaputraḥ śrutvā bhrātuḥ kopaviraktadṛṣṭiḥ
praviśya tadveśma mahārathānām ityabravīddraupadīṃ rājaputrīm
- 20
एह्येहि पाञ्चालि जितासि कृष्णे दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा
कुरून्भजस्वायतपद्मनेत्रे धर्मेण लब्धासि सभां परैहि
ehyehi pāñcāli jitāsi kṛṣṇe duryodhanaṃ paśya vimuktalajjā
kurūnbhajasvāyatapadmanetre dharmeṇa labdhāsi sabhāṃ paraihi
- 21
ततः समुत्थाय सुदुर्मनाः सा विवर्णम् आमृज्य मुखं करेण
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुंगवस्य
tataḥ samutthāya sudurmanāḥ sā vivarṇam āmṛjya mukhaṃ kareṇa
ārtā pradudrāva yataḥ striyastā vṛddhasya rājñaḥ kurupuṃgavasya
- 22
ततो जवेनाभिससार रोषाद्दुःशासनस्ताम् अभिगर्जमानः
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम्
tato javenābhisasāra roṣādduḥśāsanastām abhigarjamānaḥ
dīrgheṣu nīleṣvatha cormimatsu jagrāha keśeṣu narendrapatnīm
- 23
ये राजसूयावभृथे जलेन महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः
ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं बलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन
ye rājasūyāvabhṛthe jalena mahākratau mantrapūtena siktāḥ
te pāṇḍavānāṃ paribhūya vīryaṃ balātpramṛṣṭā dhṛtarāṣṭrajena
- 24
स तां परामृश्य सभासमीपम् आनीय कृष्णाम् अतिकृष्णकेशीम्
दुःशासनो नाथवतीम् अनाथवच्चकर्ष वायुः कदलीम् इवार्ताम्
sa tāṃ parāmṛśya sabhāsamīpam ānīya kṛṣṇām atikṛṣṇakeśīm
duḥśāsano nāthavatīm anāthavaccakarṣa vāyuḥ kadalīm ivārtām
- 25
सा कृष्यमाणा नमिताङ्गयष्टिः शनैर् उवाचाद्य रजस्वलास्मि
एकं च वासो मम मन्दबुद्धे सभां नेतुं नार्हसि माम् अनार्य
sā kṛṣyamāṇā namitāṅgayaṣṭiḥ śanair uvācādya rajasvalāsmi
ekaṃ ca vāso mama mandabuddhe sabhāṃ netuṃ nārhasi mām anārya
- 26
ततो ऽब्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य केशेषु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम्
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च त्राणाय विक्रोश नयामि हि त्वाम्
tato 'bravīttāṃ prasabhaṃ nigṛhya keśeṣu kṛṣṇeṣu tadā sa kṛṣṇām
kṛṣṇaṃ ca jiṣṇuṃ ca hariṃ naraṃ ca trāṇāya vikrośa nayāmi hi tvām
- 27
रजस्वला वा भव याज्ञसेनि एकाम्बरा वाप्यथ वा विवस्त्रा
द्यूते जिता चासि कृतासि दासी दासीषु कामश्च यथोपजोषम्
rajasvalā vā bhava yājñaseni ekāmbarā vāpyatha vā vivastrā
dyūte jitā cāsi kṛtāsi dāsī dāsīṣu kāmaśca yathopajoṣam
- 28
प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा दुःशासनेन व्यवधूयमाना
ह्रीमत्यमर्षेण च दह्यमाना शनैर् इदं वाक्यम् उवाच कृष्णा
prakīrṇakeśī patitārdhavastrā duḥśāsanena vyavadhūyamānā
hrīmatyamarṣeṇa ca dahyamānā śanair idaṃ vākyam uvāca kṛṣṇā
- 29
इमे सभायाम् उपदिष्टशास्त्राः क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे तेषाम् अग्रे नोत्सहे स्थातुम् एवम्
ime sabhāyām upadiṣṭaśāstrāḥ kriyāvantaḥ sarva evendrakalpāḥ
gurusthānā guravaścaiva sarve teṣām agre notsahe sthātum evam
- 30
नृशंसकर्मंस्त्वम् अनार्यवृत्त मा मां विवस्त्रां कृधि मा विकार्षीः
न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः
nṛśaṃsakarmaṃstvam anāryavṛtta mā māṃ vivastrāṃ kṛdhi mā vikārṣīḥ
na marṣayeyustava rājaputrāḥ sendrāpi devā yadi te sahāyāḥ

