37 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा सरत्नधनसंचयान्
पाण्डवान्धार्तराष्ट्राणां कथम् आसीन्मनस्तदा
janamejaya uvāca
anujñātāṃstānviditvā saratnadhanasaṃcayān
pāṇḍavāndhārtarāṣṭrāṇāṃ katham āsīnmanastadā
- 2
वैशंपायन उवाच
अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा धृतराष्ट्रेण धीमता
राजन्दुःशासनः क्षिप्रं जगाम भ्रातरं प्रति
vaiśaṃpāyana uvāca
anujñātāṃstānviditvā dhṛtarāṣṭreṇa dhīmatā
rājanduḥśāsanaḥ kṣipraṃ jagāma bhrātaraṃ prati
- 3
दुर्योधनं समासाद्य सामात्यं भरतर्षभ
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत्
duryodhanaṃ samāsādya sāmātyaṃ bharatarṣabha
duḥkhārto bharataśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt
- 4
दुःखेनैतत्समानीतं स्थविरो नाशयत्यसौ
शत्रुसाद्गमयद्द्रव्यं तद्बुध्यध्वं महारथाः
duḥkhenaitatsamānītaṃ sthaviro nāśayatyasau
śatrusādgamayaddravyaṃ tadbudhyadhvaṃ mahārathāḥ
- 5
अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः
मिथः संगम्य सहिताः पाण्डवान्प्रति मानिनः
atha duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ
mithaḥ saṃgamya sahitāḥ pāṇḍavānprati māninaḥ
- 6
वैचित्रवीर्यं राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्
अभिगम्य त्वरायुक्ताः श्लक्ष्णं वचनम् अब्रुवन्
vaicitravīryaṃ rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam
abhigamya tvarāyuktāḥ ślakṣṇaṃ vacanam abruvan
- 7
दुर्योधन उवाच
न त्वयेदं श्रुतं राजन्यज्जगाद बृहस्पतिः
शक्रस्य नीतिं प्रवदन्विद्वान्देवपुरोहितः
duryodhana uvāca
na tvayedaṃ śrutaṃ rājanyajjagāda bṛhaspatiḥ
śakrasya nītiṃ pravadanvidvāndevapurohitaḥ
- 8
सर्वोपायैर्निहन्तव्याः शत्रवः शत्रुकर्षण
पुरा युद्धाद्बलाद्वापि प्रकुर्वन्ति तवाहितम्
sarvopāyairnihantavyāḥ śatravaḥ śatrukarṣaṇa
purā yuddhādbalādvāpi prakurvanti tavāhitam
- 9
ते वयं पाण्डवधनैः सर्वान्सम्पूज्य पार्थिवान्
यदि तान्योधयिष्यामः किं वा नः परिहास्यति
te vayaṃ pāṇḍavadhanaiḥ sarvānsampūjya pārthivān
yadi tānyodhayiṣyāmaḥ kiṃ vā naḥ parihāsyati
- 10
अहीन् आशीविषान्क्रुद्धान्दंशाय समुपस्थितान्
कृत्वा कण्ठे च पृष्ठे च कः समुत्स्रष्टुम् अर्हति
ahīn āśīviṣānkruddhāndaṃśāya samupasthitān
kṛtvā kaṇṭhe ca pṛṣṭhe ca kaḥ samutsraṣṭum arhati
- 11
आत्तशस्त्रा रथगताः कुपितास्तात पाण्डवाः
निःशेषं नः करिष्यन्ति क्रुद्धा ह्याशीविषा यथा
āttaśastrā rathagatāḥ kupitāstāta pāṇḍavāḥ
niḥśeṣaṃ naḥ kariṣyanti kruddhā hyāśīviṣā yathā
- 12
संनद्धो ह्यर्जुनो याति विवृत्य परमेषुधी
गाण्डीवं मुहुर् आदत्ते निःश्वसंश्च निरीक्षते
saṃnaddho hyarjuno yāti vivṛtya parameṣudhī
gāṇḍīvaṃ muhur ādatte niḥśvasaṃśca nirīkṣate
- 13
गदां गुर्वीं समुद्यम्य त्वरितश्च वृकोदरः
स्वरथं योजयित्वाशु निर्यात इति नः श्रुतम्
gadāṃ gurvīṃ samudyamya tvaritaśca vṛkodaraḥ
svarathaṃ yojayitvāśu niryāta iti naḥ śrutam
- 14
नकुलः खड्गम् आदाय चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्
सहदेवश्च राजा च चक्रुर् आकारम् इङ्गितैः
nakulaḥ khaḍgam ādāya carma cāpyaṣṭacandrakam
sahadevaśca rājā ca cakrur ākāram iṅgitaiḥ
- 15
ते त्वास्थाय रथान्सर्वे बहुशस्त्रपरिच्छदान्
अभिघ्नन्तो रथव्रातान्सेनायोगाय निर्ययुः
te tvāsthāya rathānsarve bahuśastraparicchadān
abhighnanto rathavrātānsenāyogāya niryayuḥ
- 16
न क्षंस्यन्ते तथास्माभिर्जातु विप्रकृता हि ते
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं कस्तेषां क्षन्तुम् अर्हति
na kṣaṃsyante tathāsmābhirjātu viprakṛtā hi te
draupadyāśca parikleśaṃ kasteṣāṃ kṣantum arhati
- 17
पुनर्दीव्याम भद्रं ते वनवासाय पाण्डवैः
एवम् एतान्वशे कर्तुं शक्ष्यामो भरतर्षभ
punardīvyāma bhadraṃ te vanavāsāya pāṇḍavaiḥ
evam etānvaśe kartuṃ śakṣyāmo bharatarṣabha
- 18
ते वा द्वादश वर्षाणि वयं वा द्यूतनिर्जिताः
प्रविशेम महारण्यम् अजिनैः प्रतिवासिताः
te vā dvādaśa varṣāṇi vayaṃ vā dyūtanirjitāḥ
praviśema mahāraṇyam ajinaiḥ prativāsitāḥ
- 19
त्रयोदशं च सजने अज्ञाताः परिवत्सरम्
ज्ञाताश्च पुनर् अन्यानि वने वर्षाणि द्वादश
trayodaśaṃ ca sajane ajñātāḥ parivatsaram
jñātāśca punar anyāni vane varṣāṇi dvādaśa
- 20
निवसेम वयं ते वा तथा द्यूतं प्रवर्तताम्
अक्षान् उप्त्वा पुनर्द्यूतम् इदं दीव्यन्तु पाण्डवाः
nivasema vayaṃ te vā tathā dyūtaṃ pravartatām
akṣān uptvā punardyūtam idaṃ dīvyantu pāṇḍavāḥ
- 21
एतत्कृत्यतमं राजन्न् अस्माकं भरतर्षभ
अयं हि शकुनिर्वेद सविद्याम् अक्षसंपदम्
etatkṛtyatamaṃ rājann asmākaṃ bharatarṣabha
ayaṃ hi śakunirveda savidyām akṣasaṃpadam
- 22
दृढमूला वयं राज्ये मित्राणि परिगृह्य च
सारवद्विपुलं सैन्यं सत्कृत्य च दुरासदम्
dṛḍhamūlā vayaṃ rājye mitrāṇi parigṛhya ca
sāravadvipulaṃ sainyaṃ satkṛtya ca durāsadam
- 23
ते च त्रयोदशे वर्षे पारयिष्यन्ति चेद्व्रतम्
जेष्यामस्तान्वयं राजन्रोचतां ते परंतप
te ca trayodaśe varṣe pārayiṣyanti cedvratam
jeṣyāmastānvayaṃ rājanrocatāṃ te paraṃtapa
- 24
धृतराष्ट्र उवाच
तूर्णं प्रत्यानयस्वैतान्कामं व्यध्वगतान् अपि
आगच्छन्तु पुनर्द्यूतम् इदं कुर्वन्तु पाण्डवाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
tūrṇaṃ pratyānayasvaitānkāmaṃ vyadhvagatān api
āgacchantu punardyūtam idaṃ kurvantu pāṇḍavāḥ
- 25
वैशंपायन उवाच
ततो द्रोणः सोमदत्तो बाह्लीकश्च महारथः
विदुरो द्रोणपुत्रश्च वैश्यापुत्रश्च वीर्यवान्
vaiśaṃpāyana uvāca
tato droṇaḥ somadatto bāhlīkaśca mahārathaḥ
viduro droṇaputraśca vaiśyāputraśca vīryavān
- 26
भूरिश्रवाः शांतनवो विकर्णश्च महारथः
मा द्यूतम् इत्यभाषन्त शमो ऽस्त्विति च सर्वशः
bhūriśravāḥ śāṃtanavo vikarṇaśca mahārathaḥ
mā dyūtam ityabhāṣanta śamo 'stviti ca sarvaśaḥ
- 27
अकामानां च सर्वेषां सुहृदाम् अर्थदर्शिनाम्
अकरोत्पाण्डवाह्वानं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः
akāmānāṃ ca sarveṣāṃ suhṛdām arthadarśinām
akarotpāṇḍavāhvānaṃ dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ
- 28
अथाब्रवीन्महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
पुत्रहार्दाद्धर्मयुक्तं गान्धारी शोककर्शिता
athābravīnmahārāja dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram
putrahārdāddharmayuktaṃ gāndhārī śokakarśitā
- 29
जाते दुर्योधने क्षत्ता महामतिर् अभाषत
नीयतां परलोकाय साध्वयं कुलपांसनः
jāte duryodhane kṣattā mahāmatir abhāṣata
nīyatāṃ paralokāya sādhvayaṃ kulapāṃsanaḥ
- 30
व्यनदज्जातमात्रो हि गोमायुर् इव भारत
अन्तो नूनं कुलस्यास्य कुरवस्तन्निबोधत
vyanadajjātamātro hi gomāyur iva bhārata
anto nūnaṃ kulasyāsya kuravastannibodhata

