30 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
पतितौ हंसडिभकौ कंसामात्यौ निपातितौ
जरासंधस्य निधने कालो ऽयं समुपागतः
vāsudeva uvāca
patitau haṃsaḍibhakau kaṃsāmātyau nipātitau
jarāsaṃdhasya nidhane kālo 'yaṃ samupāgataḥ
- 2
न स शक्यो रणे जेतुं सर्वैर् अपि सुरासुरैः
प्राणयुद्धेन जेतव्यः स इत्युपलभामहे
na sa śakyo raṇe jetuṃ sarvair api surāsuraiḥ
prāṇayuddhena jetavyaḥ sa ityupalabhāmahe
- 3
मयि नीतिर्बलं भीमे रक्षिता चावयोर्जुनः
साधयिष्याम तं राजन्वयं त्रय इवाग्नयः
mayi nītirbalaṃ bhīme rakṣitā cāvayorjunaḥ
sādhayiṣyāma taṃ rājanvayaṃ traya ivāgnayaḥ
- 4
त्रिभिर् आसादितो ऽस्माभिर्विजने स नराधिपः
न संदेहो यथा युद्धम् एकेनाभ्युपयास्यति
tribhir āsādito 'smābhirvijane sa narādhipaḥ
na saṃdeho yathā yuddham ekenābhyupayāsyati
- 5
अवमानाच्च लोकस्य व्यायतत्वाच्च धर्षितः
भीमसेनेन युद्धाय ध्रुवम् अभ्युपयास्यति
avamānācca lokasya vyāyatatvācca dharṣitaḥ
bhīmasenena yuddhāya dhruvam abhyupayāsyati
- 6
अलं तस्य महाबाहुर्भीमसेनो महाबलः
लोकस्य समुदीर्णस्य निधनायान्तको यथा
alaṃ tasya mahābāhurbhīmaseno mahābalaḥ
lokasya samudīrṇasya nidhanāyāntako yathā
- 7
यदि ते हृदयं वेत्ति यदि ते प्रत्ययो मयि
भीमसेनार्जुनौ शीघ्रं न्यासभूतौ प्रयच्छ मे
yadi te hṛdayaṃ vetti yadi te pratyayo mayi
bhīmasenārjunau śīghraṃ nyāsabhūtau prayaccha me
- 8
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तो भगवता प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
भीमपार्थौ समालोक्य सम्प्रहृष्टमुखौ स्थितौ
vaiśaṃpāyana uvāca
evam ukto bhagavatā pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ
bhīmapārthau samālokya samprahṛṣṭamukhau sthitau
- 9
अच्युताच्युत मा मैवं व्याहरामित्रकर्षण
पाण्डवानां भवान्नाथो भवन्तं चाश्रिता वयम्
acyutācyuta mā maivaṃ vyāharāmitrakarṣaṇa
pāṇḍavānāṃ bhavānnātho bhavantaṃ cāśritā vayam
- 10
यथा वदसि गोविन्द सर्वं तद् उपपद्यते
न हि त्वम् अग्रतस्तेषां येषां लक्ष्मीः पराङ्मुखी
येषाम् अभिमुखी लक्ष्मीस्तेषां कृष्ण त्वम् अग्रतः
yathā vadasi govinda sarvaṃ tad upapadyate
na hi tvam agratasteṣāṃ yeṣāṃ lakṣmīḥ parāṅmukhī
yeṣām abhimukhī lakṣmīsteṣāṃ kṛṣṇa tvam agrataḥ
- 11
निहतश्च जरासंधो मोक्षिताश्च महीक्षितः
राजसूयश्च मे लब्धो निदेशे तव तिष्ठतः
nihataśca jarāsaṃdho mokṣitāśca mahīkṣitaḥ
rājasūyaśca me labdho nideśe tava tiṣṭhataḥ
- 12
क्षिप्रकारिन्यथा त्वेतत्कार्यं समुपपद्यते
मम कार्यं जगत्कार्यं तथा कुरु नरोत्तम
kṣiprakārinyathā tvetatkāryaṃ samupapadyate
mama kāryaṃ jagatkāryaṃ tathā kuru narottama
- 13
त्रिभिर्भवद्भिर्हि विना नाहं जीवितुम् उत्सहे
धर्मकामार्थरहितो रोगार्त इव दुर्गतः
tribhirbhavadbhirhi vinā nāhaṃ jīvitum utsahe
dharmakāmārtharahito rogārta iva durgataḥ
- 14
न शौरिणा विना पार्थो न शौरिः पाण्डवं विना
नाजेयो ऽस्त्यनयोर्लोके कृष्णयोर् इति मे मतिः
na śauriṇā vinā pārtho na śauriḥ pāṇḍavaṃ vinā
nājeyo 'styanayorloke kṛṣṇayor iti me matiḥ
- 15
अयं च बलिनां श्रेष्ठः श्रीमान् अपि वृकोदरः
युवाभ्यां सहितो वीरः किं न कुर्यान्महायशाः
ayaṃ ca balināṃ śreṣṭhaḥ śrīmān api vṛkodaraḥ
yuvābhyāṃ sahito vīraḥ kiṃ na kuryānmahāyaśāḥ
- 16
सुप्रणीतो बलौघो हि कुरुते कार्यम् उत्तमम्
अन्धं जडं बलं प्राहुः प्रणेतव्यं विचक्षणैः
supraṇīto balaugho hi kurute kāryam uttamam
andhaṃ jaḍaṃ balaṃ prāhuḥ praṇetavyaṃ vicakṣaṇaiḥ
- 17
यतो हि निम्नं भवति नयन्तीह ततो जलम्
यतश्छिद्रं ततश्चापि नयन्ते धीधना बलम्
yato hi nimnaṃ bhavati nayantīha tato jalam
yataśchidraṃ tataścāpi nayante dhīdhanā balam
- 18
तस्मान्नयविधानज्ञं पुरुषं लोकविश्रुतम्
वयम् आश्रित्य गोविन्दं यतामः कार्यसिद्धये
tasmānnayavidhānajñaṃ puruṣaṃ lokaviśrutam
vayam āśritya govindaṃ yatāmaḥ kāryasiddhaye
- 19
एवं प्रज्ञानयबलं क्रियोपायसमन्वितम्
पुरस्कुर्वीत कार्येषु कृष्ण कार्यार्थसिद्धये
evaṃ prajñānayabalaṃ kriyopāyasamanvitam
puraskurvīta kāryeṣu kṛṣṇa kāryārthasiddhaye
- 20
एवम् एव यदुश्रेष्ठं पार्थः कार्यार्थसिद्धये
अर्जुनः कृष्णम् अन्वेतु भीमो ऽन्वेतु धनंजयम्
नयो जयो बलं चैव विक्रमे सिद्धिम् एष्यति
evam eva yaduśreṣṭhaṃ pārthaḥ kāryārthasiddhaye
arjunaḥ kṛṣṇam anvetu bhīmo 'nvetu dhanaṃjayam
nayo jayo balaṃ caiva vikrame siddhim eṣyati
- 21
एवम् उक्तास्ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः
वार्ष्णेयः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्मागधं प्रति
evam uktāstataḥ sarve bhrātaro vipulaujasaḥ
vārṣṇeyaḥ pāṇḍaveyau ca pratasthurmāgadhaṃ prati
- 22
वर्चस्विनां ब्राह्मणानां स्नातकानां परिच्छदान्
आच्छाद्य सुहृदां वाक्यैर्मनोज्ञैर् अभिनन्दिताः
माधवः पाण्डवेयौ च प्रतस्थुर्व्रतधारिणः
varcasvināṃ brāhmaṇānāṃ snātakānāṃ paricchadān
ācchādya suhṛdāṃ vākyairmanojñair abhinanditāḥ
mādhavaḥ pāṇḍaveyau ca pratasthurvratadhāriṇaḥ
- 23
अमर्षाद् अभितप्तानां ज्ञात्यर्थं मुख्यवाससाम्
रविसोमाग्निवपुषां भीमम् आसीत्तदा वपुः
amarṣād abhitaptānāṃ jñātyarthaṃ mukhyavāsasām
ravisomāgnivapuṣāṃ bhīmam āsīttadā vapuḥ
- 24
हतं मेने जरासंधं दृष्ट्वा भीमपुरोगमौ
एककार्यसमुद्युक्तौ कृष्णौ युद्धे ऽपराजितौ
hataṃ mene jarāsaṃdhaṃ dṛṣṭvā bhīmapurogamau
ekakāryasamudyuktau kṛṣṇau yuddhe 'parājitau
- 25
ईशौ हि तौ महात्मानौ सर्वकार्यप्रवर्तने
धर्मार्थकामकार्याणां कार्याणाम् इव निग्रहे
īśau hi tau mahātmānau sarvakāryapravartane
dharmārthakāmakāryāṇāṃ kāryāṇām iva nigrahe
- 26
कुरुभ्यः प्रस्थितास्ते तु मध्येन कुरुजाङ्गलम्
रम्यं पद्मसरो गत्वा कालकूटम् अतीत्य च
kurubhyaḥ prasthitāste tu madhyena kurujāṅgalam
ramyaṃ padmasaro gatvā kālakūṭam atītya ca
- 27
गण्डकीयां तथा शोणं सदानीरां तथैव च
एकपर्वतके नद्यः क्रमेणैत्य व्रजन्ति ते
gaṇḍakīyāṃ tathā śoṇaṃ sadānīrāṃ tathaiva ca
ekaparvatake nadyaḥ krameṇaitya vrajanti te
- 28
संतीर्य सरयूं रम्यां दृष्ट्वा पूर्वांश्च कोसलान्
अतीत्य जग्मुर्मिथिलां मालां चर्मण्वतीं नदीम्
saṃtīrya sarayūṃ ramyāṃ dṛṣṭvā pūrvāṃśca kosalān
atītya jagmurmithilāṃ mālāṃ carmaṇvatīṃ nadīm
- 29
उत्तीर्य गङ्गां शोणं च सर्वे ते प्राङ्मुखास्त्रयः
कुरवोरश्छदं जग्मुर्मागधं क्षेत्रम् अच्युताः
uttīrya gaṅgāṃ śoṇaṃ ca sarve te prāṅmukhāstrayaḥ
kuravoraśchadaṃ jagmurmāgadhaṃ kṣetram acyutāḥ
- 30
ते शश्वद्गोधनाकीर्णम् अम्बुमन्तं शुभद्रुमम्
गोरथं गिरिम् आसाद्य ददृशुर्मागधं पुरम्
te śaśvadgodhanākīrṇam ambumantaṃ śubhadrumam
gorathaṃ girim āsādya dadṛśurmāgadhaṃ puram

