64 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किम् अकुर्वत संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge
pāṇḍavāḥ sṛñjayāścaiva kim akurvata saṃjaya
- 2
संजय उवाच
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे
सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं वने
saṃjaya uvāca
hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge
siṃheneva mahārāja mattaṃ vanagajaṃ vane
- 3
प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने
prahṛṣṭamanasastatra kṛṣṇena saha pāṇḍavāḥ
pāñcālāḥ sṛñjayāścaiva nihate kurunandane
- 4
आविध्यन्न् उत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे
नैतान्हर्षसमाविष्टान् इयं सेहे वसुंधरा
āvidhyann uttarīyāṇi siṃhanādāṃśca nedire
naitānharṣasamāviṣṭān iyaṃ sehe vasuṃdharā
- 5
धनूंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाक्षिपन्
दध्मुर् अन्ये महाशङ्खान् अन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीः
dhanūṃṣyanye vyākṣipanta jyāścāpyanye tathākṣipan
dadhmur anye mahāśaṅkhān anye jaghnuśca dundubhīḥ
- 6
चिक्रीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः
अब्रुवंश्चासकृद्वीरा भीमसेनम् इदं वचः
cikrīḍuśca tathaivānye jahasuśca tavāhitāḥ
abruvaṃścāsakṛdvīrā bhīmasenam idaṃ vacaḥ
- 7
दुष्करं भवता कर्म रणे ऽद्य सुमहत्कृतम्
कौरवेन्द्रं रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्
duṣkaraṃ bhavatā karma raṇe 'dya sumahatkṛtam
kauravendraṃ raṇe hatvā gadayātikṛtaśramam
- 8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे
त्वया कृतम् अमन्यन्त शत्रोर्वधम् इमं जनाः
indreṇeva hi vṛtrasya vadhaṃ paramasaṃyuge
tvayā kṛtam amanyanta śatrorvadham imaṃ janāḥ
- 9
चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः
दुर्योधनम् इमं शूरं को ऽन्यो हन्याद्वृकोदरात्
carantaṃ vividhānmārgānmaṇḍalāni ca sarvaśaḥ
duryodhanam imaṃ śūraṃ ko 'nyo hanyādvṛkodarāt
- 10
वैरस्य च गतः पारं त्वम् इहान्यैः सुदुर्गमम्
अशक्यम् एतद् अन्येन संपादयितुम् ईदृशम्
vairasya ca gataḥ pāraṃ tvam ihānyaiḥ sudurgamam
aśakyam etad anyena saṃpādayitum īdṛśam
- 11
कुञ्जरेणेव मत्तेन वीर संग्राममूर्धनि
दुर्योधनशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया
kuñjareṇeva mattena vīra saṃgrāmamūrdhani
duryodhanaśiro diṣṭyā pādena mṛditaṃ tvayā
- 12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा संगरम् अद्भुतम्
दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ
siṃhena mahiṣasyeva kṛtvā saṃgaram adbhutam
duḥśāsanasya rudhiraṃ diṣṭyā pītaṃ tvayānagha
- 13
ये विप्रकुर्वन्राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा
ye viprakurvanrājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
mūrdhni teṣāṃ kṛtaḥ pādo diṣṭyā te svena karmaṇā
- 14
अमित्राणाम् अधिष्ठानाद्वधाद्दुर्योधनस्य च
भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः
amitrāṇām adhiṣṭhānādvadhādduryodhanasya ca
bhīma diṣṭyā pṛthivyāṃ te prathitaṃ sumahadyaśaḥ
- 15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः
तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत
evaṃ nūnaṃ hate vṛtre śakraṃ nandanti bandinaḥ
tathā tvāṃ nihatāmitraṃ vayaṃ nandāma bhārata
- 16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः
अद्यापि न विहृष्यन्ति तानि तद्विद्धि भारत
इत्यब्रुवन्भीमसेनं वातिकास्तत्र संगताः
duryodhanavadhe yāni romāṇi hṛṣitāni naḥ
adyāpi na vihṛṣyanti tāni tadviddhi bhārata
ityabruvanbhīmasenaṃ vātikāstatra saṃgatāḥ
- 17
तान्हृष्टान्पुरुषव्याघ्रान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह
ब्रुवतः सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः
tānhṛṣṭānpuruṣavyāghrānpāñcālānpāṇḍavaiḥ saha
bruvataḥ sadṛśaṃ tatra provāca madhusūdanaḥ
- 18
न न्याय्यं निहतः शत्रुर्भूयो हन्तुं जनाधिपाः
असकृद्वाग्भिर् उग्राभिर्निहतो ह्येष मन्दधीः
na nyāyyaṃ nihataḥ śatrurbhūyo hantuṃ janādhipāḥ
asakṛdvāgbhir ugrābhirnihato hyeṣa mandadhīḥ
- 19
तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः
लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः
tadaivaiṣa hataḥ pāpo yadaiva nirapatrapaḥ
lubdhaḥ pāpasahāyaśca suhṛdāṃ śāsanātigaḥ
- 20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः
पाण्डुभ्यः प्रोच्यमानो ऽपि पित्र्यम् अंशं न दत्तवान्
bahuśo viduradroṇakṛpagāṅgeyasṛñjayaiḥ
pāṇḍubhyaḥ procyamāno 'pi pitryam aṃśaṃ na dattavān
- 21
नैष योग्यो ऽद्य मित्रं वा शत्रुर्वा पुरुषाधमः
किम् अनेनातिनुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा
naiṣa yogyo 'dya mitraṃ vā śatrurvā puruṣādhamaḥ
kim anenātinunnena vāgbhiḥ kāṣṭhasadharmaṇā
- 22
रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः
दिष्ट्या हतो ऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः
ratheṣvārohata kṣipraṃ gacchāmo vasudhādhipāḥ
diṣṭyā hato 'yaṃ pāpātmā sāmātyajñātibāndhavaḥ
- 23
इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद्दुर्योधनो नृपः
अमर्षवशम् आपन्न उदतिष्ठद्विशां पते
iti śrutvā tvadhikṣepaṃ kṛṣṇādduryodhano nṛpaḥ
amarṣavaśam āpanna udatiṣṭhadviśāṃ pate
- 24
स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम्
दृष्टिं भ्रूसंकटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत्
sphigdeśenopaviṣṭaḥ sa dorbhyāṃ viṣṭabhya medinīm
dṛṣṭiṃ bhrūsaṃkaṭāṃ kṛtvā vāsudeve nyapātayat
- 25
अर्धोन्नतशरीरस्य रूपम् आसीन्नृपस्य तत्
क्रुद्धस्याशीविषस्येव छिन्नपुच्छस्य भारत
ardhonnataśarīrasya rūpam āsīnnṛpasya tat
kruddhasyāśīviṣasyeva chinnapucchasya bhārata
- 26
प्राणान्तकरणीं घोरां वेदनाम् अविचिन्तयन्
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिर् उग्राभिर् आर्दयत्
prāṇāntakaraṇīṃ ghorāṃ vedanām avicintayan
duryodhano vāsudevaṃ vāgbhir ugrābhir ārdayat
- 27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै
अधर्मेण गदायुद्धे यद् अहं विनिपातितः
kaṃsadāsasya dāyāda na te lajjāstyanena vai
adharmeṇa gadāyuddhe yad ahaṃ vinipātitaḥ
- 28
ऊरू भिन्द्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता
किं न विज्ञातम् एतन्मे यद् अर्जुनम् अवोचथाः
ūrū bhinddhīti bhīmasya smṛtiṃ mithyā prayacchatā
kiṃ na vijñātam etanme yad arjunam avocathāḥ
- 29
घातयित्वा महीपालान् ऋजुयुद्धान्सहस्रशः
जिह्मैर् उपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा
ghātayitvā mahīpālān ṛjuyuddhānsahasraśaḥ
jihmair upāyairbahubhirna te lajjā na te ghṛṇā
- 30
अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत्
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः
ahanyahani śūrāṇāṃ kurvāṇaḥ kadanaṃ mahat
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya ghātitaste pitāmahaḥ

