38 shlokas
- 1
द्रौपद्युवाच
पुरस्तात्करणीयं मे न कृतं कार्यम् उत्तरम्
विह्वलास्मि कृतानेन कर्षता बलिना बलात्
draupadyuvāca
purastātkaraṇīyaṃ me na kṛtaṃ kāryam uttaram
vihvalāsmi kṛtānena karṣatā balinā balāt
- 2
अभिवादं करोम्येषां गुरूणां कुरुसंसदि
न मे स्याद् अपराधो ऽयं यद् इदं न कृतं मया
abhivādaṃ karomyeṣāṃ gurūṇāṃ kurusaṃsadi
na me syād aparādho 'yaṃ yad idaṃ na kṛtaṃ mayā
- 3
वैशंपायन उवाच
सा तेन च समुद्धूता दुःखेन च तपस्विनी
पतिता विललापेदं सभायाम् अतथोचिता
vaiśaṃpāyana uvāca
sā tena ca samuddhūtā duḥkhena ca tapasvinī
patitā vilalāpedaṃ sabhāyām atathocitā
- 4
द्रौपद्युवाच
स्वयंवरे यास्मि नृपैर्दृष्टा रङ्गे समागतैः
न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साहम् अद्य सभां गता
draupadyuvāca
svayaṃvare yāsmi nṛpairdṛṣṭā raṅge samāgataiḥ
na dṛṣṭapūrvā cānyatra sāham adya sabhāṃ gatā
- 5
यां न वायुर्न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे
साहम् अद्य सभामध्ये दृश्यामि कुरुसंसदि
yāṃ na vāyurna cādityo dṛṣṭavantau purā gṛhe
sāham adya sabhāmadhye dṛśyāmi kurusaṃsadi
- 6
यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां पुरा गृहे
स्पृश्यमानां सहन्ते ऽद्य पाण्डवास्तां दुरात्मना
yāṃ na mṛṣyanti vātena spṛśyamānāṃ purā gṛhe
spṛśyamānāṃ sahante 'dya pāṇḍavāstāṃ durātmanā
- 7
मृष्यन्ते कुरवश्चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम्
स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानाम् अनर्हतीम्
mṛṣyante kuravaśceme manye kālasya paryayam
snuṣāṃ duhitaraṃ caiva kliśyamānām anarhatīm
- 8
किं त्वतः कृपणं भूयो यद् अहं स्त्री सती शुभा
सभामध्यं विगाहे ऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम्
kiṃ tvataḥ kṛpaṇaṃ bhūyo yad ahaṃ strī satī śubhā
sabhāmadhyaṃ vigāhe 'dya kva nu dharmo mahīkṣitām
- 9
धर्म्याः स्त्रियः सभां पूर्वं न नयन्तीति नः श्रुतम्
स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः
dharmyāḥ striyaḥ sabhāṃ pūrvaṃ na nayantīti naḥ śrutam
sa naṣṭaḥ kauraveyeṣu pūrvo dharmaḥ sanātanaḥ
- 10
कथं हि भार्या पाण्डूनां पार्षतस्य स्वसा सती
वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभाम् इयाम्
kathaṃ hi bhāryā pāṇḍūnāṃ pārṣatasya svasā satī
vāsudevasya ca sakhī pārthivānāṃ sabhām iyām
- 11
ताम् इमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम्
ब्रूत दासीम् अदासीं वा तत्करिष्यामि कौरवाः
tām imāṃ dharmarājasya bhāryāṃ sadṛśavarṇajām
brūta dāsīm adāsīṃ vā tatkariṣyāmi kauravāḥ
- 12
अयं हि मां दृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः
क्लिश्नाति नाहं तत्सोढुं चिरं शक्ष्यामि कौरवाः
ayaṃ hi māṃ dṛḍhaṃ kṣudraḥ kauravāṇāṃ yaśoharaḥ
kliśnāti nāhaṃ tatsoḍhuṃ ciraṃ śakṣyāmi kauravāḥ
- 13
जितां वाप्यजितां वापि मन्यध्वं वा यथा नृपाः
तथा प्रत्युक्तम् इच्छामि तत्करिष्यामि कौरवाः
jitāṃ vāpyajitāṃ vāpi manyadhvaṃ vā yathā nṛpāḥ
tathā pratyuktam icchāmi tatkariṣyāmi kauravāḥ
- 14
भीष्म उवाच
उक्तवान् अस्मि कल्याणि धर्मस्य तु परां गतिम्
लोके न शक्यते गन्तुम् अपि विप्रैर्महात्मभिः
bhīṣma uvāca
uktavān asmi kalyāṇi dharmasya tu parāṃ gatim
loke na śakyate gantum api viprairmahātmabhiḥ
- 15
बलवांस्तु यथा धर्मं लोके पश्यति पूरुषः
स धर्मो धर्मवेलायां भवत्यभिहितः परैः
balavāṃstu yathā dharmaṃ loke paśyati pūruṣaḥ
sa dharmo dharmavelāyāṃ bhavatyabhihitaḥ paraiḥ
- 16
न विवेक्तुं च ते प्रश्नम् एतं शक्नोमि निश्चयात्
सूक्ष्मत्वाद्गहनत्वाच्च कार्यस्यास्य च गौरवात्
na vivektuṃ ca te praśnam etaṃ śaknomi niścayāt
sūkṣmatvādgahanatvācca kāryasyāsya ca gauravāt
- 17
नूनम् अन्तः कुलस्यास्य भविता नचिराद् इव
तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः
nūnam antaḥ kulasyāsya bhavitā nacirād iva
tathā hi kuravaḥ sarve lobhamohaparāyaṇāḥ
- 18
कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनाभ्याहता भृशम्
धर्म्यान्मार्गान्न च्यवन्ते यथा नस्त्वं वधूः स्थिता
kuleṣu jātāḥ kalyāṇi vyasanābhyāhatā bhṛśam
dharmyānmārgānna cyavante yathā nastvaṃ vadhūḥ sthitā
- 19
उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तम् ईदृशम्
यत्कृच्छ्रम् अपि सम्प्राप्ता धर्मम् एवान्ववेक्षसे
upapannaṃ ca pāñcāli tavedaṃ vṛttam īdṛśam
yatkṛcchram api samprāptā dharmam evānvavekṣase
- 20
एते द्रोणादयश्चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः
शून्यैः शरीरैस्तिष्ठन्ति गतासव इवानताः
ete droṇādayaścaiva vṛddhā dharmavido janāḥ
śūnyaiḥ śarīraistiṣṭhanti gatāsava ivānatāḥ
- 21
युधिष्ठिरस्तु प्रश्ने ऽस्मिन्प्रमाणम् इति मे मतिः
अजितां वा जितां वापि स्वयं व्याहर्तुम् अर्हति
yudhiṣṭhirastu praśne 'sminpramāṇam iti me matiḥ
ajitāṃ vā jitāṃ vāpi svayaṃ vyāhartum arhati
- 22
वैशंपायन उवाच
तथा तु दृष्ट्वा बहु तत्तद् एवं रोरूयमाणां कुररीम् इवार्ताम्
नोचुर्वचः साध्वथ वाप्यसाधु महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā tu dṛṣṭvā bahu tattad evaṃ rorūyamāṇāṃ kurarīm ivārtām
nocurvacaḥ sādhvatha vāpyasādhu mahīkṣito dhārtarāṣṭrasya bhītāḥ
- 23
दृष्ट्वा तु तान्पार्थिवपुत्रपौत्रांस्तूष्णींभूतान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः
स्मयन्न् इवेदं वचनं बभाषे पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम्
dṛṣṭvā tu tānpārthivaputrapautrāṃstūṣṇīṃbhūtāndhṛtarāṣṭrasya putraḥ
smayann ivedaṃ vacanaṃ babhāṣe pāñcālarājasya sutāṃ tadānīm
- 24
तिष्ठत्वयं प्रश्न उदारसत्त्वे भीमे ऽर्जुने सहदेवे तथैव
पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि वदन्त्वेते वचनं त्वत्प्रसूतम्
tiṣṭhatvayaṃ praśna udārasattve bhīme 'rjune sahadeve tathaiva
patyau ca te nakule yājñaseni vadantvete vacanaṃ tvatprasūtam
- 25
अनीश्वरं विब्रुवन्त्वार्यमध्ये युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः
कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात्
anīśvaraṃ vibruvantvāryamadhye yudhiṣṭhiraṃ tava pāñcāli hetoḥ
kurvantu sarve cānṛtaṃ dharmarājaṃ pāñcāli tvaṃ mokṣyase dāsabhāvāt
- 26
धर्मे स्थितो धर्मराजो महात्मा स्वयं चेदं कथयत्विन्द्रकल्पः
ईशो वा ते यद्यनीशो ऽथ वैष वाक्याद् अस्य क्षिप्रम् एकं भजस्व
dharme sthito dharmarājo mahātmā svayaṃ cedaṃ kathayatvindrakalpaḥ
īśo vā te yadyanīśo 'tha vaiṣa vākyād asya kṣipram ekaṃ bhajasva
- 27
सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां दुःखान्तरे वर्तमानास्तवैव
न विब्रुवन्त्यार्यसत्त्वा यथावत्पतींश्च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान्
sarve hīme kauraveyāḥ sabhāyāṃ duḥkhāntare vartamānāstavaiva
na vibruvantyāryasattvā yathāvatpatīṃśca te samavekṣyālpabhāgyān
- 28
ततः सभ्याः कुरुराजस्य तत्र वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस्तदोच्चैः
चेलावेधांश्चापि चक्रुर्नदन्तो हा हेत्यासीद् अपि चैवात्र नादः
सर्वे चासन्पार्थिवाः प्रीतिमन्तः कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः
tataḥ sabhyāḥ kururājasya tatra vākyaṃ sarve praśaśaṃsustadoccaiḥ
celāvedhāṃścāpi cakrurnadanto hā hetyāsīd api caivātra nādaḥ
sarve cāsanpārthivāḥ prītimantaḥ kuruśreṣṭhaṃ dhārmikaṃ pūjayantaḥ
- 29
युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः
किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः
yudhiṣṭhiraṃ ca te sarve samudaikṣanta pārthivāḥ
kiṃ nu vakṣyati dharmajña iti sācīkṛtānanāḥ
- 30
किं नु वक्ष्यति बीभत्सुर् अजितो युधि पाण्डवः
भीमसेनो यमौ चेति भृशं कौतूहलान्विताः
kiṃ nu vakṣyati bībhatsur ajito yudhi pāṇḍavaḥ
bhīmaseno yamau ceti bhṛśaṃ kautūhalānvitāḥ

