36 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे
धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत्
vaiśaṃpāyana uvāca
vanaṃ gateṣu pārtheṣu nirjiteṣu durodare
dhṛtarāṣṭraṃ mahārāja tadā cintā samāviśat
- 2
तं चिन्तयानम् आसीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
निःश्वसन्तम् अनेकाग्रम् इति होवाच संजयः
taṃ cintayānam āsīnaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram
niḥśvasantam anekāgram iti hovāca saṃjayaḥ
- 3
अवाप्य वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिप
प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किम् अनुशोचसि
avāpya vasusampūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipa
pravrājya pāṇḍavānrājyādrājankim anuśocasi
- 4
धृतराष्ट्र उवाच
अशोच्यं तु कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति
पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि मित्रवद्भिर्महारथैः
dhṛtarāṣṭra uvāca
aśocyaṃ tu kutasteṣāṃ yeṣāṃ vairaṃ bhaviṣyati
pāṇḍavairyuddhaśauṇḍairhi mitravadbhirmahārathaiḥ
- 5
संजय उवाच
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरं भविष्यति
विनाशः सर्वलोकस्य सानुबन्धो भविष्यति
saṃjaya uvāca
tavedaṃ sukṛtaṃ rājanmahadvairaṃ bhaviṣyati
vināśaḥ sarvalokasya sānubandho bhaviṣyati
- 6
वार्यमाणो ऽपि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च
पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्
vāryamāṇo 'pi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca
pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ draupadīṃ dharmacāriṇīm
- 7
प्राहिणोद् आनयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तव
सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम्
prāhiṇod ānayeheti putro duryodhanastava
sūtaputraṃ sumandātmā nirlajjaḥ prātikāminam
- 8
धृतराष्ट्र उवाच
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम्
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सो ऽपाचीनानि पश्यति
dhṛtarāṣṭra uvāca
yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavam
buddhiṃ tasyāpakarṣanti so 'pācīnāni paśyati
- 9
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते
अनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति
buddhau kaluṣabhūtāyāṃ vināśe pratyupasthite
anayo nayasaṃkāśo hṛdayānnāpasarpati
- 10
अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणः
उत्तिष्ठन्ति विनाशान्ते नरं तच्चास्य रोचते
anarthāścārtharūpeṇa arthāścānartharūpiṇaḥ
uttiṣṭhanti vināśānte naraṃ taccāsya rocate
- 11
न कालो दण्डम् उद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित्
कालस्य बलम् एतावद्विपरीतार्थदर्शनम्
na kālo daṇḍam udyamya śiraḥ kṛntati kasyacit
kālasya balam etāvadviparītārthadarśanam
- 12
आसादितम् इदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्
पाञ्चालीम् अपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम्
āsāditam idaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
pāñcālīm apakarṣadbhiḥ sabhāmadhye tapasvinīm
- 13
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावरीम्
को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम्
ayonijāṃ rūpavatīṃ kule jātāṃ vibhāvarīm
ko nu tāṃ sarvadharmajñāṃ paribhūya yaśasvinīm
- 14
पर्यानयेत्सभामध्यम् ऋते दुर्द्यूतदेविनम्
स्त्रीधर्मिणीं वरारोहां शोणितेन समुक्षिताम्
paryānayetsabhāmadhyam ṛte durdyūtadevinam
strīdharmiṇīṃ varārohāṃ śoṇitena samukṣitām
- 15
एकवस्त्रां च पाञ्चालीं पाण्डवान् अभ्यवेक्षतीम्
हृतस्वान्भ्रष्टचित्तांस्तान्हृतदारान्हृतश्रियः
ekavastrāṃ ca pāñcālīṃ pāṇḍavān abhyavekṣatīm
hṛtasvānbhraṣṭacittāṃstānhṛtadārānhṛtaśriyaḥ
- 16
विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभाववशं गतान्
धर्मपाशपरिक्षिप्तान् अशक्तान् इव विक्रमे
vihīnānsarvakāmebhyo dāsabhāvavaśaṃ gatān
dharmapāśaparikṣiptān aśaktān iva vikrame
- 17
क्रुद्धाम् अमर्षितां कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि
दुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्य् अभ्यभाषताम्
kruddhām amarṣitāṃ kṛṣṇāṃ duḥkhitāṃ kurusaṃsadi
duryodhanaśca karṇaśca kaṭukāny abhyabhāṣatām
- 18
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी
अपि शेषं भवेद् अद्य पुत्राणां मम संजय
tasyāḥ kṛpaṇacakṣurbhyāṃ pradahyetāpi medinī
api śeṣaṃ bhaved adya putrāṇāṃ mama saṃjaya
- 19
भारतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह संगताः
प्राक्रोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम्
bhāratānāṃ striyaḥ sarvā gāndhāryā saha saṃgatāḥ
prākrośanbhairavaṃ tatra dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāgatām
- 20
अग्निहोत्राणि सायाह्ने न चाहूयन्त सर्वशः
ब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे
agnihotrāṇi sāyāhne na cāhūyanta sarvaśaḥ
brāhmaṇāḥ kupitāścāsandraupadyāḥ parikarṣaṇe
- 21
आसीन्निष्टानको घोरो निर्घातश्च महान् अभूत्
दिवोल्काश्चापतन्घोरा राहुश्चार्कम् उपाग्रसत्
अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जनयन्भयम्
āsīnniṣṭānako ghoro nirghātaśca mahān abhūt
divolkāścāpatanghorā rāhuścārkam upāgrasat
aparvaṇi mahāghoraṃ prajānāṃ janayanbhayam
- 22
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनः
ध्वजाश्च व्यवशीर्यन्त भरतानाम् अभूतये
tathaiva rathaśālāsu prādurāsīddhutāśanaḥ
dhvajāśca vyavaśīryanta bharatānām abhūtaye
- 23
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाः
तास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतोदिशम्
duryodhanasyāgnihotre prākrośanbhairavaṃ śivāḥ
tāstadā pratyabhāṣanta rāsabhāḥ sarvatodiśam
- 24
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह संजय
कृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महारथः
prātiṣṭhata tato bhīṣmo droṇena saha saṃjaya
kṛpaśca somadattaśca bāhlīkaśca mahārathaḥ
- 25
ततो ऽहम् अब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः
वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यद् इच्छति
tato 'ham abruvaṃ tatra vidureṇa pracoditaḥ
varaṃ dadāni kṛṣṇāyai kāṅkṣitaṃ yadyad icchati
- 26
अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवान् अमितौजसः
सरथान्सधनुष्कांश्चाप्य् अनुज्ञासिषम् अप्य् अहम्
avṛṇottatra pāñcālī pāṇḍavān amitaujasaḥ
sarathānsadhanuṣkāṃścāpy anujñāsiṣam apy aham
- 27
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित्
एतदन्ताः स्थ भरता यद्वः कृष्णा सभां गता
athābravīnmahāprājño viduraḥ sarvadharmavit
etadantāḥ stha bharatā yadvaḥ kṛṣṇā sabhāṃ gatā
- 28
एषा पाञ्चालराजस्य सुतैषा श्रीर् अनुत्तमा
पाञ्चाली पाण्डवान् एतान्दैवसृष्टोपसर्पति
eṣā pāñcālarājasya sutaiṣā śrīr anuttamā
pāñcālī pāṇḍavān etāndaivasṛṣṭopasarpati
- 29
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्ते ऽत्यमर्षणाः
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः
tasyāḥ pārthāḥ parikleśaṃ na kṣaṃsyante 'tyamarṣaṇāḥ
vṛṣṇayo vā maheṣvāsāḥ pāñcālā vā mahaujasaḥ
- 30
तेन सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः
आगमिष्यति बीभत्सुः पाञ्चालैर् अभिरक्षितः
tena satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥ
āgamiṣyati bībhatsuḥ pāñcālair abhirakṣitaḥ

