35 shlokas
- 1
तां तु कृत्वा सभां श्रेष्ठां मयश्चार्जुनम् अब्रवीत्
भूतानां च महावीर्यो ध्वजाग्रे किंकरो गणः
तव विष्फारघोषेण मेघवन्निनदिष्यति
अयं हि सूर्यसंकाशो ज्वलनस्य रथोत्तमः
इमे च दिविजाः श्वेता वीर्यवन्तो हयोत्तमाः
मायामयः कृतो ह्येष ध्वजो वानरलक्षणः
असज्यमानो वृक्षेषु धूमकेतुर् इवोच्छ्रितः
बहुवर्णं हि लक्ष्येत ध्वजं वानरलक्षणम्
ध्वजोत्कटं ह्यनवमं युद्धे द्रक्ष्यसि विष्ठितम्
इत्युक्त्वालिङ्ग्य बीभत्सुं विसृष्टः प्रययौ मयः
एषा सभा सव्यसाचिन्ध्वजो ऽग्र्यस्ते भविष्यति
tāṃ tu kṛtvā sabhāṃ śreṣṭhāṃ mayaścārjunam abravīt
bhūtānāṃ ca mahāvīryo dhvajāgre kiṃkaro gaṇaḥ
tava viṣphāraghoṣeṇa meghavanninadiṣyati
ayaṃ hi sūryasaṃkāśo jvalanasya rathottamaḥ
ime ca divijāḥ śvetā vīryavanto hayottamāḥ
māyāmayaḥ kṛto hyeṣa dhvajo vānaralakṣaṇaḥ
asajyamāno vṛkṣeṣu dhūmaketur ivocchritaḥ
bahuvarṇaṃ hi lakṣyeta dhvajaṃ vānaralakṣaṇam
dhvajotkaṭaṃ hyanavamaṃ yuddhe drakṣyasi viṣṭhitam
ityuktvāliṅgya bībhatsuṃ visṛṣṭaḥ prayayau mayaḥ
eṣā sabhā savyasācindhvajo 'gryaste bhaviṣyati
- 2
वैशंपायन उवाच
ततः प्रवेशनं चक्रे तस्यां राजा युधिष्ठिरः
अयुतं भोजयामास ब्राह्मणानां नराधिपः
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ praveśanaṃ cakre tasyāṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ
ayutaṃ bhojayāmāsa brāhmaṇānāṃ narādhipaḥ
- 3
घृतपायसेन मधुना भक्ष्यैर्मूलफलैस्तथा
अहतैश्चैव वासोभिर्माल्यैर् उच्चावचैर् अपि
ghṛtapāyasena madhunā bhakṣyairmūlaphalaistathā
ahataiścaiva vāsobhirmālyair uccāvacair api
- 4
ददौ तेभ्यः सहस्राणि गवां प्रत्येकशः प्रभुः
पुण्याहघोषस्तत्रासीद्दिवस्पृग् इव भारत
dadau tebhyaḥ sahasrāṇi gavāṃ pratyekaśaḥ prabhuḥ
puṇyāhaghoṣastatrāsīddivaspṛg iva bhārata
- 5
वादित्रैर्विविधैर्गीतैर्गन्धैर् उच्चावचैर् अपि
भक्ष्यैर्मूलैः फलैश्चैव मांसैर्वाराहहारिणैः
कृसरेणाथ जीवन्त्या हविष्येण च सर्वशः
मांसप्रकारैर्विविधैः खाद्यैश्चापि तथा नृप
चोष्यैश्च विविधै राजन्पेयैश्च बहुविस्तरैः
पूजयित्वा कुरुश्रेष्ठो दैवतानि निवेश्य च
तर्पयामास विप्रेन्द्रान्नानादिग्भ्यः समागतान्
vāditrairvividhairgītairgandhair uccāvacair api
bhakṣyairmūlaiḥ phalaiścaiva māṃsairvārāhahāriṇaiḥ
kṛsareṇātha jīvantyā haviṣyeṇa ca sarvaśaḥ
māṃsaprakārairvividhaiḥ khādyaiścāpi tathā nṛpa
coṣyaiśca vividhai rājanpeyaiśca bahuvistaraiḥ
pūjayitvā kuruśreṣṭho daivatāni niveśya ca
tarpayāmāsa viprendrānnānādigbhyaḥ samāgatān
- 6
तत्र मल्ला नटा झल्लाः सूता वैतालिकास्तथा
उपतस्थुर्महात्मानं सप्तरात्रं युधिष्ठिरम्
tatra mallā naṭā jhallāḥ sūtā vaitālikāstathā
upatasthurmahātmānaṃ saptarātraṃ yudhiṣṭhiram
- 7
तथा स कृत्वा पूजां तां भ्रातृभिः सह पाण्डवः
तस्यां सभायां रम्यायां रेमे शक्रो यथा दिवि
tathā sa kṛtvā pūjāṃ tāṃ bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ
tasyāṃ sabhāyāṃ ramyāyāṃ reme śakro yathā divi
- 8
सभायाम् ऋषयस्तस्यां पाण्डवैः सह आसते
आसांचक्रुर्नरेन्द्राश्च नानादेशसमागताः
sabhāyām ṛṣayastasyāṃ pāṇḍavaiḥ saha āsate
āsāṃcakrurnarendrāśca nānādeśasamāgatāḥ
- 9
असितो देवलः सत्यः सर्पमाली महाशिराः
अर्वावसुः सुमित्रश्च मैत्रेयः शुनको बलिः
आत्रेयः कण्वजठरौ मौद्गल्यो हस्तिकाश्यपौ
asito devalaḥ satyaḥ sarpamālī mahāśirāḥ
arvāvasuḥ sumitraśca maitreyaḥ śunako baliḥ
ātreyaḥ kaṇvajaṭharau maudgalyo hastikāśyapau
- 10
बको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनः शुकः
सुमन्तुर्जैमिनिः पैलो व्यासशिष्यास्तथा वयम्
bako dālbhyaḥ sthūlaśirāḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ śukaḥ
sumanturjaiminiḥ pailo vyāsaśiṣyāstathā vayam
- 11
तित्तिरिर्याज्ञवल्क्यश्च ससुतो लोमहर्षणः
सत्याषाढश्च दुर्वासा भारद्वाजस्तथैव च
शुनःशेफो वसिष्ठश्च कण्डुर् उद्दालकस्तथा
श्वेतकेतुः सहश्चैव कपर्दी चाश्वलायनः
बोधायनो भरद्वाज आपस्तम्बस्तथैव च
अप्सुहोम्यश्च धौम्यश्च आणीमाण्डव्यकौशिकौ
tittiriryājñavalkyaśca sasuto lomaharṣaṇaḥ
satyāṣāḍhaśca durvāsā bhāradvājastathaiva ca
śunaḥśepho vasiṣṭhaśca kaṇḍur uddālakastathā
śvetaketuḥ sahaścaiva kapardī cāśvalāyanaḥ
bodhāyano bharadvāja āpastambastathaiva ca
apsuhomyaśca dhaumyaśca āṇīmāṇḍavyakauśikau
- 12
दामोष्णीषस्त्रैवणिश्च पर्णादो घटजानुकः
मौञ्जायनो वायुभक्षः पाराशर्यश्च सारिकौ
dāmoṣṇīṣastraivaṇiśca parṇādo ghaṭajānukaḥ
mauñjāyano vāyubhakṣaḥ pārāśaryaśca sārikau
- 13
बलवाकः शिनीवाकः सुत्यपालः कृतश्रमः
जातूकर्णः शिखावांश्च सुबलः पारिजातकः
balavākaḥ śinīvākaḥ sutyapālaḥ kṛtaśramaḥ
jātūkarṇaḥ śikhāvāṃśca subalaḥ pārijātakaḥ
- 14
पर्वतश्च महाभागो मार्कण्डेयस्तथा मुनिः
पवित्रपाणिः सावर्णिर्भालुकिर्गालवस्तथा
parvataśca mahābhāgo mārkaṇḍeyastathā muniḥ
pavitrapāṇiḥ sāvarṇirbhālukirgālavastathā
- 15
जङ्घाबन्धुश्च रैभ्यश्च कोपवेगश्रवा भृगुः
हरिबभ्रुश्च कौण्डिन्यो बभ्रुमाली सनातनः
jaṅghābandhuśca raibhyaśca kopavegaśravā bhṛguḥ
haribabhruśca kauṇḍinyo babhrumālī sanātanaḥ
- 16
कक्षीवान् औशिजश्चैव नाचिकेतो ऽथ गौतमः
पैङ्गो वराहः शुनकः शाण्डिल्यश्च महातपाः
कर्करो वेणुजङ्घश्च कलापः कठ एव च
शार्ङ्गरस्तैलकुप्यश्च पर्णवल्कस्तथैव च
kakṣīvān auśijaścaiva nāciketo 'tha gautamaḥ
paiṅgo varāhaḥ śunakaḥ śāṇḍilyaśca mahātapāḥ
karkaro veṇujaṅghaśca kalāpaḥ kaṭha eva ca
śārṅgarastailakupyaśca parṇavalkastathaiva ca
- 17
मुनयो धर्मसहिता धृतात्मानो जितेन्द्रियाः
एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः
munayo dharmasahitā dhṛtātmāno jitendriyāḥ
ete cānye ca bahavo vedavedāṅgapāragāḥ
- 18
उपासते महात्मानं सभायाम् ऋषिसत्तमाः
कथयन्तः कथाः पुण्या धर्मज्ञाः शुचयो ऽमलाः
upāsate mahātmānaṃ sabhāyām ṛṣisattamāḥ
kathayantaḥ kathāḥ puṇyā dharmajñāḥ śucayo 'malāḥ
- 19
तथैव क्षत्रियश्रेष्ठा धर्मराजम् उपासते
श्रीमान्महात्मा धर्मात्मा मुञ्जकेतुर्विवर्धनः
tathaiva kṣatriyaśreṣṭhā dharmarājam upāsate
śrīmānmahātmā dharmātmā muñjaketurvivardhanaḥ
- 20
संग्रामजिद्दुर्मुखश्च उग्रसेनश्च वीर्यवान्
कक्षसेनः क्षितिपतिः क्षेमकश्चापराजितः
काम्बोजराजः कमलः कम्पनश्च महाबलः
saṃgrāmajiddurmukhaśca ugrasenaśca vīryavān
kakṣasenaḥ kṣitipatiḥ kṣemakaścāparājitaḥ
kāmbojarājaḥ kamalaḥ kampanaśca mahābalaḥ
- 21
सततं कम्पयामास यवनान् एक एव यः
बलपौरुषसम्पन्नान्कृतास्त्रान् अमितौजसः
यथासुरान्कालकेयान्देवो वज्रधरस्तथा
satataṃ kampayāmāsa yavanān eka eva yaḥ
balapauruṣasampannānkṛtāstrān amitaujasaḥ
yathāsurānkālakeyāndevo vajradharastathā
- 22
जटासुरो मद्रकान्तश्च राजा कुन्तिः कुणिन्दश्च किरातराजः
तथाङ्गवङ्गौ सह पुण्ड्रकेण पाण्ड्योड्रराजौ सह चान्ध्रकेण
जटासुरो मद्रकश्च राजा कुन्तिः पुलिन्दकः
किरातराजश्च तथा वङ्गेशः सहपुण्ड्रकः
पाण्ड्यश्च राजा सुमहान् अन्ध्रकेण महात्मना
अङ्गो वङ्गः सुमित्रश्च शैब्यश्चामित्रकर्शनः
jaṭāsuro madrakāntaśca rājā kuntiḥ kuṇindaśca kirātarājaḥ
tathāṅgavaṅgau saha puṇḍrakeṇa pāṇḍyoḍrarājau saha cāndhrakeṇa
jaṭāsuro madrakaśca rājā kuntiḥ pulindakaḥ
kirātarājaśca tathā vaṅgeśaḥ sahapuṇḍrakaḥ
pāṇḍyaśca rājā sumahān andhrakeṇa mahātmanā
aṅgo vaṅgaḥ sumitraśca śaibyaścāmitrakarśanaḥ
- 23
किरातराजः सुमना यवनाधिपतिस्तथा
पाञ्चालश्च विराटश्च द्रुमशल्यः पृथुश्रवाः
चाणूरो देवरातश्च भोजो भीमरथश्च यः
kirātarājaḥ sumanā yavanādhipatistathā
pāñcālaśca virāṭaśca drumaśalyaḥ pṛthuśravāḥ
cāṇūro devarātaśca bhojo bhīmarathaśca yaḥ
- 24
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयत्सेनश्च मागधः
सुशर्मा चेकितानश्च सुरथो ऽमित्रकर्षणः
śrutāyudhaśca kāliṅgo jayatsenaśca māgadhaḥ
suśarmā cekitānaśca suratho 'mitrakarṣaṇaḥ
- 25
केतुमान्वसुदानश्च वैदेहो ऽथ कृतक्षणः
सुधर्मा चानिरुद्धश्च श्रुतायुश्च महाबलः
ketumānvasudānaśca vaideho 'tha kṛtakṣaṇaḥ
sudharmā cāniruddhaśca śrutāyuśca mahābalaḥ
- 26
अनूपराजो दुर्धर्षः क्षेमजिच्च सुदक्षिणः
शिशुपालः सहसुतः करूषाधिपतिस्तथा
पान्त्यान्ध्रराजौ सहितादं [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] न महात्मनाम्
anūparājo durdharṣaḥ kṣemajicca sudakṣiṇaḥ
śiśupālaḥ sahasutaḥ karūṣādhipatistathā
pāntyāndhrarājau sahitādaṃ [||| au2 ja़eichenjh] na mahātmanām
- 27
वृष्णीनां चैव दुर्धर्षाः कुमारा देवरूपिणः
आहुको विपृथुश्चैव गदः सारण एव च
vṛṣṇīnāṃ caiva durdharṣāḥ kumārā devarūpiṇaḥ
āhuko vipṛthuścaiva gadaḥ sāraṇa eva ca
- 28
अक्रूरः कृतवर्मा च सात्यकिश्च शिनेः सुतः
भीष्मको ऽथाहृतिश्चैव द्युमत्सेनश्च वीर्यवान्
केकयाश्च महेष्वासा यज्ञसेनश्च सौमकिः
केतुमान्वसुमांश्चैव कृतास्त्रश्च महाबलः
एते चान्ये च बहवः क्षत्रिया मुख्यसंमताः
उपासते सभायां स्म कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
akrūraḥ kṛtavarmā ca sātyakiśca śineḥ sutaḥ
bhīṣmako 'thāhṛtiścaiva dyumatsenaśca vīryavān
kekayāśca maheṣvāsā yajñasenaśca saumakiḥ
ketumānvasumāṃścaiva kṛtāstraśca mahābalaḥ
ete cānye ca bahavaḥ kṣatriyā mukhyasaṃmatāḥ
upāsate sabhāyāṃ sma kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
- 29
अर्जुनं चापि संश्रित्य राजपुत्रा महाबलाः
अशिक्षन्त धनुर्वेदं रौरवाजिनवाससः
arjunaṃ cāpi saṃśritya rājaputrā mahābalāḥ
aśikṣanta dhanurvedaṃ rauravājinavāsasaḥ
- 30
तत्रैव शिक्षिता राजन्कुमारा वृष्णिनन्दनाः
रौक्मिणेयश्च साम्बश्च युयुधानश्च सात्यकिः
सुधर्मा चानिरुद्धश्च शैब्यश्च नरपुंगवः
tatraiva śikṣitā rājankumārā vṛṣṇinandanāḥ
raukmiṇeyaśca sāmbaśca yuyudhānaśca sātyakiḥ
sudharmā cāniruddhaśca śaibyaśca narapuṃgavaḥ

