25 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
आर्यास्तु ये वै राजानः सत्यसंधा महाव्रताः
पर्याप्तविद्या वक्तारो वेदान्तावभृथाप्लुताः
duryodhana uvāca
āryāstu ye vai rājānaḥ satyasaṃdhā mahāvratāḥ
paryāptavidyā vaktāro vedāntāvabhṛthāplutāḥ
- 2
धृतिमन्तो ह्रीनिषेधा धर्मात्मानो यशस्विनः
मूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजानः पर्युपासते
dhṛtimanto hrīniṣedhā dharmātmāno yaśasvinaḥ
mūrdhābhiṣiktāste cainaṃ rājānaḥ paryupāsate
- 3
दक्षिणार्थं समानीता राजभिः कांस्यदोहनाः
आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यं तत्र तत्र गाः
dakṣiṇārthaṃ samānītā rājabhiḥ kāṃsyadohanāḥ
āraṇyā bahusāhasrā apaśyaṃ tatra tatra gāḥ
- 4
आजह्रुस्तत्र सत्कृत्य स्वयम् उद्यम्य भारत
अभिषेकार्थम् अव्यग्रा भाण्डम् उच्चावचं नृपाः
ājahrustatra satkṛtya svayam udyamya bhārata
abhiṣekārtham avyagrā bhāṇḍam uccāvacaṃ nṛpāḥ
- 5
बाह्लीको रथम् आहार्षीज्जाम्बूनदपरिष्कृतम्
सुदक्षिणस्तं युयुजे श्वेतैः काम्बोजजैर्हयैः
bāhlīko ratham āhārṣījjāmbūnadapariṣkṛtam
sudakṣiṇastaṃ yuyuje śvetaiḥ kāmbojajairhayaiḥ
- 6
सुनीथो ऽप्रतिमं तस्य अनुकर्षं महायशाः
ध्वजं चेदिपतिः क्षिप्रम् अहार्षीत्स्वयम् उद्यतम्
sunītho 'pratimaṃ tasya anukarṣaṃ mahāyaśāḥ
dhvajaṃ cedipatiḥ kṣipram ahārṣītsvayam udyatam
- 7
दाक्षिणात्यः संनहनं स्रगुष्णीषे च मागधः
वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम्
dākṣiṇātyaḥ saṃnahanaṃ sraguṣṇīṣe ca māgadhaḥ
vasudāno maheṣvāso gajendraṃ ṣaṣṭihāyanam
- 8
मत्स्यस्त्वक्षान् अवाबध्नाद् एकलव्य उपानहौ
आवन्त्यस्त्वभिषेकार्थम् आपो बहुविधास्तथा
matsyastvakṣān avābadhnād ekalavya upānahau
āvantyastvabhiṣekārtham āpo bahuvidhāstathā
- 9
चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत्
असिं रुक्मत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम्
cekitāna upāsaṅgaṃ dhanuḥ kāśya upāharat
asiṃ rukmatsaruṃ śalyaḥ śaikyaṃ kāñcanabhūṣaṇam
- 10
अभ्यषिञ्चत्ततो धौम्यो व्यासश्च सुमहातपाः
नारदं वै पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम्
abhyaṣiñcattato dhaumyo vyāsaśca sumahātapāḥ
nāradaṃ vai puraskṛtya devalaṃ cāsitaṃ munim
- 11
प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्न् अभिषेकं महर्षयः
जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः
prītimanta upātiṣṭhann abhiṣekaṃ maharṣayaḥ
jāmadagnyena sahitāstathānye vedapāragāḥ
- 12
अभिजग्मुर्महात्मानं मन्त्रवद्भूरिदक्षिणम्
महेन्द्रम् इव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा
abhijagmurmahātmānaṃ mantravadbhūridakṣiṇam
mahendram iva devendraṃ divi saptarṣayo yathā
- 13
अधारयच्छत्रम् अस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः
धनंजयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः
adhārayacchatram asya sātyakiḥ satyavikramaḥ
dhanaṃjayaśca vyajane bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ
- 14
उपागृह्णाद्यम् इन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः
तम् अस्मै शङ्खम् आहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः
upāgṛhṇādyam indrāya purākalpe prajāpatiḥ
tam asmai śaṅkham āhārṣīdvāruṇaṃ kalaśodadhiḥ
- 15
सिक्तं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा
तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलो ऽभवत्
siktaṃ niṣkasahasreṇa sukṛtaṃ viśvakarmaṇā
tenābhiṣiktaḥ kṛṣṇena tatra me kaśmalo 'bhavat
- 16
गच्छन्ति पूर्वाद् अपरं समुद्रं चापि दक्षिणम्
उत्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिभिः
gacchanti pūrvād aparaṃ samudraṃ cāpi dakṣiṇam
uttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patatribhiḥ
- 17
तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गल्यकारणात्
प्राणदंस्ते समाध्मातास्तत्र रोमाणि मे ऽहृषन्
tatra sma dadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhānmaṅgalyakāraṇāt
prāṇadaṃste samādhmātāstatra romāṇi me 'hṛṣan
- 18
प्रणता भूमिपाश्चापि पेतुर्हीनाः स्वतेजसा
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवो ऽष्टमः
praṇatā bhūmipāścāpi peturhīnāḥ svatejasā
dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāśca sātyakiḥ keśavo 'ṣṭamaḥ
- 19
सत्त्वस्थाः शौर्यसम्पन्ना अन्योन्यप्रियकारिणः
विसंज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा
sattvasthāḥ śauryasampannā anyonyapriyakāriṇaḥ
visaṃjñānbhūmipāndṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃstadā
- 20
ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम्
शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत
tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥ prādāddhemaviṣāṇinām
śatānyanaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata
- 21
नैवं शम्बरहन्ताभूद्यौवनाश्वो मनुर्न च
न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः
naivaṃ śambarahantābhūdyauvanāśvo manurna ca
na ca rājā pṛthurvainyo na cāpyāsīdbhagīrathaḥ
- 22
यथातिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः
राजसूयम् अवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः
yathātimātraṃ kaunteyaḥ śriyā paramayā yutaḥ
rājasūyam avāpyaivaṃ hariścandra iva prabhuḥ
- 23
एतां दृष्ट्वा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो
कथं नु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत
etāṃ dṛṣṭvā śriyaṃ pārthe hariścandre yathā vibho
kathaṃ nu jīvitaṃ śreyo mama paśyasi bhārata
- 24
अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप
कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्ति भारत
andheneva yugaṃ naddhaṃ viparyastaṃ narādhipa
kanīyāṃso vivardhante jyeṣṭhā hīyanti bhārata
- 25
एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म परीक्षमाणो ऽपि कुरुप्रवीर
तेनाहम् एवं कृशतां गतश्च विवर्णतां चैव सशोकतां च
evaṃ dṛṣṭvā nābhivindāmi śarma parīkṣamāṇo 'pi kurupravīra
tenāham evaṃ kṛśatāṃ gataśca vivarṇatāṃ caiva saśokatāṃ ca

