26 shlokas
- 1
शकुनिर् उवाच
यां त्वम् एतां श्रियं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रे युधिष्ठिरे
तप्यसे तां हरिष्यामि द्यूतेनाहूयतां परः
śakunir uvāca
yāṃ tvam etāṃ śriyaṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputre yudhiṣṭhire
tapyase tāṃ hariṣyāmi dyūtenāhūyatāṃ paraḥ
- 2
अगत्वा संशयम् अहम् अयुद्ध्वा च चमूमुखे
अक्षान्क्षिपन्न् अक्षतः सन्विद्वान् अविदुषो जये
agatvā saṃśayam aham ayuddhvā ca camūmukhe
akṣānkṣipann akṣataḥ sanvidvān aviduṣo jaye
- 3
ग्लहान्धनूंषि मे विद्धि शरान् अक्षांश्च भारत
अक्षाणां हृदयं मे ज्यां रथं विद्धि ममास्तरम्
glahāndhanūṃṣi me viddhi śarān akṣāṃśca bhārata
akṣāṇāṃ hṛdayaṃ me jyāṃ rathaṃ viddhi mamāstaram
- 4
दुर्योधन उवाच
अयम् उत्सहते राजञ्श्रियम् आहर्तुम् अक्षवित्
द्यूतेन पाण्डुपुत्रेभ्यस्तत्तुभ्यं तात रोचताम्
duryodhana uvāca
ayam utsahate rājañśriyam āhartum akṣavit
dyūtena pāṇḍuputrebhyastattubhyaṃ tāta rocatām
- 5
धृतराष्ट्र उवाच
स्थितो ऽस्मि शासने भ्रातुर्विदुरस्य महात्मनः
तेन संगम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
sthito 'smi śāsane bhrāturvidurasya mahātmanaḥ
tena saṃgamya vetsyāmi kāryasyāsya viniścayam
- 6
दुर्योधन उवाच
विहनिष्यति ते बुद्धिं विदुरो मुक्तसंशयः
पाण्डवानां हिते युक्तो न तथा मम कौरव
duryodhana uvāca
vihaniṣyati te buddhiṃ viduro muktasaṃśayaḥ
pāṇḍavānāṃ hite yukto na tathā mama kaurava
- 7
नारभेत्परसामर्थ्यात्पुरुषः कार्यम् आत्मनः
मतिसाम्यं द्वयोर्नास्ति कार्येषु कुरुनन्दन
nārabhetparasāmarthyātpuruṣaḥ kāryam ātmanaḥ
matisāmyaṃ dvayornāsti kāryeṣu kurunandana
- 8
भयं परिहरन्मन्द आत्मानं परिपालयन्
वर्षासु क्लिन्नकटवत्तिष्ठन्न् एवावसीदति
bhayaṃ pariharanmanda ātmānaṃ paripālayan
varṣāsu klinnakaṭavattiṣṭhann evāvasīdati
- 9
न व्याधयो नापि यमः श्रेयःप्राप्तिं प्रतीक्षते
यावद् एव भवेत्कल्पस्तावच्छ्रेयः समाचरेत्
na vyādhayo nāpi yamaḥ śreyaḥprāptiṃ pratīkṣate
yāvad eva bhavetkalpastāvacchreyaḥ samācaret
- 10
धृतराष्ट्र उवाच
सर्वथा पुत्र बलिभिर्विग्रहं ते न रोचये
वैरं विकारं सृजति तद्वै शस्त्रम् अनायसम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
sarvathā putra balibhirvigrahaṃ te na rocaye
vairaṃ vikāraṃ sṛjati tadvai śastram anāyasam
- 11
अनर्थम् अर्थं मन्यसे राजपुत्र संग्रन्थनं कलहस्यातिघोरम्
तद्वै प्रवृत्तं तु यथा कथंचिद्विमोक्षयेच्चाप्यसिसायकांश्च
anartham arthaṃ manyase rājaputra saṃgranthanaṃ kalahasyātighoram
tadvai pravṛttaṃ tu yathā kathaṃcidvimokṣayeccāpyasisāyakāṃśca
- 12
दुर्योधन उवाच
द्यूते पुराणैर्व्यवहारः प्रणीतस्तत्रात्ययो नास्ति न संप्रहारः
तद्रोचतां शकुनेर्वाक्यम् अद्य सभां क्षिप्रं त्वम् इहाज्ञापयस्व
duryodhana uvāca
dyūte purāṇairvyavahāraḥ praṇītastatrātyayo nāsti na saṃprahāraḥ
tadrocatāṃ śakunervākyam adya sabhāṃ kṣipraṃ tvam ihājñāpayasva
- 13
स्वर्गद्वारं दीव्यतां नो विशिष्टं तद्वर्तिनां चापि तथैव युक्तम्
भवेद् एवं ह्यात्मना तुल्यम् एव दुरोदरं पाण्डवैस्त्वं कुरुष्व
svargadvāraṃ dīvyatāṃ no viśiṣṭaṃ tadvartināṃ cāpi tathaiva yuktam
bhaved evaṃ hyātmanā tulyam eva durodaraṃ pāṇḍavaistvaṃ kuruṣva
- 14
धृतराष्ट्र उवाच
वाक्यं न मे रोचते यत्त्वयोक्तं यत्ते प्रियं तत्क्रियतां नरेन्द्र
पश्चात्तप्स्यसे तद् उपाक्रम्य वाक्यं न हीदृशं भावि वचो हि धर्म्यम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
vākyaṃ na me rocate yattvayoktaṃ yatte priyaṃ tatkriyatāṃ narendra
paścāttapsyase tad upākramya vākyaṃ na hīdṛśaṃ bhāvi vaco hi dharmyam
- 15
दृष्टं ह्येतद्विदुरेणैवम् एव सर्वं पूर्वं बुद्धिविद्यानुगेन
तद् एवैतद् अवशस्याभ्युपैति महद्भयं क्षत्रियबीजघाति
dṛṣṭaṃ hyetadvidureṇaivam eva sarvaṃ pūrvaṃ buddhividyānugena
tad evaitad avaśasyābhyupaiti mahadbhayaṃ kṣatriyabījaghāti
- 16
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी दैवं मत्वा परमं दुस्तरं च
शशासोच्चैः पुरुषान्पुत्रवाक्ये स्थितो राजा दैवसंमूढचेताः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā dhṛtarāṣṭro manīṣī daivaṃ matvā paramaṃ dustaraṃ ca
śaśāsoccaiḥ puruṣānputravākye sthito rājā daivasaṃmūḍhacetāḥ
- 17
सहस्रस्तम्भां हेमवैडूर्यचित्रां शतद्वारां तोरणस्फाटिशृङ्गाम्
सभाम् अग्र्यां क्रोशमात्रायतां मे तद्विस्ताराम् आशु कुर्वन्तु युक्ताः
sahasrastambhāṃ hemavaiḍūryacitrāṃ śatadvārāṃ toraṇasphāṭiśṛṅgām
sabhām agryāṃ krośamātrāyatāṃ me tadvistārām āśu kurvantu yuktāḥ
- 18
श्रुत्वा तस्य त्वरिता निर्विशङ्काः प्राज्ञा दक्षास्तां तथा चक्रुर् आशु
सर्वद्रव्याण्युपजह्रुः सभायां सहस्रशः शिल्पिनश्चापि युक्ताः
śrutvā tasya tvaritā nirviśaṅkāḥ prājñā dakṣāstāṃ tathā cakrur āśu
sarvadravyāṇyupajahruḥ sabhāyāṃ sahasraśaḥ śilpinaścāpi yuktāḥ
- 19
कालेनाल्पेनाथ निष्ठां गतां तां सभां रम्यां बहुरत्नां विचित्राम्
चित्रैर्हैमैर् आसनैर् अभ्युपेताम् आचख्युस्ते तस्य राज्ञः प्रतीताः
kālenālpenātha niṣṭhāṃ gatāṃ tāṃ sabhāṃ ramyāṃ bahuratnāṃ vicitrām
citrairhaimair āsanair abhyupetām ācakhyuste tasya rājñaḥ pratītāḥ
- 20
ततो विद्वान्विदुरं मन्त्रिमुख्यम् उवाचेदं धृतराष्ट्रो नरेन्द्रः
युधिष्ठिरं राजपुत्रं हि गत्वा मद्वाक्येन क्षिप्रम् इहानयस्व
tato vidvānviduraṃ mantrimukhyam uvācedaṃ dhṛtarāṣṭro narendraḥ
yudhiṣṭhiraṃ rājaputraṃ hi gatvā madvākyena kṣipram ihānayasva
- 21
सभेयं मे बहुरत्ना विचित्रा शय्यासनैर् उपपन्ना महार्हैः
सा दृश्यतां भ्रातृभिः सार्धम् एत्य सुहृद्द्यूतं वर्तताम् अत्र चेति
sabheyaṃ me bahuratnā vicitrā śayyāsanair upapannā mahārhaiḥ
sā dṛśyatāṃ bhrātṛbhiḥ sārdham etya suhṛddyūtaṃ vartatām atra ceti
- 22
मतम् आज्ञाय पुत्रस्य धृतराष्ट्रो नराधिपः
मत्वा च दुस्तरं दैवम् एतद्राजा चकार ह
matam ājñāya putrasya dhṛtarāṣṭro narādhipaḥ
matvā ca dustaraṃ daivam etadrājā cakāra ha
- 23
अन्यायेन तथोक्तस्तु विदुरो विदुषां वरः
नाभ्यनन्दद्वचो भ्रातुर्वचनं चेदम् अब्रवीत्
anyāyena tathoktastu viduro viduṣāṃ varaḥ
nābhyanandadvaco bhrāturvacanaṃ cedam abravīt
- 24
नाभिनन्दामि नृपते प्रैषम् एतं मैवं कृथाः कुलनाशाद्बिभेमि
पुत्रैर्भिन्नैः कलहस्ते ध्रुवं स्याद् एतच्छङ्के द्यूतकृते नरेन्द्र
nābhinandāmi nṛpate praiṣam etaṃ maivaṃ kṛthāḥ kulanāśādbibhemi
putrairbhinnaiḥ kalahaste dhruvaṃ syād etacchaṅke dyūtakṛte narendra
- 25
धृतराष्ट्र उवाच
नेह क्षत्तः कलहस्तप्स्यते मां न चेद्दैवं प्रतिलोमं भविष्यत्
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं सर्वं जगच्चेष्टति न स्वतन्त्रम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
neha kṣattaḥ kalahastapsyate māṃ na ceddaivaṃ pratilomaṃ bhaviṣyat
dhātrā tu diṣṭasya vaśe kiledaṃ sarvaṃ jagacceṣṭati na svatantram
- 26
तद् अद्य विदुर प्राप्य राजानं मम शासनात्
क्षिप्रम् आनय दुर्धर्षं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
tad adya vidura prāpya rājānaṃ mama śāsanāt
kṣipram ānaya durdharṣaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

