34 shlokas
- 1
जरासंध उवाच
न स्मरेयं कदा वैरं कृतं युष्माभिर् इत्युत
चिन्तयंश्च न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम्
jarāsaṃdha uvāca
na smareyaṃ kadā vairaṃ kṛtaṃ yuṣmābhir ityuta
cintayaṃśca na paśyāmi bhavatāṃ prati vaikṛtam
- 2
वैकृते चासति कथं मन्यध्वं माम् अनागसम्
अरिं विब्रूत तद्विप्राः सतां समय एष हि
vaikṛte cāsati kathaṃ manyadhvaṃ mām anāgasam
ariṃ vibrūta tadviprāḥ satāṃ samaya eṣa hi
- 3
अथ धर्मोपघाताद्धि मनः समुपतप्यते
यो ऽनागसि प्रसृजति क्षत्रियो ऽपि न संशयः
atha dharmopaghātāddhi manaḥ samupatapyate
yo 'nāgasi prasṛjati kṣatriyo 'pi na saṃśayaḥ
- 4
अतो ऽन्यथाचरंल्लोके धर्मज्ञः सन्महाव्रतः
वृजिनां गतिम् आप्नोति श्रेयसो ऽप्युपहन्ति च
ato 'nyathācaraṃlloke dharmajñaḥ sanmahāvrataḥ
vṛjināṃ gatim āpnoti śreyaso 'pyupahanti ca
- 5
त्रैलोक्ये क्षत्रधर्माद्धि श्रेयांसं साधुचारिणाम्
अनागसं प्रजानानाः प्रमादाद् इव जल्पथ
trailokye kṣatradharmāddhi śreyāṃsaṃ sādhucāriṇām
anāgasaṃ prajānānāḥ pramādād iva jalpatha
- 6
वासुदेव उवाच
कुलकार्यं महाराज कश्चिद् एकः कुलोद्वहः
वहते तन्नियोगाद्वै वयम् अभ्युत्थितास्त्रयः
vāsudeva uvāca
kulakāryaṃ mahārāja kaścid ekaḥ kulodvahaḥ
vahate tanniyogādvai vayam abhyutthitāstrayaḥ
- 7
त्वया चोपहृता राजन्क्षत्रिया लोकवासिनः
तद् आगः क्रूरम् उत्पाद्य मन्यसे किं त्वनागसम्
tvayā copahṛtā rājankṣatriyā lokavāsinaḥ
tad āgaḥ krūram utpādya manyase kiṃ tvanāgasam
- 8
राजा राज्ञः कथं साधून्हिंस्यान्नृपतिसत्तम
तद्राज्ञः संनिगृह्य त्वं रुद्रायोपजिहीर्षसि
rājā rājñaḥ kathaṃ sādhūnhiṃsyānnṛpatisattama
tadrājñaḥ saṃnigṛhya tvaṃ rudrāyopajihīrṣasi
- 9
अस्मांस्तद् एनो गच्छेत त्वया बार्हद्रथे कृतम्
वयं हि शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिणः
asmāṃstad eno gaccheta tvayā bārhadrathe kṛtam
vayaṃ hi śaktā dharmasya rakṣaṇe dharmacāriṇaḥ
- 10
मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्टः कदाचन
स कथं मानुषैर्देवं यष्टुम् इच्छसि शंकरम्
manuṣyāṇāṃ samālambho na ca dṛṣṭaḥ kadācana
sa kathaṃ mānuṣairdevaṃ yaṣṭum icchasi śaṃkaram
- 11
सवर्णो हि सवर्णानां पशुसंज्ञां करिष्यति
को ऽन्य एवं यथा हि त्वं जरासंध वृथामतिः
savarṇo hi savarṇānāṃ paśusaṃjñāṃ kariṣyati
ko 'nya evaṃ yathā hi tvaṃ jarāsaṃdha vṛthāmatiḥ
- 12
ते त्वां ज्ञातिक्षयकरं वयम् आर्तानुसारिणः
ज्ञातिवृद्धिनिमित्तार्थं विनियन्तुम् इहागताः
te tvāṃ jñātikṣayakaraṃ vayam ārtānusāriṇaḥ
jñātivṛddhinimittārthaṃ viniyantum ihāgatāḥ
- 13
नास्ति लोके पुमान् अन्यः क्षत्रियेष्विति चैव यत्
मन्यसे स च ते राजन्सुमहान्बुद्धिविप्लवः
nāsti loke pumān anyaḥ kṣatriyeṣviti caiva yat
manyase sa ca te rājansumahānbuddhiviplavaḥ
- 14
को हि जानन्न् अभिजनम् आत्मनः क्षत्रियो नृप
नाविशेत्स्वर्गम् अतुलं रणानन्तरम् अव्ययम्
ko hi jānann abhijanam ātmanaḥ kṣatriyo nṛpa
nāviśetsvargam atulaṃ raṇānantaram avyayam
- 15
स्वर्गं ह्येव समास्थाय रणयज्ञेषु दीक्षिताः
यजन्ते क्षत्रिया लोकांस्तद्विद्धि मगधाधिप
svargaṃ hyeva samāsthāya raṇayajñeṣu dīkṣitāḥ
yajante kṣatriyā lokāṃstadviddhi magadhādhipa
- 16
स्वर्गयोनिर्जयो राजन्स्वर्गयोनिर्महद्यशः
स्वर्गयोनिस्तपो युद्धे मार्गः सो ऽव्यभिचारवान्
svargayonirjayo rājansvargayonirmahadyaśaḥ
svargayonistapo yuddhe mārgaḥ so 'vyabhicāravān
- 17
एष ह्यैन्द्रो वैजयन्तो गुणो नित्यं समाहितः
येनासुरान्पराजित्य जगत्पाति शतक्रतुः
eṣa hyaindro vaijayanto guṇo nityaṃ samāhitaḥ
yenāsurānparājitya jagatpāti śatakratuḥ
- 18
स्वर्गम् आस्थाय कस्य स्याद्विग्रहित्वं यथा तव
मागधैर्विपुलैः सैन्यैर्बाहुल्यबलदर्पितैः
svargam āsthāya kasya syādvigrahitvaṃ yathā tava
māgadhairvipulaiḥ sainyairbāhulyabaladarpitaiḥ
- 19
मावमंस्थाः परान्राजन्नास्ति वीर्यं नरे नरे
समं तेजस्त्वया चैव केवलं मनुजेश्वर
māvamaṃsthāḥ parānrājannāsti vīryaṃ nare nare
samaṃ tejastvayā caiva kevalaṃ manujeśvara
- 20
यावद् एव न संबुद्धं तावद् एव भवेत्तव
विषह्यम् एतद् अस्माकम् अतो राजन्ब्रवीमि ते
yāvad eva na saṃbuddhaṃ tāvad eva bhavettava
viṣahyam etad asmākam ato rājanbravīmi te
- 21
जहि त्वं सदृशेष्वेव मानं दर्पं च मागध
मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम्
jahi tvaṃ sadṛśeṣveva mānaṃ darpaṃ ca māgadha
mā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaśca yamakṣayam
- 22
दम्भोद्भवः कार्तवीर्य उत्तरश्च बृहद्रथः
श्रेयसो ह्यवमन्येह विनेशुः सबला नृपाः
dambhodbhavaḥ kārtavīrya uttaraśca bṛhadrathaḥ
śreyaso hyavamanyeha vineśuḥ sabalā nṛpāḥ
- 23
मुमुक्षमाणास्त्वत्तश्च न वयं ब्राह्मणब्रुवाः
शौरिर् अस्मि हृषीकेशो नृवीरौ पाण्डवाविमौ
mumukṣamāṇāstvattaśca na vayaṃ brāhmaṇabruvāḥ
śaurir asmi hṛṣīkeśo nṛvīrau pāṇḍavāvimau
- 24
त्वाम् आह्वयामहे राजन्स्थिरो युध्यस्व मागध
मुञ्च वा नृपतीन्सर्वान्मा गमस्त्वं यमक्षयम्
tvām āhvayāmahe rājansthiro yudhyasva māgadha
muñca vā nṛpatīnsarvānmā gamastvaṃ yamakṣayam
- 25
जरासंध उवाच
नाजितान्वै नरपतीन् अहम् आदद्मि कांश्चन
जितः कः पर्यवस्थाता को ऽत्र यो न मया जितः
jarāsaṃdha uvāca
nājitānvai narapatīn aham ādadmi kāṃścana
jitaḥ kaḥ paryavasthātā ko 'tra yo na mayā jitaḥ
- 26
क्षत्रियस्यैतद् एवाहुर्धर्म्यं कृष्णोपजीवनम्
विक्रम्य वशम् आनीय कामतो यत्समाचरेत्
kṣatriyasyaitad evāhurdharmyaṃ kṛṣṇopajīvanam
vikramya vaśam ānīya kāmato yatsamācaret
- 27
देवतार्थम् उपाकृत्य राज्ञः कृष्ण कथं भयात्
अहम् अद्य विमुञ्चेयं क्षात्रं व्रतम् अनुस्मरन्
devatārtham upākṛtya rājñaḥ kṛṣṇa kathaṃ bhayāt
aham adya vimuñceyaṃ kṣātraṃ vratam anusmaran
- 28
सैन्यं सैन्येन व्यूढेन एक एकेन वा पुनः
द्वाभ्यां त्रिभिर्वा योत्स्ये ऽहं युगपत्पृथग् एव वा
sainyaṃ sainyena vyūḍhena eka ekena vā punaḥ
dvābhyāṃ tribhirvā yotsye 'haṃ yugapatpṛthag eva vā
- 29
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा जरासंधः सहदेवाभिषेचनम्
आज्ञापयत्तदा राजा युयुत्सुर्भीमकर्मभिः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā jarāsaṃdhaḥ sahadevābhiṣecanam
ājñāpayattadā rājā yuyutsurbhīmakarmabhiḥ
- 30
स तु सेनापती राजा सस्मार भरतर्षभ
कौशिकं चित्रसेनं च तस्मिन्युद्ध उपस्थिते
sa tu senāpatī rājā sasmāra bharatarṣabha
kauśikaṃ citrasenaṃ ca tasminyuddha upasthite

