32 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो ऽभिषेचनीये ऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह
अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्थं महर्षयः
vaiśaṃpāyana uvāca
tato 'bhiṣecanīye 'hni brāhmaṇā rājabhiḥ saha
antarvedīṃ praviviśuḥ satkārārthaṃ maharṣayaḥ
- 2
नारदप्रमुखास्तस्याम् अन्तर्वेद्यां महात्मनः
समासीनाः शुशुभिरे सह राजर्षिभिस्तदा
nāradapramukhāstasyām antarvedyāṃ mahātmanaḥ
samāsīnāḥ śuśubhire saha rājarṣibhistadā
- 3
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयो यथा
कर्मान्तरम् उपासन्तो जजल्पुर् अमितौजसः
sametā brahmabhavane devā devarṣayo yathā
karmāntaram upāsanto jajalpur amitaujasaḥ
- 4
इदम् एवं न चाप्येवम् एवम् एतन्न चान्यथा
इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डानाः परस्परम्
idam evaṃ na cāpyevam evam etanna cānyathā
ityūcurbahavastatra vitaṇḍānāḥ parasparam
- 5
कृशान् अर्थांस्तथा केचिद् अकृशांस्तत्र कुर्वते
अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः
kṛśān arthāṃstathā kecid akṛśāṃstatra kurvate
akṛśāṃśca kṛśāṃścakrurhetubhiḥ śāstraniścitaiḥ
- 6
तत्र मेधाविनः केचिद् अर्थम् अन्यैः प्रपूरितम्
विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतम् इवामिषम्
tatra medhāvinaḥ kecid artham anyaiḥ prapūritam
vicikṣipuryathā śyenā nabhogatam ivāmiṣam
- 7
केचिद्धर्मार्थसंयुक्ताः कथास्तत्र महाव्रताः
रेमिरे कथयन्तश्च सर्ववेदविदां वराः
keciddharmārthasaṃyuktāḥ kathāstatra mahāvratāḥ
remire kathayantaśca sarvavedavidāṃ varāḥ
- 8
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः
आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौर् इवामला
sā vedirvedasampannairdevadvijamaharṣibhiḥ
ābabhāse samākīrṇā nakṣatrairdyaur ivāmalā
- 9
न तस्यां संनिधौ शूद्रः कश्चिद् आसीन्न चाव्रतः
अन्तर्वेद्यां तदा राजन्युधिष्ठिरनिवेशने
na tasyāṃ saṃnidhau śūdraḥ kaścid āsīnna cāvrataḥ
antarvedyāṃ tadā rājanyudhiṣṭhiraniveśane
- 10
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम्
तुतोष नारदः पश्यन्धर्मराजस्य धीमतः
tāṃ tu lakṣmīvato lakṣmīṃ tadā yajñavidhānajām
tutoṣa nāradaḥ paśyandharmarājasya dhīmataḥ
- 11
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर्मनुजाधिप
नारदस्तं तदा पश्यन्सर्वक्षत्रसमागमम्
atha cintāṃ samāpede sa munirmanujādhipa
nāradastaṃ tadā paśyansarvakṣatrasamāgamam
- 12
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां भरतर्षभ
अंशावतरणे यासौ ब्रह्मणो भवने ऽभवत्
sasmāra ca purāvṛttāṃ kathāṃ tāṃ bharatarṣabha
aṃśāvataraṇe yāsau brahmaṇo bhavane 'bhavat
- 13
देवानां संगमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन
नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम्
devānāṃ saṃgamaṃ taṃ tu vijñāya kurunandana
nāradaḥ puṇḍarīkākṣaṃ sasmāra manasā harim
- 14
साक्षात्स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः
प्रतिज्ञां पालयन्धीमाञ्जातः परपुरंजयः
sākṣātsa vibudhārighnaḥ kṣatre nārāyaṇo vibhuḥ
pratijñāṃ pālayandhīmāñjātaḥ parapuraṃjayaḥ
- 15
संदिदेश पुरा यो ऽसौ विबुधान्भूतकृत्स्वयम्
अन्योन्यम् अभिनिघ्नन्तः पुनर्लोकान् अवाप्स्यथ
saṃdideśa purā yo 'sau vibudhānbhūtakṛtsvayam
anyonyam abhinighnantaḥ punarlokān avāpsyatha
- 16
इति नारायणः शंभुर्भगवाञ्जगतः प्रभुः
आदिश्य विबुधान्सर्वान् अजायत यदुक्षये
iti nārāyaṇaḥ śaṃbhurbhagavāñjagataḥ prabhuḥ
ādiśya vibudhānsarvān ajāyata yadukṣaye
- 17
क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः
परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणाम् इवोडुराट्
kṣitāvandhakavṛṣṇīnāṃ vaṃśe vaṃśabhṛtāṃ varaḥ
parayā śuśubhe lakṣmyā nakṣatrāṇām ivoḍurāṭ
- 18
यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते
सो ऽयं मानुषवन्नाम हरिर् आस्ते ऽरिमर्दनः
yasya bāhubalaṃ sendrāḥ surāḥ sarva upāsate
so 'yaṃ mānuṣavannāma harir āste 'rimardanaḥ
- 19
अहो बत महद्भूतं स्वयंभूर्यद् इदं स्वयम्
आदास्यति पुनः क्षत्रम् एवं बलसमन्वितम्
aho bata mahadbhūtaṃ svayaṃbhūryad idaṃ svayam
ādāsyati punaḥ kṣatram evaṃ balasamanvitam
- 20
इत्येतां नारदश्चिन्तां चिन्तयामास धर्मवित्
हरिं नारायणं ज्ञात्वा यज्ञैर् ईड्यं तम् ईश्वरम्
ityetāṃ nāradaścintāṃ cintayāmāsa dharmavit
hariṃ nārāyaṇaṃ jñātvā yajñair īḍyaṃ tam īśvaram
- 21
तस्मिन्धर्मविदां श्रेष्ठो धर्मराजस्य धीमतः
महाध्वरे महाबुद्धिस्तस्थौ स बहुमानतः
tasmindharmavidāṃ śreṣṭho dharmarājasya dhīmataḥ
mahādhvare mahābuddhistasthau sa bahumānataḥ
- 22
ततो भीष्मो ऽब्रवीद्राजन्धर्मराजं युधिष्ठिरम्
क्रियताम् अर्हणं राज्ञां यथार्हम् इति भारत
tato bhīṣmo 'bravīdrājandharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
kriyatām arhaṇaṃ rājñāṃ yathārham iti bhārata
- 23
आचार्यम् ऋत्विजं चैव संयुक्तं च युधिष्ठिर
स्नातकं च प्रियं चाहुः षड् अर्घ्यार्हान्नृपं तथा
ācāryam ṛtvijaṃ caiva saṃyuktaṃ ca yudhiṣṭhira
snātakaṃ ca priyaṃ cāhuḥ ṣaḍ arghyārhānnṛpaṃ tathā
- 24
एतान् अर्हान् अभिगतान् आहुः संवत्सरोषितान्
त इमे कालपूगस्य महतो ऽस्मान् उपागताः
etān arhān abhigatān āhuḥ saṃvatsaroṣitān
ta ime kālapūgasya mahato 'smān upāgatāḥ
- 25
एषाम् एकैकशो राजन्न् अर्घ्यम् आनीयताम् इति
अथ चैषां वरिष्ठाय समर्थायोपनीयताम्
eṣām ekaikaśo rājann arghyam ānīyatām iti
atha caiṣāṃ variṣṭhāya samarthāyopanīyatām
- 26
युधिष्ठिर उवाच
कस्मै भवान्मन्यते ऽर्घम् एकस्मै कुरुनन्दन
उपनीयमानं युक्तं च तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
kasmai bhavānmanyate 'rgham ekasmai kurunandana
upanīyamānaṃ yuktaṃ ca tanme brūhi pitāmaha
- 27
वैशंपायन उवाच
ततो भीष्मः शांतनवो बुद्ध्या निश्चित्य भारत
वार्ष्णेयं मन्यते कृष्णम् अर्हणीयतमं भुवि
vaiśaṃpāyana uvāca
tato bhīṣmaḥ śāṃtanavo buddhyā niścitya bhārata
vārṣṇeyaṃ manyate kṛṣṇam arhaṇīyatamaṃ bhuvi
- 28
एष ह्येषां समेतानां तेजोबलपराक्रमैः
मध्ये तपन्न् इवाभाति ज्योतिषाम् इव भास्करः
eṣa hyeṣāṃ sametānāṃ tejobalaparākramaiḥ
madhye tapann ivābhāti jyotiṣām iva bhāskaraḥ
- 29
असूर्यम् इव सूर्येण निवातम् इव वायुना
भासितं ह्लादितं चैव कृष्णेनेदं सदो हि नः
asūryam iva sūryeṇa nivātam iva vāyunā
bhāsitaṃ hlāditaṃ caiva kṛṣṇenedaṃ sado hi naḥ
- 30
तस्मै भीष्माभ्यनुज्ञातः सहदेवः प्रतापवान्
उपजह्रे ऽथ विधिवद्वार्ष्णेयायार्घ्यम् उत्तमम्
tasmai bhīṣmābhyanujñātaḥ sahadevaḥ pratāpavān
upajahre 'tha vidhivadvārṣṇeyāyārghyam uttamam

