21 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो व्यध्वगतं पार्थं प्रातिकामी युधिष्ठिरम्
उवाच वचनाद्राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः
vaiśaṃpāyana uvāca
tato vyadhvagataṃ pārthaṃ prātikāmī yudhiṣṭhiram
uvāca vacanādrājño dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ
- 2
उपस्तीर्णा सभा राजन्न् अक्षान् उप्त्वा युधिष्ठिर
एहि पाण्डव दीव्येति पिता त्वाम् आह भारत
upastīrṇā sabhā rājann akṣān uptvā yudhiṣṭhira
ehi pāṇḍava dīvyeti pitā tvām āha bhārata
- 3
युधिष्ठिर उवाच
धातुर्नियोगाद्भूतानि प्राप्नुवन्ति शुभाशुभम्
न निवृत्तिस्तयोर् अस्ति देवितव्यं पुनर्यदि
yudhiṣṭhira uvāca
dhāturniyogādbhūtāni prāpnuvanti śubhāśubham
na nivṛttistayor asti devitavyaṃ punaryadi
- 4
अक्षद्यूते समाह्वानं नियोगात्स्थविरस्य च
जानन्न् अपि क्षयकरं नातिक्रमितुम् उत्सहे
akṣadyūte samāhvānaṃ niyogātsthavirasya ca
jānann api kṣayakaraṃ nātikramitum utsahe
- 5
वैशंपायन उवाच
इति ब्रुवन्निववृते भ्रातृभिः सह पाण्डवः
जानंश्च शकुनेर्मायां पार्थो द्यूतम् इयात्पुनः
vaiśaṃpāyana uvāca
iti bruvannivavṛte bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ
jānaṃśca śakunermāyāṃ pārtho dyūtam iyātpunaḥ
- 6
विविशुस्ते सभां तां तु पुनर् एव महारथाः
व्यथयन्ति स्म चेतांसि सुहृदां भरतर्षभाः
viviśuste sabhāṃ tāṃ tu punar eva mahārathāḥ
vyathayanti sma cetāṃsi suhṛdāṃ bharatarṣabhāḥ
- 7
यथोपजोषम् आसीनाः पुनर्द्यूतप्रवृत्तये
सर्वलोकविनाशाय दैवेनोपनिपीडिताः
yathopajoṣam āsīnāḥ punardyūtapravṛttaye
sarvalokavināśāya daivenopanipīḍitāḥ
- 8
शकुनिर् उवाच
अमुञ्चत्स्थविरो यद्वो धनं पूजितम् एव तत्
महाधनं ग्लहं त्वेकं शृणु मे भरतर्षभ
śakunir uvāca
amuñcatsthaviro yadvo dhanaṃ pūjitam eva tat
mahādhanaṃ glahaṃ tvekaṃ śṛṇu me bharatarṣabha
- 9
वयं द्वादश वर्षाणि युष्माभिर्द्यूतनिर्जिताः
प्रविशेम महारण्यं रौरवाजिनवाससः
vayaṃ dvādaśa varṣāṇi yuṣmābhirdyūtanirjitāḥ
praviśema mahāraṇyaṃ rauravājinavāsasaḥ
- 10
त्रयोदशं च सजने अज्ञाताः परिवत्सरम्
ज्ञाताश्च पुनर् अन्यानि वने वर्षाणि द्वादश
trayodaśaṃ ca sajane ajñātāḥ parivatsaram
jñātāśca punar anyāni vane varṣāṇi dvādaśa
- 11
अस्माभिर्वा जिता यूयं वने वर्षाणि द्वादश
वसध्वं कृष्णया सार्धम् अजिनैः प्रतिवासिताः
asmābhirvā jitā yūyaṃ vane varṣāṇi dvādaśa
vasadhvaṃ kṛṣṇayā sārdham ajinaiḥ prativāsitāḥ
- 12
त्रयोदशे च निर्वृत्ते पुनर् एव यथोचितम्
स्वराज्यं प्रतिपत्तव्यम् इतरैर् अथ वेतरैः
trayodaśe ca nirvṛtte punar eva yathocitam
svarājyaṃ pratipattavyam itarair atha vetaraiḥ
- 13
अनेन व्यवसायेन सहास्माभिर्युधिष्ठिर
अक्षान् उप्त्वा पुनर्द्यूतम् एहि दीव्यस्व भारत
anena vyavasāyena sahāsmābhiryudhiṣṭhira
akṣān uptvā punardyūtam ehi dīvyasva bhārata
- 14
सभासद ऊचुः
अहो धिग्बान्धवा नैनं बोधयन्ति महद्भयम्
बुद्ध्या बोध्यं न बुध्यन्ते स्वयं च भरतर्षभाः
sabhāsada ūcuḥ
aho dhigbāndhavā nainaṃ bodhayanti mahadbhayam
buddhyā bodhyaṃ na budhyante svayaṃ ca bharatarṣabhāḥ
- 15
वैशंपायन उवाच
जनप्रवादान्सुबहून् इति शृण्वन्नराधिपः
ह्रिया च धर्मसङ्गाच्च पार्थो द्यूतम् इयात्पुनः
vaiśaṃpāyana uvāca
janapravādānsubahūn iti śṛṇvannarādhipaḥ
hriyā ca dharmasaṅgācca pārtho dyūtam iyātpunaḥ
- 16
जानन्न् अपि महाबुद्धिः पुनर्द्यूतम् अवर्तयत्
अप्ययं न विनाशः स्यात्कुरूणाम् इति चिन्तयन्
jānann api mahābuddhiḥ punardyūtam avartayat
apyayaṃ na vināśaḥ syātkurūṇām iti cintayan
- 17
युधिष्ठिर उवाच
कथं वै मद्विधो राजा स्वधर्मम् अनुपालयन्
आहूतो विनिवर्तेत दीव्यामि शकुने त्वया
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ vai madvidho rājā svadharmam anupālayan
āhūto vinivarteta dīvyāmi śakune tvayā
- 18
शकुनिर् उवाच
गवाश्वं बहुधेनूकम् अपर्यन्तम् अजाविकम्
गजाः कोशो हिरण्यं च दासीदासं च सर्वशः
śakunir uvāca
gavāśvaṃ bahudhenūkam aparyantam ajāvikam
gajāḥ kośo hiraṇyaṃ ca dāsīdāsaṃ ca sarvaśaḥ
- 19
एष नो ग्लह एवैको वनवासाय पाण्डवाः
यूयं वयं वा विजिता वसेम वनम् आश्रिताः
eṣa no glaha evaiko vanavāsāya pāṇḍavāḥ
yūyaṃ vayaṃ vā vijitā vasema vanam āśritāḥ
- 20
अनेन व्यवसायेन दीव्याम भरतर्षभ
समुत्क्षेपेण चैकेन वनवासाय भारत
anena vyavasāyena dīvyāma bharatarṣabha
samutkṣepeṇa caikena vanavāsāya bhārata
- 21
वैशंपायन उवाच
प्रतिजग्राह तं पार्थो ग्लहं जग्राह सौबलः
जितम् इत्येव शकुनिर्युधिष्ठिरम् अभाषत
vaiśaṃpāyana uvāca
pratijagrāha taṃ pārtho glahaṃ jagrāha saubalaḥ
jitam ityeva śakuniryudhiṣṭhiram abhāṣata

