47 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं गच्छति कौन्तेयो धर्मराजो युधिष्ठिरः
भीमसेनः सव्यसाची माद्रीपुत्रौ च तावुभौ
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ gacchati kaunteyo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
bhīmasenaḥ savyasācī mādrīputrau ca tāvubhau
- 2
धौम्यश्चैव कथं क्षत्तर्द्रौपदी वा तपस्विनी
श्रोतुम् इच्छाम्यहं सर्वं तेषाम् अङ्गविचेष्टितम्
dhaumyaścaiva kathaṃ kṣattardraupadī vā tapasvinī
śrotum icchāmyahaṃ sarvaṃ teṣām aṅgaviceṣṭitam
- 3
विदुर उवाच
वस्त्रेण संवृत्य मुखं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
बाहू विशालौ कृत्वा तु भीमो गच्छति पाण्डवः
vidura uvāca
vastreṇa saṃvṛtya mukhaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
bāhū viśālau kṛtvā tu bhīmo gacchati pāṇḍavaḥ
- 4
सिकता वपन्सव्यसाची राजानम् अनुगच्छति
माद्रीपुत्रः सहदेवो मुखम् आलिप्य गच्छति
sikatā vapansavyasācī rājānam anugacchati
mādrīputraḥ sahadevo mukham ālipya gacchati
- 5
पांसूपलिप्तसर्वाङ्गो नकुलश्चित्तविह्वलः
दर्शनीयतमो लोके राजानम् अनुगच्छति
pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulaścittavihvalaḥ
darśanīyatamo loke rājānam anugacchati
- 6
कृष्णा केशैः प्रतिच्छाद्य मुखम् आयतलोचना
दर्शनीया प्ररुदती राजानम् अनुगच्छति
kṛṣṇā keśaiḥ praticchādya mukham āyatalocanā
darśanīyā prarudatī rājānam anugacchati
- 7
धौम्यो याम्यानि सामानि रौद्राणि च विशां पते
गायन्गच्छति मार्गेषु कुशान् आदाय पाणिना
dhaumyo yāmyāni sāmāni raudrāṇi ca viśāṃ pate
gāyangacchati mārgeṣu kuśān ādāya pāṇinā
- 8
धृतराष्ट्र उवाच
विविधानीह रूपाणि कृत्वा गच्छन्ति पाण्डवाः
तन्ममाचक्ष्व विदुर कस्माद् एवं व्रजन्ति ते
dhṛtarāṣṭra uvāca
vividhānīha rūpāṇi kṛtvā gacchanti pāṇḍavāḥ
tanmamācakṣva vidura kasmād evaṃ vrajanti te
- 9
विदुर उवाच
निकृतस्यापि ते पुत्रैर्हृते राज्ये धनेषु च
न धर्माच्चलते बुद्धिर्धर्मराजस्य धीमतः
vidura uvāca
nikṛtasyāpi te putrairhṛte rājye dhaneṣu ca
na dharmāccalate buddhirdharmarājasya dhīmataḥ
- 10
यो ऽसौ राजा घृणी नित्यं धार्तराष्ट्रेषु भारत
निकृत्या क्रोधसंतप्तो नोन्मीलयति लोचने
yo 'sau rājā ghṛṇī nityaṃ dhārtarāṣṭreṣu bhārata
nikṛtyā krodhasaṃtapto nonmīlayati locane
- 11
नाहं जनं निर्दहेयं दृष्ट्वा घोरेण चक्षुषा
स पिधाय मुखं राजा तस्माद्गच्छति पाण्डवः
nāhaṃ janaṃ nirdaheyaṃ dṛṣṭvā ghoreṇa cakṣuṣā
sa pidhāya mukhaṃ rājā tasmādgacchati pāṇḍavaḥ
- 12
यथा च भीमो व्रजति तन्मे निगदतः शृणु
बाह्वोर्बले नास्ति समो ममेति भरतर्षभ
yathā ca bhīmo vrajati tanme nigadataḥ śṛṇu
bāhvorbale nāsti samo mameti bharatarṣabha
- 13
बाहू विशालौ कृत्वा तु तेन भीमो ऽपि गच्छति
बाहू दर्शयमानो हि बाहुद्रविणदर्पितः
चिकीर्षन्कर्म शत्रुभ्यो बाहुद्रव्यानुरूपतः
bāhū viśālau kṛtvā tu tena bhīmo 'pi gacchati
bāhū darśayamāno hi bāhudraviṇadarpitaḥ
cikīrṣankarma śatrubhyo bāhudravyānurūpataḥ
- 14
प्रदिशञ्शरसंपातान्कुन्तीपुत्रो ऽर्जुनस्तदा
सिकता वपन्सव्यसाची राजानम् अनुगच्छति
pradiśañśarasaṃpātānkuntīputro 'rjunastadā
sikatā vapansavyasācī rājānam anugacchati
- 15
असक्ताः सिकतास्तस्य यथा संप्रति भारत
असक्तं शरवर्षाणि तथा मोक्ष्यति शत्रुषु
asaktāḥ sikatāstasya yathā saṃprati bhārata
asaktaṃ śaravarṣāṇi tathā mokṣyati śatruṣu
- 16
न मे कश्चिद्विजानीयान्मुखम् अद्येति भारत
मुखम् आलिप्य तेनासौ सहदेवो ऽपि गच्छति
na me kaścidvijānīyānmukham adyeti bhārata
mukham ālipya tenāsau sahadevo 'pi gacchati
- 17
नाहं मनांस्याददेयं मार्गे स्त्रीणाम् इति प्रभो
पांसूपचितसर्वाङ्गो नकुलस्तेन गच्छति
nāhaṃ manāṃsyādadeyaṃ mārge strīṇām iti prabho
pāṃsūpacitasarvāṅgo nakulastena gacchati
- 18
एकवस्त्रा तु रुदती मुक्तकेशी रजस्वला
शोणिताक्तार्द्रवसना द्रौपदी वाक्यम् अब्रवीत्
ekavastrā tu rudatī muktakeśī rajasvalā
śoṇitāktārdravasanā draupadī vākyam abravīt
- 19
यत्कृते ऽहम् इमां प्राप्ता तेषां वर्षे चतुर्दशे
हतपत्यो हतसुता हतबन्धुजनप्रियाः
yatkṛte 'ham imāṃ prāptā teṣāṃ varṣe caturdaśe
hatapatyo hatasutā hatabandhujanapriyāḥ
- 20
बन्धुशोणितदिग्धाङ्ग्यो मुक्तकेश्यो रजस्वलाः
एवं कृतोदका नार्यः प्रवेक्ष्यन्ति गजाह्वयम्
bandhuśoṇitadigdhāṅgyo muktakeśyo rajasvalāḥ
evaṃ kṛtodakā nāryaḥ pravekṣyanti gajāhvayam
- 21
कृत्वा तु नैरृतान्दर्भान्धीरो धौम्यः पुरोहितः
सामानि गायन्याम्यानि पुरतो याति भारत
kṛtvā tu nairṛtāndarbhāndhīro dhaumyaḥ purohitaḥ
sāmāni gāyanyāmyāni purato yāti bhārata
- 22
हतेषु भारतेष्वाजौ कुरूणां गुरवस्तदा
एवं सामानि गास्यन्तीत्युक्त्वा धौम्यो ऽपि गच्छति
hateṣu bhārateṣvājau kurūṇāṃ guravastadā
evaṃ sāmāni gāsyantītyuktvā dhaumyo 'pi gacchati
- 23
हा हा गच्छन्ति नो नाथाः समवेक्षध्वम् ईदृशम्
इति पौराः सुदुःखार्ताः क्रोशन्ति स्म समन्ततः
hā hā gacchanti no nāthāḥ samavekṣadhvam īdṛśam
iti paurāḥ suduḥkhārtāḥ krośanti sma samantataḥ
- 24
एवम् आकारलिङ्गैस्ते व्यवसायं मनोगतम्
कथयन्तः स्म कौन्तेया वनं जग्मुर्मनस्विनः
evam ākāraliṅgaiste vyavasāyaṃ manogatam
kathayantaḥ sma kaunteyā vanaṃ jagmurmanasvinaḥ
- 25
एवं तेषु नराग्र्येषु निर्यत्सु गजसाह्वयात्
अनभ्रे विद्युतश्चासन्भूमिश्च समकम्पत
evaṃ teṣu narāgryeṣu niryatsu gajasāhvayāt
anabhre vidyutaścāsanbhūmiśca samakampata
- 26
राहुर् अग्रसद् आदित्यम् अपर्वणि विशां पते
उल्का चाप्यपसव्यं तु पुरं कृत्वा व्यशीर्यत
rāhur agrasad ādityam aparvaṇi viśāṃ pate
ulkā cāpyapasavyaṃ tu puraṃ kṛtvā vyaśīryata
- 27
प्रव्याहरन्ति क्रव्यादा गृध्रगोमायुवायसाः
देवायतनचैत्येषु प्राकाराट्टालकेषु च
pravyāharanti kravyādā gṛdhragomāyuvāyasāḥ
devāyatanacaityeṣu prākārāṭṭālakeṣu ca
- 28
एवम् एते महोत्पाता वनं गच्छति पाण्डवे
भारतानाम् अभावाय राजन्दुर्मन्त्रिते तव
evam ete mahotpātā vanaṃ gacchati pāṇḍave
bhāratānām abhāvāya rājandurmantrite tava
- 29
नारदश्च सभामध्ये कुरूणाम् अग्रतः स्थितः
महर्षिभिः परिवृतो रौद्रं वाक्यम् उवाच ह
nāradaśca sabhāmadhye kurūṇām agrataḥ sthitaḥ
maharṣibhiḥ parivṛto raudraṃ vākyam uvāca ha
- 30
इतश्चतुर्दशे वर्षे विनङ्क्ष्यन्तीह कौरवाः
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च
itaścaturdaśe varṣe vinaṅkṣyantīha kauravāḥ
duryodhanāparādhena bhīmārjunabalena ca

